Məmlük dövləti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Məmlük dövləti
سلطنة المماليك / دولة المماليك
Dawlat al-Mamālīk
Saltanat al-Mamālīk
ed-Devletü't-Türkiyye[1]

İmperiya

 

1257 — 1517



Mameluke Flag.svg
Məmlük dövlətinin bayrağı
Mamluks1279.png
Məmlük dövləti (1279)
Paytaxt Qahirə
Dil(lər) Ərəb dili[2], Qıpçaq dili[2]
Din Sünni İslam
İdarəetmə forması Oliqarxiya
Sultanlar
 - (12501257) İzzəddin Aybək
 - (15161517) II Turan bəy
Məmlük rəsmi (1779)

Məmlük dövləti - Əyyubilər dövləti ordusundakı Türk komandirlərindən İzzəddin Aybək yəni Aybək Ət-Türkmani tərəfindən 1250-ci ildə qurulub. Məmlüklər 1260-cı ildə Qara dənizin şimalından Misirə gətirilən qıpçaq türkləridir. Əyyubilərin yanında yetişdirilən bu türklərə məmlük deyilib.

Misirdə 1171-1250-ci illər arasında hökm aparan Əyyubilər dövləti ordusunda vəzifəli türklərin qıpçaq tayfasından olan komandirlər tərəfindən qurulan Məmlük dövlətinin Misir, Fələstin və Suriyada Türk mədəniyyətinin yayılmasında böyük dayağı olub.

Məmlük sarayında başda sultanlar olmaqla hər kəs türkcə danışırdı. Sultanlardan türkcə şeir yazanlar da vardı.

Məmlük sultanı İzzəddin Aybək, son Əyyubi hökmdarı Turanşahı sıradan çıxardıqtan sonra səliblərə qarşı nailiyyətlər əldə edib. Vəfatından sonra yerinə keçən Seyfəddin Qutuz, Misirə sarı sürətlə irəliləyən monqolları Fələstin yaxınlığındakı Ayn Calut ərazisində 1260-cı ildə böyük bir məğlubiyyətlə üzləşdirib. Həmin hərbdə, monqol ordusunun komandirləri belə məhv edilib və beləliklə monqollar ilk dəfə məğlub olub.

Məmlüklər Hülakü tərəfindən Bağdaddan kənarlaşdırılan Abbasi xəlifələrini də himayələri altına alıblar. Bu vəziyyət, İslam ölkələrində məmlüklərin etibarını artırıb.

Ərəb mənbələrində Əd-Dövlət’it-Türkiyə yəni Türkiyə dövləti adıyla tanınmış Məmlük dövləti, Ayn Calut hərbində böyük nailiyyət əldə edən Baybarsın hökmdar olduğu dövrdə, ən güclü günlərini yaşayıb.

Osmanlı dövlətinin böyük bir güc olmağa başlaması, zaman ərzində bu iki dövləti qarşı qarşıya gətirib. İldirim Bəyazid dövründə dostanə tərzdə başlayan əlaqələr, Fateh Sultan Mehmet dövründə gərginləşməyə başlayıb. Sultan II Bəyazid dövründə isə osmanlılarla məmlüklər uzun müddət davam edən bir hərb dövrünə daxil olublar. Yavuz Sultan Səlimin taxta oturması ilə Məmlük dövləti tarixi cəhətdən yeni bir dövrə daxil olub. Türkiyədə güclü bir hakimiyyət qurmaq istəyən Yavuz Sultan Səlim, 1516-cı ildə Mərcidabıq və 1517-ci il tarixində isə Ridaniyyə hərblərində, məmlükləri məğlub edərək hakimiyyətlərinə son qoyub. Məmlük torpaqları Osmanlı İmperiyasının tərkib hissəsinə daxil olub.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  • The other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars, and Cumans,(2008)Yazar: Florin Curta ISSN 1878-8103
  • 2,0 2,1 [1]