Feliks Dzerjinski

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Feliks Edmundoviç Dzerjinski
rus. Феликс Эдмундович Дзержинский
RIAN archive 6464 Dzerzhinsky.jpg Dzerjinski 1918-ci ildə
bayraqRSFSR Daxili İşlər komissarı
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 11 sentyabr 1877(1877-09-11)
Doğum yeri Vilnüs, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 20 iyul 1926 (48 yaşında)
Vəfat yeri Moskva, RSFSR, SSRİ
Dəfn yeri
  • Kreml divarı yaxınlığındakı nekropol[d]
Atası Edmund Dzerjinski
Anası Yelena İqnatyevna Yanuşevskaya
Həyat yoldaşı Sofya Sigizmundovna Muşkat
Uşağı Yan Dzerjinski

Mükafatları "Qırmızı Bayraq" ordeni
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Feliks Edmundoviç Djerzinski (pol. Feliks Dzierżyński , rus. Фе́ликс Эдму́ндович Дзержи́нский, 11 sentyabr 1877(1877-09-11)[1][2][3], Dzerzhinovo[d], Rusiya İmperiyası20 iyul 1926(1926-07-20)[4][5][…], Moskva[4][7]) — sovet dövlət xadimi, Rus və Polşa inqilab hərəkatının üzvü. Ən çox "Dəmir Feliks" ləqəbi ilə tanınır. Həmçinin, "Qanlı Feliks" və ya "FD" ayamasıyla da tanınmışdır. SSRİ kəşfiyyat idarəsi olan "ÇEKA"nın qurucusu kimi də tanınır.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Feliks Dzerjinski 11 sentyabr 1877-ci ildə Rusiya İmperiyasının Vilno quberniyasının Dzerjinovo malikanəsində anadan olmuşdur. 1895-ci ildə Dzerjinski Litva sosial-demokratiyası sıralarına daxil olur, onun inqilabi qanadına qoşulur, peşə və fabrik şagirdləri dərnəklərinə rəhbərlik etmişdir. 1896-cı ildə gimnaziyanı tərk edir və peşəkar inqilabçı olur. 1897-ci il, mart-iyul aylarında Kovnoda inqilabi iş aparır, qeyri-leqal polyak qəzeti buraxır, Aleksotadakı tətilə rəhbərlik edir. 1897-ci il, 29 iyulda Dzerjinski həbs olunur. 1898-ci il, 24 mayda Vyatka quberniyasına sürgün olunur. 1899-cu ilin avqustunda sürgündən qaçır. Dekabrda Varşavaya gəlir və "Sosial-Demokrat Fəhlə İttifaqı"nı yaradır. 1900-cü ildə yenidən həbs olunaraq, Varşava qalasının X pavilyonuna salınır. 1901-ci ilin oktyabrında Dzerjinskinin Şərqi Sibirə sürgünə göndərilməsi barədə qərar qəbul olunur. 1902-ci ilin mayında Dzerjinski Aleksandrovsk mərkəzi həbsxanasının siyasi məhbusların etiraz nümayişinə rəhbərlik etmişdir. 1903-1904-cü illərdə isə "Çervonı ştandar" qəzetinin nəşrinə rəhbərlik etmişdir. 1904-cü ilin dekabrında gizli surətdə Varşavaya gəlmiş, 1905-ci il, 1 mayda Varşavada 1 may nümayişini təşkil etmişdir. iyulun 30-da yenidən həbs olunsa da, 2 noyabrda həbsxanadan azad edilir. 1906-cı ilin aprelində RSDFP-nin IV qurultayında Dzerjinski ilk dəfə olaraq Leninlə görüşür. İyulda Dzerjinski RSDFP MK-nın heyətinə daxil edilir. Avqust-sentyabr aylarında isə Peterburqda işləyir. 1917-ci il, 7 noyabrda Dzerjinski Oktyabr silahlı üsyanında fəal iştirak edir. 1919-cu il, martında RK(b)P MK üzvü seçilir. 30 martda Dzerjinski Xalq Daxili İşlər Komissarı olur. 1920-ci il, 5 apreldə RK(b)P MK Plenumu Dzerjinskini RK(b)P MK Təşkilat Bürosu üzvlüyünə namizəd seçir. Feliks Dzerjinski 20 iyul 1926-cı ildə Moskvada qəflətən vəfat etmişdir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • A.Tişkov. Dzerjinski. Bakı, Gənclik, 1989.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Almaniya Milli Kitabxanası, Berlin Dövlət Kitabxanası, Bavariya Dövlət Kitabxanası və s. Record #118527584 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) — 2012—2016.
  2. Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  3. Brockhaus Enzyklopädie
  4. 1 2 Дзержинский Феликс Эдмундович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / red. ilə А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. http://www.nndb.com/gov/019/000065821/
  6. Encyclopædia Britannica
  7. http://www.astrotheme.com/astrology/Felix_Dzerzhinsky