Mir Hidayət bəy Seyidov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox character.png
MİR HİDAYƏT BƏY SEYİDOV
Mir Hidayət bəy həyat yoldaşı Şövkət xanımla
Mir Hidayət bəy həyat yoldaşı Şövkət xanımla

Doğum tarixi
1887(1887-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Gəncə
Vəfat tarixi 1919(1919-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Ordubad
VətəndaşlıqFlag of Russia.svg Rusiya İmperiyası
Flag of Azerbaijan.svg AXC
PeşəsiSiyasətçi
TəhsiliKişi gimnaziyası (Gəncə)

Seyidov Mir Hidayət bəy Mir Adil oğlu (1887-1919) — İrəvan və Naxçıvan quberniyalarının Müsəlman Milli Şurasının sədri

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Mir Hidayət bəy Mir Adil oğlu 1887-ci ildə Azərbaycanın ən qədim şəhərlərində birində – Gəncədə anadan olub. Onun atası Mir Adil bəy dövrünün açıqfikirli, maarifpərvər ziyalılarından idi. Bu ziyalılıq ulu əcdadlarından gəlirdi. Mir Adil bəy XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında orijinal bir yer tutan və Ordubad ədəbi mühitinin fəxri Hacı Mirzə Ağarəhim Qüdsi Vənəndinin oğul nəvəsidir. Əldə edilən arxiv sənədlərindən aydın olur ki, Mir Adil bəyin atası Hacı Mir Ağa bəy Qüdsi Vənəndinin ikinci oğludur. Dövrünün alimi və din elmlərini dərindən bilən şəxs kimi Naxçıvanda və Ordubadda məşhur olub. Böyük yazıçı M.S.Ordubadi də öz gündəliyində onu "davamlı seyid" kimi yazıb. Öz varidatını maarifçilik işinə əsirgəməyən Hacı Mir Ağa bəy övladlarını da bu ruhda böyüdürdü. Mir Adil bəy də atasının bu müqəddəs işini davam etdirdi. Oğlu Mir Hidayət bəy 1906-cı ildə Gəncə (o vaxtlar Yelizavetpol adlanırdı) gimnaziyasını bitirəndən sonra onu Kazan Universitetinə oxumağa göndərir. Kazan Universiteti o illərdə Rusiyanın və Avropanın məşhur elm ocaqlarından sayılırdı. Mir Hidayət bəy bu universitetin hüquq fakültəsində təhsil almışdır. O, təhsil illərində azad ruhlu, müstəqillik duyğusu ilə yaşayan gənclərlə və müəllimlərlə yaxın dostluq münasibətləri saxlayır. Təhsilini başa vurandan sonra vətənə dönən Mir Hidayət bəy İrəvan və Naxçıvan quberniyalarında fəaliyyət göstərir. Hətta İrəvan və Naxçıvan quberniyalarının Müsəlman Milli Şurasının sədri olur. O, sonralar Tiflisə gedərək Zaqafqaziya Seymində müsəlman fraksiyasının fəal üzvlərindən biri kimi tanınır. Və bu yöndə apardığı ardıcıl iş onu Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizəyə gətirib çıxarır. Yuxarıda dediyimiz kimi, o, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin 44 nəfər Milli Şura üzvündən biri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onu da deyək ki, İrəvan mahalı ermənilərə hədiyyə ediləndə üç nəfər o qərarın əleyhinə səs verib. Onlardan biri Mir Hidayət bəy Seyidov olub. 1918-ci ildən başlayaraq, erməni daşnakları Naxçıvana aramsız hücumlar etdiyindən, Mir Hidayət bəy ata vətəni Naxçıvana qayıdır və babalarının müqəddəs məkanı Ordubadın yağılardan müdafiə olunmasında fədakarlıq göstərir. O, Ordubad Milli Müdafiə Şurasına ən çətin vaxtlarda sədrlik edir. Əhalini düşmənlə vuruşa ruhlandırır və bu döyüşlərdə özü də öndə gedir. Çox çətin və mürəkkəb bir şəraitdə xalqın içində olmaq isə ən böyük vətənpərvərlikdir.Arxiv sənədlərindən öyrənirik ki, Naxçıvan, Şərur, Vedibasar və Ordubadın vəziyyəti olduqca mürəkkəb və qeyri-müəyyən olsa da, xalqımız düşmənə baş əymirdi. Həmin illərin sənədlərindən bəzi xatırlamalar yerinə düşər: "Ordubad ətrafında daşnaklarla amansız döyüşlər başladı. Amansız döyüşlər Ordubadın lap yaxınlığında, şəhər qəbiristanlığında gedirdi..." Xalqımız düşmənlə qətiyyətlə döyüşürdü. Çox qurbanlar versə də, daşnak işğalçılarını məhv etmək üçün əlindən gələni əsirgəmirdi. Mir Hidayət bəyin də iştirak etdiyi Milli Şurada azərbaycanlılar öz mübarizliklərini polkovnik Reyə bildirdilər: "Xalq azərbaycanlı general-qubernatordan başqa heç kimi istəmir". Mir Hidayət bəyin qəfildən vəfatı haqda hələlik heç nə bilmirik. Ancaq onun vəfatının tarixi məlumdur. 1919-cu ildə Ordubadda vəfat edib.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Mir Hidayət bəyin yaxın qohumlarından olan diplomat alim Ramiz Abutalıbov 2006-cı ildə Moskva şəhərində nəşr etdirdiyi kitabda ("Qodı i vstreçi v Parije") onun da haqqında yazıb. Müəllif bir maraqlı məsələni də oxuculara ilk dəfə çatdırıb: Mir Hidayət bəyin ömür-gün yoldaşının və övladlarının adlarını yazıb. 1920-ci ildən sonra onları həbs edir, sürgünə göndərir və yaşamaq üçün Ordubaddan digər yerlərə köçürürdülər. Ramiz müəllimin babası Məşədi Həmzə də böyük şair Hüseyn Cavidlə birlikdə İrkutsk vilayətinə sürgün edilib. Abutalıbovlar da Qüdsi Vənəndinin ailəsi ilə qohumdurlar. Ramiz müəllimin yazdığından məlum olur ki, onun nənəsi Rübabə xanımın doğma qardaşı Mir Fazil ağa Seyidov uzun illər yazıçı Əziz Şərifin xahişi ilə Naxçıvanın Zaviyyə məhəlləsindəki ata evində yaşayıb. Həmin məhəllənin yaşlı sakinlərinin söylədiyinə görə, 1965-ci ilədək Mir Fazil ağa sağ idi. Şəhərdə hamı ona ehtiram göstərərmiş. Həmin kitabda diqqətimizi çəkən mühüm məqamlardan biri də Mir Hidayət bəyin İrəvanski və Naxçıvanskilərlə qohumluğu oldu. Müəllif yazır ki, Mir Hidayət bəyin həyat yoldaşı Şövkət xanım İrəvanskaya olub. Biz Şövkət xanımın kimin varisi olduğunu oxuculara bildirmək istərdik. O, İrəvan varlılarından Ələşrəf bəyin qızı olub. Aparılan axtarışlar göstərdi ki, Mir Hidayət bəyin həyat yoldaşı İrəvanskaya yox, Şövkət xanım Kazımbəyova olmuşdur. Bu tarixi foto şəklin araşdırılmasında bizə Mir Hidayət bəyin nəvəsi, əməkdar incəsənət xadimi, Bakı Musiqi Akademiyasının professoru, prorektor Oktay Abasquliyev köməklik göstərdi. O, Mir Hidayət bəyin qızı Dilarə xanımın oğludur. Yeri gəlmişkən, onu da deyək ki, Dilarə xanım Hüseyn Abasquliyevlə ailə qurmuşdu. Hüseyn Abasquliyev uzun illər Azərbaycan MK-da yüksək vəzifədə işləyib. Onların Oktay, Leyla və Kamil adlı üç övladı dünyaya gəlib. Leyla xanım sənətşünaslıq elmləri namizədi, dosentdir. Kamil isə dosent olmaqla bərabər əməkdar artistdir.

Şövkət xanım Ələşrəf qızı Kazımbəyova çox qəribə və necə deyərlər, kədərli bir tale yaşayıb. 1920-ci ildən sonra onun həyatı necə olub, həbslərdən yaxa qurtara bilibmi? Bütün bunlar çox maraqlıdır və ayrıca bir yazının mövzusudur. Şövkət xanım ərinin vəfatından sonra Fərəməz Mahmudbəyovla ailə qurub. Onların izdivaclarından Şamil və Məryəm adlı övladları dünyaya gəlib. Şamil Mahmudbəyov sonralar məşhur kinorejissor olmaqla bir çox dövlət mükafatları alıb. Onun varisləri bu gün də Azərbaycan incəsənətinin və mədəniyyətinin tanınmış nümayəndələridirlər. Mətləbdən uzaqlaşmayaq. Mir Hidayət bəylə Şövkət xanımın nikahından bir oğlu və bir qızı dünyaya gəlib. Onların oğlu Mir Adil Moskvada təhsil alıb və ömrünün sonuna kimi ADU-da geologiyadan dərs deyib. Onun həyat yoldaşı Əzizə xanım Bakıda yaşayır. Mir Hidayət bəyin qızı Dilarə xanım isə Azərbaycanın məşhur memarlarından olmuşdur.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]