Krasnodar diyarı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Rusiya diyarı
Picto infobox map.png
Krasnodar diyarı
rus. Краснодарский край

45°22′0″N 39°26′0″E / 45.36667°N 39.43333°E / 45.36667; 39.43333Koordinatlar: 45°22′0″N 39°26′0″E / 45.36667°N 39.43333°E / 45.36667; 39.43333


Dövlət Flag of Russia.svg Rusiya
İcra başçısı Benjamin Kondratiev
Yaradılıb 13 sentyabr 1937
Sahəsi75.485 km²
Saat qurşağıMoskva vaxtı
Əhalisi5.514.250 nəfər (1 yanvar 2016)[1]
Rəsmi diliRus dili
Nəqliyyat kodu23, 93, 123
Rəsmi saytadmkrai.krasnodar.ru
Xəritə
Krasnodar diyarı — yerləşdiyi ərazi Russia
Krasnodar diyarı
VikiAnbarda Commons-logo.svg əlaqəli mediafayllar
Vikidatada redaktə et: Vikidatada redaktə et

Krasnodar diyarı (rus. Краснодарский край) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Krasnodar Diyarının sahəsi 76.000 km2, əhalisi 5 mln. nəfərdir. Ümumi əhalinin 54%-i şəhərlərdə yaşayır, sıxlıq 1 km2-də 66 nəfərdir. Əsas şəhərlərinə Krasnodar (mərkəz) , Şoçi, Novorossiysk, Armavir, Eysk (diyarda cəmi 26 şəhər var) aiddir. Ərazi Böyük Qafqazın qərb hissəsində və Kuban-Azovətrafı ovalıqda yerləşir. Diyarın şərq hissəsi Stavropol yüksəkliyinə söykənir. İqlimi mülayim kontinentaldan subtropikə keçid ilə xarakterizə olunur. Yanvarın orta temperaturu düzənlikdə -4°S, sahildə 5°S, iyulun orta temperaturu düzənlikdə 22-24°S, 2200 m hündürlüklü dağlarda 12°S-dir. Düzən ərazilərə ildə 400 mm, dağlara isə 3200 mm yağıntı düşür. Yüksəkdağlıqda buzlaqlar vardır. Qərbi Ön Qafqaz düzənliyində məhzuldar karbonatlı qaratorpaqlar, dağlarda qonur dağ-meşə, yüksəkdağlıqda isə dağ-çəmən torpaqları yayılmışdır. Çöllərin 80%-i şumlanmışdır. Dağlarda enliyarpaq və iynəyarpaq meşələr, daha yüksəkdə isə subalp və alp çəmənlikləri vardır (Tuapse-Soçi rayonunda qarışıq Kolxida meşələri). Rəngarəng heyvanat aləminə malikdir. Əsas çayı Kuban və onun qollarıdır (Laba, Urup, Belaya). Bir neçə su anbarı yaradılmışdır (Krasnodar və s.). Qərbi Qafqazın yüksəkdağlıq ərazisində çoxsaylı kiçik karst gölləri vardır. Taman yarımadasında və Azov dənizi sahili göllərlə zəngindir.Krasnodar diyarı çöllər zonasında yerləşdiyindən təbii şərait əhalinin həyatı, eləcə də kənd təsərrüfatının inkişafı baxımından əlverişlidir. Ərazidə az miqdarda neft, qaz, tikinti materialları (gips, mergel, dolomit, sement, mərmər), duz yataqları, çoxsaylı mineral su mənbələri vardır.[2]

Əhali[redaktə | əsas redaktə]

Diyar ərazisində 100-ə yaxın millətin nümayəndəsi yaşayır: ruslar (87%), ukraynalılar (4%), ermənilər (4%), beloruslar, adıgeylər, Krım tatarları, tatarlar, gürcülər, azərilər və s.

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Sənayesi yeyinti, maşınqayırma, tikinti materialları və b. ibarətdir. Çoxlu miqdarda şəkər tozu, bitki yağı, konservlər istehsal olunur. Şəkər tozu və bitki yağı istehsalına görə Rusiyada tayı bərabəri yoxdur. Dağ çayları hidroenerji ehtiyatları ilə zəngindir. Neft, qaz və tikinti materialları ehtiyatına malikdir. Sənaye Krasnodarda, Novorossirskdə və k/t rayonlarında yerləşir. Qara dəniz sahillərində iri kurort şəhərləri yerləşir. Krasnadar taxıl istehsalına görə Rusiyanın əsas ərzaq diyarı hesab olunur. Burada buğda, çəltik, qarğıdalı əkinləri geniş yayılmışdır. Şəkər çuğunduru, günəbaxan, tərəvəz istehsalına görə Rusiyada birinci yerdə durur. Az miqdarda subtropik təsərrüfat – çayçılıq, meyvəçilik inkişaf etdirildi. Kuban diyarında iri südlük ətlik, qoyunçuluq, donuzçuluq, quşçuluq sahələrinə malikdir. Nəqliyyatı yaxşı inkişaf etmişdir, Novorossiysk, Tuapse kimi iri limanları vardır.

Rayonlar[redaktə | əsas redaktə]

1.Abinsk rayonu

Bu toponim Türk mənşəli aba tayfasının adının təhrif edilmiş variantıdır.Monqol yürüşləri zamanı,bir hissəsi daha qədim zamanlarda Hun tayfa birliyində gəlmişlər.

2.Apşeronsk rayonu

Bu toponim Türk mənşəli avşarların adındandır.

3.Belaya Qlina rayonu

4.Beloreçensk rayonu

Bu toponimin qədim adı Aksu idi.Bu rus dilinə tərcümə edilmiş variantıdır.

5.Bryuxovetskaya rayonu

6.Vıselki rayonu

7.Qulkeviç rayonu

8.Dinskaya rayonu

9.Yeysk rayonu

Şəhərin əsl adı Ay olmuşdur.Yey təhrif olunmuş variantıdır.

10.Qafqaz rayonu

11.Kalininskaya rayonu

12.Kanevskaya rayonu

Bu yer adı iki hissədən ibarətdir.Birinci hissədəki söz kan-xan sözüdür ki bu söz məlumdur.İkinci söz isə ev sözüdür ki bu da xan evi mənasındadır.Şəhərin əsl adı Xanev olmuşdur.

13.Korenovsk rayonu

14.Krasnoarmiya rayonu

15.Krılovskaya rayonu

16.Krımsk rayonu

17.Kurqaninsk rayonu

Əsl adı Kurqan-en olmuşdur.

18.Kuşevskaya rayonu

Bu adında Türk mənşəli Qıpcaq tayfası olan quşların adı ilə bağlıdır.Ev isə məskən,yurd deməkdir.

19.Labinsk rayonu

20.Leniqradskaya rayonu

21.Mostovskoy rayonu

22.Novokubansk rayonu

23.Novopokrovskaya rayonu

24.Şerbinovskaya rayonu

25.Ust-Labinsk rayonu

26.Otradnenskaya rayonu

27.Pavlovskaya rayonu

28.Primorsko-Axtarsk rayonu

29.Severskaya rayonu

30.Slavyansk rayonu

31.Starominskaya rayonu

Bu toponimdə türk mənşəli minqlərlə bağlıdır.Minqlərin isə Qafqaza gəlməyi məlumdur. Monqol yürüşləri zamanı minqlərin bir qismi qərbə gəlmişdir.Staro ruscə eski,qədim deməkdir.

32.Tbilisskaya rayonu

Tiflis adının gürcücə deyiliş formasıdır.

33.Temryuk rayonu

Digər Türk yeradları kimi bu adda təhrifə məruz qalmışdır.Yer adı temr yuk birləşməsindən ibarətdi.Temr-temir-təmir-dəmir sözüdür.Yuk isə yük sözüdü.

34.Timaşevsk rayonu

35.Tixoretsk rayonu

36.Tuapse rayonu

Bu yer adına gəlinə iki sözün birləşməsindən əmələ gəlmişdir.Tuap-tuaf-qəribə və se-su sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdi.

37.Uspenskoe rayonu

Böyük Şəhərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Krasnodar – 646.175 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[3]
  • Soçi – 328.809 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[4]
  • Novorossiysk – 232.079 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[5]

Qaynaq[redaktə | əsas redaktə]