Xivə xanlığı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Xivə xanlığı
PaytaxtıXivə, Köhnə Ürgənc
Rəsmi dilləriCığatay dili, farsca
Dini
Sünni
İdarəetmə formasımütləq monarxiya
Tarixi 
• Yaranması
1511
• Süqutu
1920

Xivə xanlığı1515-1920-ci illər arası Mərkəzi Asiyada tarixi Xarəzm bölgəsində mövcud olmuş özbək dövləti.

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

1917-ci ilədək Xivə xanlığının bayrağı
1917-1920-ci illərdə Xivə xanlığının bayrağı

Xanlıq 1740-1746-cı illlər ərzində Nadir şah Əfşar tərəfindən işğal edilmiş və onun ölümünə qədər Əfşar dövlətinə tabe olmuşdur. 1839-1840-cı illərdə rus çarının icazəsi ilə Orenburq hərbi qubernatoru general V. A. Perovski Xivəyə yürüş etmiş, iki aydan çox davam edən döyüşlərdə əsgərlərinin beşdə bir hissəsini itirən Perovski geri qayıtmağa məcbur olmuşdur. Xanlıq 1873-cü il may ayının 29-da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal edilmişdir. Xivə hökmdarı olan Əbülqazi Bahadır xan (1643-1665) eyni zamanda tarixçi olmuşdur. O, Türk və türkmən tarixinə aid "Şəcərəyi-Tərakimə" və "Şəcərəyi-Türk" adlı Türk dilində iki kitab yazmışdır. Birinci əsərdə türkmənlərin mənşəyindən, ikinci əsərdə isə hökmdarlıq dövründəki tarixi hadisələrdən bəhs olunur. Bu əsərlər XVIII əsirdə bəzi Avropa dillərinə çevrilmişdir.

Xivə xanları[redaktə | mənbəni redaktə et]

Yadigar Şeybani hakimiyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Yadigar Şeybani (ve ya Ərəbşahlılar) xanları (1511-1804)[1] Bunlar Çingiz xan soyundan gələn Qıpçaq dilində danışan Türk-Monqollardır.[2]

  1. I. İlbar Han (1515-1525),
  2. Sultan Hacı Han (1518-1519),
  3. Hasan Kuli Han (1519-1524),
  4. Bujugha Han (1524-1529),
  5. Sufyan Han(1529-1535),
  6. Avnik Han (1535-1538),
  7. Gal Han (1539-1546),
  8. Ağatay Han (1549-1557)
  9. Dost Muhammet Han (1557-1558)
  10. I. Hacı Məhəmməd xan (1558-1602)
  11. I. Ərəb Məhəmməd xan (1602-1623)
  12. İsfəndiyar xan (1623-1643)
  13. I Əbülqazi Bahadır xan (1643-1663)
  14. Ənuşə xan (1663-1685)
  15. Xudaydad xan (1685-1687)
  16. I. Məhəmməd Övrəng xan (1687-1694)
  17. Çuçak Han (1694-1697)
  18. Vali Han (1697-1698)
  19. İshak Ağa Şah Niyaz Han (1698-1701)
  20. II. Evrenk Han (1701-1702)
  21. Musa Han (1702-1712)
  22. I. Yadigâr Han (1712-1713)
  23. III. Evrenk Han (1713-1714)
  24. II. Hacı Muhammet Han (1714)
  25. Şir Gazi Han (1714-1727)
  26. Sarig Aygır Han (1727)
  27. Bahadır Han (1727-1728)
  28. II. İlbar Han (1728-1740)
  29. Tahir Han (1740-1742)
  30. I. Nurali (1742)
  31. Ebu Muhammet Han (1742)
  32. II. Ebu'l Gazi Muhammet Han (1742-1747)
  33. Gaip Han (1747-1758)
  34. Abdullah Kara Beg Han (1758)
  35. Timur Gazi Han (1758-1764)
  36. Tawke Han (1764-1766)
  37. Şah Gazi Han (1766-1768)
  38. III. Ebu'l Gazi Han (1768-1769)
  39. II. Nurali Han (1769)
  40. Cihangir Han (1769-1770)
  41. Bölekey Han (1770)
  42. Agim Han (ilk önce, 1770-1771)
  43. Abdülaziz Han (1771)
  44. Artuk Gazi Han(1772)
  45. Abdullah Han (1772)
  46. Agim Han (ikinci defa, 1772-1773)
  47. II. Yadigâr Han (ilk önce, 1773-1775)
  48. Ebu'l Feyz Han (1775-1779)
  49. III. Yadigâr Han (ikinci defa, 1779-1781)
  50. Polat Gazi Han (1781-1783)
  51. II. Yadigâr Han (üçüncü defa, 1783-1790)
  52. IV. Ebu'l Gazi Han (1790-1802)
  53. V. Ebu'l Gazi bin Gaip Han (1802-1804)

Qonqrat (Onoyrat) hakimiyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. İltizar İnak bin İvaz İnak Bey (1804 – 1806)
  2. V. Ebu'l Gazi bin Gaip Han (1806)
  3. Muhammet Rahim Bahadır Han (1806 – 1825)
  4. Allah Kuli Bahadır xan (18251842)
  5. Muhammet Rahim Kuli xan (18421846)
  6. Ebu'l Gazi Muhammet Amin Bahadır xan (18461855)
  7. Abdullah xan (1855)
  8. Qutluq Muhammet Murat Bahadır xan (1855 – 1856)
  9. Mahmut xan (1856)
  10. Seyid Muhammet xan (1856 – sentyabr 1864)
  11. Muhammet Rahim Bahadır xan (10 sentyabr 1864sentyabr 1910)
  12. İsfendiyar Curci Bahadır xan (Eylül 1910 – 1 Ekim 1918)
  13. Seyit Abdullah Han (1 oktyabr 19181 fevral 1920)

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Compiled after Y. Bregel, ed. (1999), Firdaws al-iqbal; History of Khorezm. Leiden: Brill
  2. Svat Soucek, A History of Inner Asia, sayfa 327

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]