Dolqanlar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dolqanlar
Dolgan with reindeer.jpg
Cəmi say 7 261[1]
Əhəmiyyətli sayda yaşadığı bölgələr
Dil Dolqan dili
Din Pravoslavlıq Şamanizm
Yaxın etnik qruplar Türk xalqları

Dolqanlar (özlərini adlandırmaları (dolqan dili): dolqaan(nar) / dulqaan(nar) (долгаан(наp) / дулгаан(наp)), dolqaat(tar), dulqaat(tar) (долгаат(таp) / дулгаат(таp)); həmçinin haka(lar)(hака(лар))(bu ad "saxa / yakut" adının dolqanca tələffüzüdür)) (saxa (yakut) dili: dolqan dilindəki adlarla eyni; həmçinin tıa-kihi(ler)(тыа-киhи(лер)), yəni "meşə kişiləri, meşə adamları") (rus dili: долганы) — Sibirdə yaşayan türk xalqlarından biri.

Dolqanlar, Rusiyanın şimalında yerləşən Taymır yarımadası ətrafında yaşayan türk xalqıdır, Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenets rayonunun əsas etnik toplumudur. 20-ci əsrə qədər Sibirdə əsasən köçəri, ovçu həyat sürürdülər.

Dolqanlar Saxada (Yakutiya)da yaşayan saxalarla (yakutlarla) çox yaxın qohumluq əlaqəsi olan bir xalqdır.

Əhali sayı[redaktə | əsas redaktə]

Rusiyanın 2002-ci il əhali siyahıya almasına əsasən, Rusiyada 7,261 dolqan yaşamaqdadır. Onların 5,517 nəfəri Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenets rayonunda, qalan hissəsi isə digər bölgələrdə yaşamaqdadırlar.

Ukraynada isə 2001 Ukrayna siyahıya almasında cəmi 26 nəfər dolqan təsbit edilmişdir.

Dil[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Dolqan dili

Dolqan dili, türk dilləri ailəsinin sibir qrupuna daxildir, və xüsusiyyətlərinə görə saxa (yakut) dilinə ən yaxın dildir. Vaxtilə dolqan dili yakut dili ilə bir olub, lakin dolqanların coğrafi baxımdan yakutlardan uzaq yaşamaları onların dilinin müstəqil şəkildə inkişaf etməsinə və beləlikcə ayrıca bir dil halına gəlməsinə səbəb olub.

Dolqan dilinin yazılışında kiril qrafikasından istifadə olunur. Dolqan dili Norilskiy, Pasinskiy, Avamskiy, Xatanqskiy və Popiqayskiy ləhçələrindən ibarətdir. Dolqan dilinə, yakut dilindəki kimi, onlarla birlikdə qonşu olaraq yaşadıqları evenk dilindən də çox sayda söz girmişdir.

Dolqan dilindəki ilk şeir kitabı 1973-cü ildə nəşr olunan, dolqan əsilli sovet şairəsi Oqdo Aksyonovanın "Baraksan" əsəridir.

Din[redaktə | əsas redaktə]

Dolqanlar, rusların təsiri ilə xristianlığı qəbul edib, rus pravoslav kilsəsinə bağlanmışlar, ancaq (Sibirdə yaşayan bir çox xalqlardakı kimi) şamanizmə və qədim türk dini inanclarına aid bir çox amillər hələ də yaşadılmaqdadırlar.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Qaynaq[redaktə | əsas redaktə]