Çuvaşıstan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Çuvaşıstan Respublikası
Чăваш Республики
Rusiya bayrağı
Bayraq
Rusiya gerbi
Çuvaşıstan Respublikası

Çuvaşıstan, Çuvaşıstan Respublikası, Çuvaşiya, Çuvaşiya Respublikası (çuvaşca: Чăваш Республики) - Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri. Paytaxtı Çeboksarı şəhəridir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Çuvaşıstan ərazisi 1551-ci ildə Rus imperiyası tərəfindən işğal edilib. O dövrdən başlayaraq çar hökumətinin müstəmləkə siyasəti çuvaş xalqını acınacaqlı hala salıb. Ən məhsuldar torpaqları əllərindən alınıb və xristianlığı qəbul etməyə məcbur olmuşlar.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Respublikanın ərazisi 18.3 min kvadrat kilometrdir .[1]

Çuvaş Respublikası Volqa-Ural regionunda yerləşir. Paytaxtı Çeboksarı şəhəridir. Rusiya Federasiyasının tərkibindədir. Rəsmi dili çuvaş və rus dilidir. Çuvaş dili türk dil ailəsinə aiddir.

Əhali[redaktə | əsas redaktə]

2002-ci il siyahıya almasına əsasən Çuvaşiya Respublikasının 1.313.754 nəfər əhalisi var .[2]

Çuvaşlar fin-uqor qəbilələrinə qarışaraq digər türk dillərindən fərqlənir. Qonşu tatar və başqırdlardan fərqli olaraq çuvaşlar xristian dininə etiqad edirlər.

Milli tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

1939[3]
nəfər
% 1959[4]
nəfər
% 1989[5]
nəfər
% 2002[6]
nəfər
% cəmi 2010[7][8]
nəfər
% cəmi
Cəmi 1076810 100,00 % 1097859 100,00 % 1338023 100,00 % 1313754 100,00 % 1251619 100,00 %
Çuvaşlar 777202 72,18 % 770351 70,17 % 906922 67,78 % 889268 67,69 % 814750 65,10 %
Ruslar 241386 22,42 % 263692 24,02 % 357120 26,69 % 348515 26,53 % 323274 25,83 %
Tatarlar 29007 2,69 % 31357 2,86 % 35689 2,67 % 36379 2,77 % 34214 2,73 %
Mordvalar 22512 2,09 % 23863 2,17 % 18686 1,40 % 15993 1,22 % 13014 1,04 %
Ukraynalılar 3629 0,34 % 3837 0,35 % 7302 0,55 % 6422 0,49 % 4707 0,38 %
Marilər 397 0,04 % 755 0,07 % 3799 0,28 % 3542 0,27 % 3648 0,29 %
Beloruslar 648 0,06 % 1113 0,10 % 2198 0,16 % 1881 0,14 % 1417 0,11 %
Ermənilər 108 0,01 % 142 318 0,02 % 1261 0,10 % 1290 0,10 %
Azərbaycanlılar 41 0,00 % 181 422 0,03 % 857 0,07 % 891 0,07 %
Taciklər 9 0,00 % 135 0,01 % 383 0,03 % 644 0,05 %
Qaraçılar 42 0,00 % 58 0,01 % 452 0,03 % 701 0,05 % 602 0,05 %
Özbəklər 47 0,00 % 129 210 0,02 % 356 0,03 % 565 0,05 %
Moldavanlar 15 0,00 % 68 0,01 % 250 0,02 % 359 0,03 % 461 0,04 %
Almanlar 322 0,03 % 291 0,03 % 376 0,03 % 520 0,04 % 404 0,03 %
Udmurtlar 66 0,01 % 76 0,01 % 558 0,04 % 453 0,03 % 332 0,03 %
Yəhudilər 545 0,05 % 1003 0,09 % 690 0,05 % 393 0,03 % 317 0,03 %
Başqırdlar 53 0,00 % 280 0,02 % 318 0,02 % 295 0,02 %
Gürcülər 100 0,01 % 108 0,01 % 151 0,01 % 405 0,03 % 240 0,02 %
Qazaxlar 84 0,01 % 67 0,01 % 194 0,01 % 240 0,02 % 190 0,02 %
Yunanlar 16 0,00 % 199 0,01 % 200 0,02 % 166 0,01 %
başqalar 513 0,05 % 752 0,07 % 2061 0,15 % 1854 0,14 % 2129 0,17 %
milliyətini göstərdi 1076742 99,99 % 1097843 100,00 % 1338012 100,00 % 1310300 99,74 % 1203550 96,16 %
milliyətini göstərmədi 68 0,01 % 16 0,00 % 11 0,00 % 3454 0,26 % 48069 3,84 %

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Rayonları[redaktə | əsas redaktə]

Çuvaşıstan Respublikası

Şəhərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Çeboksarı, Şupaşkar - 440.621 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[9]
  • Novoçeboksarsk, Yeni Şupaşkar - 125.857 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[10]
  • Kanaş - 50.593 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[11]
  • Alatır - 43.161 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[12]
  • Şumerlya, Şümerle - 36.239 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[13]
  • Kozlovka - 13.054 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[14]
  • Tsivilsk, Çuyel - 12.967 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[15]
  • Yadrin, Yədirnə - 10.573 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[16]
  • Marinskiy Posad - 10.273 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[17]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. RussiaOutdoors - Путешествия по России.
  2. Население по национальности по субъектам Российской Федерации (XLS). Проверено 4 мая 2009.
  3. Демоскоп. Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по регионам России: Чувашская АССР
  4. Демоскоп. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по регионам России: Чувашская АССР
  5. Демоскоп. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по регионам России: Чувашская АССР
  6. Всероссийская перепись населения 2002 года: Население по национальности и владению русским языком по субъектам РФ
  7. Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года
  8. Всероссийская перепись населения 2010 года. Официальные итоги с расширенными перечнями по национальному составу населения и по регионам.: см.
  9. RussiaOutdoors - Путешествия по России.
  10. RussiaOutdoors - Путешествия по России.
  11. RussiaOutdoors - Путешествия по России.
  12. RussiaOutdoors - Путешествия по России.
  13. RussiaOutdoors - Путешествия по России.
  14. RussiaOutdoors - Путешествия по России.
  15. RussiaOutdoors - Путешествия по России.
  16. RussiaOutdoors - Путешествия по России.
  17. RussiaOutdoors - Путешествия по России.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Çuvaşıstan ilə əlaqəli mediafayllar var.