Özbəklər

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Özbəklər – Türk xalqlarından biri. Özbəklər Özbəkistanda əhalinin 80%-dən çoxunu təşkil edir, həmçinin kompakt halda Əfqanıstanda, Tacikistanda, Qazaxıstanda (azlıq), Qırğızıstanda (azlıq), Türkmənistanda və Pakistanın Kəraçi şəhərində (azlıq), dağınıq halda isə dünyanın bir çox ölkəsində yaşayırlar. Özbəklər türk xalqlarının qarluq qrupuna aiddir.

Özbəklər
özb. Oʻzbeklar
1983 CPA 5426 (1).png Al-Farabi.jpg Biruni-russian.jpg Avicenna TajikistanP17-20Somoni-1999 (cropped).png
Mahmud Ghaznavi.jpg Tamerlan.jpg
Shahruch reconstruction.jpg Uzbek1994-PortraitUlughBeg-sheet-large.jpg Əli Quşçu.jpg Alisher Navoiy's Portrait.jpg
Shaybani.jpg Babur.2.jpg Akbar1.jpg Abdullah Khan Uzbek II slicing melons.jpg
Shah Jahan on The Peacock Throne.jpg Aurangazeb.jpg Uzbek Abdurauf Fitrat stamp.jpg Stamps of Uzbekistan, 2004-07.jpg
Hamza Niyazi.jpg Islam karimov.jpg Abdul Rashid Dostum in September 2014.jpg RKasimdzhanov12.jpg
Ümumi sayı
30-35 milyon
Yaşadığı ərazilər
Özbəkistan Özbəkistan 25 200 000 (2015)[1]
Əfqanıstan Əfqanıstan 3,843,000 (2018)[2]
Tacikistan Tacikistan 1,330,000 (2018)[3]
Qırğızıstan Qırğızıstan 940 000 (01.01.2020)[4]
Qazaxıstan Qazaxıstan 605 137 (2020)[5]
Türkmənistan Türkmənistan 407 109 (1995)[6][7]
Rusiya Rusiya 289 862 (2010)[8]
Türkiyə Türkiyə 75 000 [9]
Pakistan Pakistan 70 000 [10]
ABŞ ABŞ 50 000-80 000 [11][12]
Ukrayna Ukrayna 12 353 (2001)[13]
Çin ÇXR 10 569 (2010)[14]
Monqolustan Monqolustan 260 (2010)[15]
Dili

Özbək dili

Dini

İslam

Qohum xalqlar

Türkdilli xalqlar

Özbəklər – Türk xalqlarından biri. Özbəklər Özbəkistanda əhalinin 80%-dən çoxunu təşkil edir[16][17][18] , həmçinin kompakt halda Əfqanıstanda , Tacikistanda , Qazaxıstanda , Qırğızıstanda , TürkmənistandaPakistanın Kəraçi şəhərində , dağınıq halda isə dünyanın bir çox ölkəsində yaşayırlar. Özbəklər türk xalqlarının uyğur qrupuna aiddir.

Adın mənşəyi[redaktə | əsas redaktə]

Men Oʻzbekman oʻzimga bekman – mən Özbəyəm özümə bəyəm. Yəni, mən müstəqiləm deməkdir.

Məskunlaşma arealı[redaktə | əsas redaktə]

Əfqanıstan[redaktə | əsas redaktə]

Özbəklər Əfaqanıstanda Puştunlardan, Taciklərdən və Həzaralardan sonra ölkə əhalisinin 4-cü ən böyük etnik qrupudurlar. Əksər təxminlərə əsasən onlar ölkə əhalisinin 9%-ini təşkil edirlər.

Özbəklərin Əfqanıstanda məskunlaşdıqları vilayətlər :

Afghanistan provinces russian.png

Tacikistan[redaktə | əsas redaktə]

2000-ci ildə Tacikistanda aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən özbəklər ölkə əhalisinin 15.3%-ni təşkil edirlər. Özbəklər Soğd vilayətinin əhalisinin 19.1%-ni, Xatlon vilayətinin əhalisinin 15.6%-ni təşkil edirlər.

Məşhur özbəklər[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Özbəkistan Dövlətinin Statistika Komitəsi nin rəsmi məlumatlarına əsasən Özbəkistan əhalisnin 81,7%-ni özbəklər təşkil edir və 1 yanvar 2014-cü il tarixinə Özbəkistan əhalisnin sayı 30 492 800 nəfərdir. Bu məlumatlara nəzərə alınaraq Özbəkistanda təxminən 24 milyon 912 min 600 nəfər özbəyin yaşadığı ehtimal edilir.
  2. "Afghan Population: 34,940,837 (July 2018 est.) [Uzbeks = 11%]". Central Intelligence Agency (CIA). The World Factbook. İstifadə tarixi: 13 April 2019.
  3. "Population: 7,910,041 (July 2013 est.) [Uzbeks = 15.3%]". Central Intelligence Agency (CIA). The World Factbook. İstifadə tarixi: 2013-06-10.
  4. Численность постоянного населения Кыргызской Республики по отдельным национальностям в 2009-2018 гг.
  5. "Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2020 года". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. İstifadə tarixi: 2020-04-27.
  6. Asgabat.net-городской социально-информационный портал :Итоги всеобщей переписи населения Туркменистана по национальному составу в 1995 году.
  7. Population census of Turkmenistan 1995, Vol. 1, State Statistical Committee of Turkmenistan, Ashgabat, 1996
  8. Портал "Всероссийская перепись населения 2010 года" - Окончательные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года: Национальный состав населения Российской Федерации
  9. "Yangi Dunyo". 2014-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-16. (#parameter_ignored_suggest)
  10. Rhoda Margesson (January 26, 2007). «Afghan Refugees: Current Status and Future Prospects» p.7. Report RL33851, Congressional Research Service.
  11. "Новое исследование: Американские узбеки". 2011-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-25. (#parameter_ignored_suggest)
  12. Посол США: В Америке — "нашествие узбеков"
  13. Population statistics of Eastern Europe: Ethnic composition of Ukraine 2001
  14. 中华人民共和国国家统计局: 2-1 全国各民族分年龄、性别的人口
  15. Монгол Улсын хүн ам, орон сууцны 2010 оны тооллого :Хүн ам, орон сууцны 2010 оны толлого тооллогын үр дүн
  16. Özbəkistan Dövlət Hakimiyyəti Portalı
  17. CİA – The World Factbook : Uzbekistan
  18. healthexpo.org : Uzbek 80%, Russian 5.5%, Tajik 5%, Kazakh 3%, Karakalpak 2.5%, Tatar 1.5%, other 2.5% (1996)
  19. "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2009-07-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2009-07-03.
  20. "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2009-07-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2009-07-03.
  21. "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2011-05-31 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-31.
  22. "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2009-07-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2009-07-03.
  23. [1]
  24. "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2009-07-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2009-07-03.
  25. "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2009-07-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2009-07-03.
  26. [2]
  27. "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2009-07-03 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-07-03.