Qırğız xaqanlığı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
xaqanlıq
Qırğız xaqanlığı
Кыргызский каганат.png
 Flag of None.svg
Flag of None.svg 
820 — 920

Paytaxt Ordu-Balıq
Dil(lər) Qədim Qırğız dili
Din Tenqriçilik, Manilik
Əhalisi Uyğurlar, Yenisey Qırğızları, Xakaslar, Monqollar
İdarəetmə forması Monarxiya

Qırğız xaqanlığı — 820-ci ildə Ötüken və ətrafını ələ keçirərək Mərkəzi Asiyada qurulan türk dövləti. Hökmdarları Ajo titulu daşıyırdı.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

İlk dövlət[redaktə | əsas redaktə]

Qırğızların bilinən ilk hökmdarları Bars xaqan adı ilə bilinən İnanc Alp Bilgədir. TabğaclarTürkeşlərİkinci Göytürk xaqanlığına qarşı ittifaqa qoşulmuşdu. 710-711-ci illərdə Tonyukuk, Kül TiginBilgə xaqanın ordusuna məğlub olaraq öldürüldü. Övladları daha sonra Çinə səfir kimi getdilər.

İkinci dövlət[redaktə | əsas redaktə]

Qırğızlar 820-ci ilədək Göytürk xaqanlığıUyğur xaqanlığına tabe olsalar da İnal Ajonun özünü xaqan elan etməsindən sonra müstəqil yaşamağa başladılar. 839-cu ildə uyğur əyanlarından Bağa Sanqunun Ajoya pənah gətirməsi və dəstək tələb etməsindən sonra 100.000 nəfərlik Qırğız ordusu Ordu-Balıq şəhərini ələ keçirdi və yandırdı.Taihe xatun əsir götürüldü.

Ajonu əvəz edən Alp Solaqay xaqan uyğurlara qarşı müharibəni davam etdirməyi qərara aldı. AnhsiBeşbalıq şəhərlərini Qoço Uyğur idikutluğunun hakimi Bilgə Pan Tiginin əlindən aldı.Dövlətin sərhədlərini Mançuriyaya qədər genişləndirdi.

845-ci ildə Çenmin xaqan Tan sülaləsi imperatoru Vuçonq tərəfindən rəsmən tanınmışdı.

847-ci ildə hakimiyyətə keçən oğlu İnvu Çenmin xaqan isəII Hsüançonq tərəfindən tanınmışdı. [1]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. История Хакасии: с древнейших времен до 1917 года. Раздел II. Хакасия в эпоху феодализма. (VI — первая половина XIX в.). Глава 3. Древнехакасское государство (VI—XIII вв.). Политическая история. 4. Древнехакасское государство в IX—XII вв.. — Москва : Издательская фирма «Восточная литература», 1993. — С. 68.


Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Бартольд В. В. Киргизы: Исторический очерк. Фрунзе, 1927.
  • Бичурин Н. Я. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. Т. I., М.; Л. 1950.
  • Козьмин Н. Хакасы: Историко-этнографический и хозяйственный очерк Минусинского края. — Иркутск, 1925.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]