Ağqoyunlu hökmdarlarının siyahısı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Ağqoyunlu hökmdarlarının siyahısı — Ağqoyunlu hökmdarlarının ümumi siyahısıdır. Ağqoyunlular Oğuzların Bayandur boyuna mənsub idilər. Adları türkdilli qaynaqlarda "Bayandur xan oğlanları", farsdilli qaynaqlarda isə "Bayanduriyyə" olaraq verilir.[1] Hələ erkən orta əsrlərdə Cənubi Qafqazda, Qafqaz dağları ilə Araz çayı arasındakı ərazidə, həmçinin Göyçə gölü ətrafında, Alagöz yaylaqlarında, həmçinin Azərbaycanın cənub bölgələri, Şərqi Anadolu , Qərbi İran, DəcləFərat vadiləri də daxil olmaqla, çox geniş ərazidə yayılmışdılar.[2]

Ağqoyunluların hakimiyyəti 3 dövrü əhatə edir. Quruluş dövrü (1340-1403), bəylik dövrü (1403-1468) və imperiya dövrü (1468-1501/1508). Ağqoyunluların Diyarbəkir mərkəzli bəyliyə çevrilməsi Qara Yuluq Osman bəyin hakimiyyəti, [3] Təbriz mərkəzli imperiyaya çevrilməsi isə Uzun Həsənin hakimiyyəti dövrlərdində olmuşdur.[4] İlk Ağqoyunlu hökmdarı Turəli bəydir[5], sonuncusu isə Sultan Muraddır.[6]

Siyahı[redaktə | əsas redaktə]

Ağqoyunlu hökmdarlarına dövrlərinə görə bəy, sultanpadşah deyə müraciət edilirdi.[7] Ağqoyunlulara 168 (1340-1508) ildə 17 hökmdar rəhbərlik etmişdir.

Titul Ad Hakimiyyət illəri
Bəy
بیگ
Əlaəddin Turəli bəy
طور علی پہلوان
1340 - 1360
Bəy
بیگ
Fəxr-əd-Din
فخر الدین
Fəxrəddin Qutlu bəy
قتلغ بن طور علی
1360 - 1378/79
Bəy
بیگ
Əhməd bəy Bayandur
احمد بن قتلغ
1396-cı ildən faktiki olaraq Qara Yuluq Osmanın dövrü.
1389 - 1403
Bəy
بیگ
Baha-əd-Din
بھا الدین
Qara Yuluq Osman bəy
قرا یولک عثمان
1403 - 1435
Bəy
بیگ
Cəlal-əd-Din
جلال الدین
Cəlaləddin Əli bəy
علی بن قرا یولک عثمان
1435 - 1438
Bəy
بیگ
Nur-əd-Din
نور الدین
Həmzə bəy Bayandur
حمزہ بن قرا یولک عثمان
1438 - 1444
Bəy
بیگ
Mu'izz-əd-Din
معز الدین
Cahangir Mirzə
جهانگیر بن علی
1444 - 1453
Bəy
بیگ
Qılınc Arslan
قلچ ارسلان بن احمد
1453 - 1457
Bəy
بیگ
Əbül-Nasr
ابو النصر
Uzun Həsən
اوزون حسن بن علی
1453 - 1478
Bəy
بیگ
Əbül-Fəth
ابو الفتح
Sultan Xəlil
سلطان خلیل بن اوزون حسن
1478
Bəy
بیگ
Əbül-Müzəffər
ابو المظفر
Sultan Yaqub
یعقوب بن اوزون حسن
1478 - 1490
Bəy
بیگ
Əbül-Fəth
ابو الفتح
Sultan Baysunqur
بایسنقر بن یعقوب
1490 - 1491
Bəy
بیگ
Əbül-Müzəffər
ابو المظفر
Sultan Rüstəm
رستم بن مقصود بن اوزون حسن
1493 - 1497
Bəy
بیگ
Əbül-Nəsr
ابو النصر
Gödək Əhməd
احمد گوده بن اغورلو محمد بن اوزون حسن
1497
Ağqoyunluların parçalanması
Diyarbəkir Azərbaycan İraq İsfahan, FarsKirman
Bəy
بیگ
Əbül-Müzəffər
ابو المظفر
Əlvənd Mirzə
الوند بن یوسف بن اوزون حسن
1497 - 1502
Bey
بیگ
Əbül-Mükərrəm
ابو المکرم
Sultan Məhəmməd
محمد بن یوسف بن اوزون حسن
1497 - 1500
Bəy
بیگ
Əhməd ibn Uğurlu Məhəmməd
زین العابدین بن احمد بن اغورلو محمد
1504 - 1508
Şah İsmayıl Səfəvi
شاہ اسماعیل
1501-ci ildə Naxçıvanda Əlvənd Mirzə qızılbaşlar tərəfindən məğlub edildi. Əlvənd Mirzə Diyarbəkirə qaçdı, İsmayıl Təbrizə daxil olaraq özünü şah elan etdi. 1503-cü ildə Almaqulağı döyüşündə Sultan Murad da məğlub edildi. Sultan Murad bəy İraqda 1508-ci ilə kimi hökm sürdü. 1508-ci ildə Şah İsmayılın Bağdada daxil olmasıyla Ağqoyunlu xanədanlığı tamamilə süqut etdi.
Bəy
بیگ
Əbül-Müzəffər
ابو المظفر
Sultan Murad
سلطان مراد بن یعقوب بن اوزون حسن
1500 - 1508

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Faruk Sümer, “Akkoyunlular”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi s. 270.
  2. İradə Nuriyeva. Azərbaycan Tarixi (ən qədim zamanlardan – XXI əsrin əvvəllərinədək), səh.104
  3. F. Sümer, “Akkoyunlular”, Diyanet Islam Araştırmaları, s. 271.
  4. Nəcəfli T.H., Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında.s.42.
  5. Çetin Varlık. Akkoyunlular. s. 408.
  6. J. E. Woods, Akkoyunlular, s. 268.
  7. A.Bakıxanov. Gülüstani-İrəm. səh.40-41

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Nuriyeva İradə Tofiq qızı. "Azərbaycan Tarixi (ən qədim zamanlardan–XXI əsrin əvvəllərinədək)". Bakı: Mütərcim, 2015. – 336 səh.
  • Faruk Sümer. "Akkoyunlular". Diyanet İslam Araştırmaları, c. II, İstanbul, 1989
  • Çetin Varlık. "Akkoyunlular", c.VIII, İstanbul, 1988, s. 408.
  • Nəcəfli T.H. "Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında". Bakı: Çaşıoğlu, 2000. - 198 s.
  • Abbasqulu ağa Bakıxanov. "Gülüstani-İrəm (Tərcümə edəni M. Əskərli)". Bakı: "Minarə", 2000.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]