Qatır Məmməd

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qatır Məmməd
Məmməd Əli oğlu Məmmədov
Qatir Memmed.jpg
Doğum tarixi 1887
Doğum yeri Goranboy, Yelizavetpol quberniyası, Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 18 sentyabr 1919(1919-09-18)
Vəfat səbəbi 18 sentyabr 1919 (32 yaşında)
Vətəndaşlıq Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
Flag of Azerbaijan.svg ADR
Peşəsi inqilabçı

Qatır Məmməd (Məmməd Əli oğlu Məmmədov) — Gəncə bölgəsində məşhur qaçaq dəstəsinin başçısı[1]. 1918-1919-cu illərdə Yelizavetpol quberniyasıda kəndli qiyamının lideri.

Müxtəlif tarixi dövrlərdə Qatır Məmmədin hərəkətinə münasibət göstəricilərindən fərqlənirdi[2]. O illərdə rəsmi hesabatlarda o, soyğunçuluq hesab edilmişdir; Sovet dövründə ədəbiyyatda Qatır Məmməd milli qəhrəman adlandırıldı və onun adı əfsanəvi oldu[3][4]. Tarixçi E. İsmayılovun fikrincə, o, hər hansı bir nüfuza qarşı çıxan yeganə güləşçi idi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Adam öldürdüyü üçün sürgün olunmuş, ancaq qaçaraq bolşeviklər ilə dostlaşmışdır. Yenidən həbs olunaraq sürgün olunmuş, 1917-ci il rus inqilabından sonra geri dönmüş və öz dəstəsi ilə ADR müsavat hökumətinə qarşı mübarizə aparmışdır. Hərbi nazir Fətəli xan Xoyskinin başçılıq etdiyi dəstəyə ağır zərbə endirmiş, bölgədə varlıların malikənələrini viran qoyub, dəmir yol hərəkətini pozmuşdur. Qatır Məmməd ölkənin paytaxtı ilə qərbini birləşdirən telefon, teleqraf xətlərini dağıdıb sıradan çıxarmış, Bakı-Gəncə dəmiryolunu partlatmışdır. Müsavat qoşunu tərəfindən mühasirəyə alınaraq öldürülmuşdır. Sovet Azərbaycanı zamanı Azərbaycan Qatır Məmməd xalq qəhrəmanı elan edilmiş, heykəlləri qoyulub, adına küçələr salınmışdır. Haqqında film çəkilmişdir. Sovet hakimiyyəti dağıldıqdan sonra Gəncədəki heykəli götürülmüşdür.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Азербайджанская Республика. Документы и материалы. 1918-1920 гг. — Баку: Элм, 1998. — Səhifələrin sayı: 571.
  2. Борьба за победу Советской власти… 1967.
  3. Азербайджанская советская энциклопедия / Под ред. Дж. Кулиева. — Баку: Гл. ред. Азербайджанской советской энциклопедии, 1979. — 3 cild. — Səhifələrin sayı: 88.
  4. Борцы революции Азербайджана (Рекомендательный указатель). — Баку, 1973. — Səhifələrin sayı: 34.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]