Tiflis quberniyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Tiflis quberniyası



Flag of Russia.svg
1846 – 1917 Flag of the Transcaucasian Federation.svg

Arma of {{{common_name}}}

Gerb

Location of {{{common_name}}}
Paytaxt: Tiflis
Rəsmi dili Rus
Yerli dili Gürcü, Erməni, Azərbaycan
Etnik tərkibi çoxluq:gürcülər;

azlıq:ruslar, azərbaycanlılar, ermənilər

İnzibati quruluşu Quberniya
Region Qafqaz
Tarix
 - Yaranma tarixi 1846
 - Ləğv olma tarixi 1917
Sahəsi
 - 1897-ci ildə 44.607 km² (17.223 sq mi)
Əhalisi
 - 1897-ci ildə təxminən 1.051.032 
     Əhali sıxlığı 23,6 /km²  (61 /sq mi)

Tiflis quberniyası (gürc. ტფილისის გუბერნია, rus. Тифлисская губерния) - Çar Rusiyası dövründə Cənubi Qafqazda inzibati ərazi vahidi. Müasir Gürcüstan dövlətinin şərq hissəsində mövcud olmuşdu.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Qafqaz regionunun baş xəritəsi, 1858-ci il

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Tiflis quberniyası Cənubi Qafqazın mərkəzində yerləşib. Şimalda və şimal-şərqdə TerekDağıstan vilayətləri ilə, qərbdə Kutaisi quberniyası, cənubda Qars vilayətiİrəvan quberniyası ilə, şərqdə və cənub-şərqdə isə Yelizavetpol quberniyası ilə həmsərhəd olmuşdur. Ərazisi 39.197 verst² (44.607 km²), əhalisi isə 1051032 nəfər idi[1] . Quberniyanın iqlim şəraiti onun relyefinin müxtəlifliyinə və ayrı-ayrı hissələrinin dəniz səviyyəsindən müxtəlif yüksəklikdə olmasına görə olduqca müxtəlifdir. Hündür dağların və dağ silsilələrinin zirvəsi əbədi donmaya məruz qalmışdır və iqlimi qütb iqliminə yaxındır, eyni zamanda quberniyanın Kür çayı boyunca cənub-şərq hissəsində yerləşən alçaq əraziləri qışın yumşaq və yay aylarının çox isti olması ilə fərqlənirlər.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Qafqaz regionunun ətraflı xəritəsi, 1869-cu il
  • 1 yanvar 1885-ci il tarixinə Tiflis quberniyasında hər iki cinsdən 154,532 nəfəri şəhərlərdə, 580,403 nəfəri isə kəndlərdə olmaqla toplam 734,935 nəfər əhali yaşamışdır.[2]

1897-ci siyahıyaalınması[redaktə | əsas redaktə]

Tiflis quberniyasının tərkibinə 9 qəza və 1 dairə daxil idi. Aşağıdakı siyahıda quberniyada əhalinin ərazi vahidləri üzrə paylanması göstərilib.


Qəza Qəza mərkəzi Ərazisi,
verst²
Əhalisi[1]
(1897), nəfər.
1 Axalkələk qəzası Axalkələk (5.440 nəfər) 2.368,6 72.709
2 Axalçixe qəzası Axalçixe (15.357 nəfər) 2.259,6 68.837
3 Borçalı qəzası Şulaveri kəndi (4.553 nəfər) 5.938,5 128.587
4 Qori qəzası Qori (10.269 nəfər) 6.033,9 191.091
5 Duşeti qəzası Duşeti (2.566 nəfər) 3.437,9 67.719
6 Sığnaq qəzası Sığnağı (8.994 nəfər) 4.620,0 102.313
7 Telavi qəzası Telavi (13.929 nəfər) 2.974,5 66.767
8 Tianeti qəzası Tianeti kəndi (1.089 nəfər) 4.256,3 34.153
9 Tiflis qəzası Tiflis (159.590 nəfər) 3.688,4 234.632
10 Zaqatala dairəsi Zaqatala (3.009 nəfər) 3.544,3 84.224

Etnik tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

Tiflis quberniyasında əhalinin 1897-ci il siyahıya alınmasının nəticələrinə əsasən etnik tərkibi.

Qəzalar gürcülər ermənilər azərbaycanlılar ruslar osetinlər avarlar yunanlar türklər ukraynalılar polyaklar almanlar yəhudilər çeçenlər dargilər ləzgilər digər
Bütün quberniyada 44,3 % 18,7 % 10,2 % 7,5 % 6,4 % 3,2 % 2,6 % 2,4 % - - - - - - - -
Axalkələk qəzası 8,9 % 72,3 % 9,0 % 7,1 % - - - - - - - - 1,1 % - - -
Axalçixe qəzası 17,7 % 22,0 % 18,0 % 2,5 % - - - 35,1 % - - - - 2,0 % - - -
Borçalı qəzası 6,1 % 36,9 % 29,4 % 6,3 % - - 16,6 % - - - 1,9 % - - - - -
Qori qəzası 65,0 % 4,0 % - 2,8 % 26,2 % - - - - - - - - - - -
Duşeti qəzası 73,4 % 2,5 % - 1,4 % 21,4 % - - - - - - - - - - -
Zaqatala dairəsi 14,7 % 2,5 % 34,4 % - - 37,6 % - - - - - - - - 8,8 % 1,2 %
Sığnağı qəzası 82,9 % 6,2 % 5,2 % 4,3 % - - - - - - - - - - - -
Telavi qəzası 85,9 % 7,1 % 2,8 % 1,0 % - 2,6 % - - - - - - - - - -
Tianeti qəzası 88,7 % 1,6 % - 1,9 % - - - - - - - - - 6,2 % - -
Tiflis qəzası 34,2 % 24,7 % 5,9 % 22,1 % - - 1,9 % - 1,5 % 2,1 % 2,3 % 1,4 % - - - -

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Tiflis quberniyasının iqtisadiyyatı İmperiyanın digər regionlarına nisbətən zəif inkişaf etmişdi. Region əsasən əqrar iqtisadiyyata sahib idi. Sənaye çox ləng inkişaf edirdi, zavod və fabriklərin sayı az idi və əsasən Tiflis şəhərində yerləşirdi. Fabriklərin əksəriyyəti kiçik ölçüdə idilər və əsasən yeyinti məhsulları istehsal edirdi. 1898-ci statistikasına əsasən quberniyadakı zavodlarda 11.300 nəfər çalışırdı. Quberniyanın əsas nəqliyyat yolu 1872-ci ildə tikintisi başa çatan Cənubi Qafqaz Dəmiryolu olub.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 "Rusiya imperiyası əhalisinin 1897-ci ildə siyahıya alınması nəticələri". Arxivləşdirilib: [1] saytından 2012-03-03 tarixində. http://www.webcitation.org/65sr4tSMw.
  2. Кавказский Статистический комитет. Е.Кондратенко. 1886. "Кавказский календарь на 1887 год", стр. 186