Qara Yuluq Osman bəy

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bəhaüddin Qara Yuluq Osman bəy
قره عثمان
bayraqAğqoyunluların V tayfa başçısıbayraq
1403 — 1435
Sələfi Əhməd bəy Bayandur
Xələfi Cəlaləddin Əli bəy
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi
Vəfat tarixi
Vəfat yeri Ərzurum
Sülalə Ağqoyunlular
Atası Fəxrəddin Qutlu bəy
Anası Maria Komnenos
Həyat yoldaşı Dəspinə xatun
Uşağı

Qara Yuluq Osman Bəy (türk. Kara Yülük Osman Bey; 13501435) — Ağqoyunlu tayfa başçısı.

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Fəxrəddin Qutlu bəyin ikinci övladıdır. Böyük qardaşı Əhməd bəydən sonra Ağqoyunlu hökmdarı oldu. Mərkəzi Diyarbəkir olan Ağqoyunlu bəyliyinin əsasını qoymuşdur və adına pul kəsdirmişdir. Doğum tarixi haqqında dəqiq məlumat olmasa da, vəfat edərkən 80 yaşı adlaması ilə bağlı bəzi mənbələrdə qeydlər var.[1] Bu nəzərə alınaraq onun təxminən 1350-ci illərdə anadan olduğu ehtimal edilir. Kosa olduğu düşünülür.[2]

Hakimiyyətdən öncə[redaktə | mənbəni redaktə et]

1386-cı ildə qardaşları ilə mübarizədə uduzaraq dayısı Qazi Bürhanəddinin yanına getmişdi. Lakin aralarında problem yaranmış və 1398-ci ildə Qazi Bürhanəddini öldürmüşdür[3]. 1400-cü ildə Əmir Teymurun ordusu ilə Sivas, ƏlbistanMalatyanin Osmanlılardan alınmasında iştirak etmişdi. 1402-ci ildə Əmir Teymur ordusu ilə İldırım Bəyazidin ordusuna qarşı müharibədə Osmanlı ordusunun sol cinahını dağıtmışdır. 1403-cü ildə Əmir Teymur tərəfindən Diyarbəkirə bəy təyin olunmuşdu.

Qaraqoyunlularla münasibətlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

1407-ci ildə Mosulda Qara Yusiflə döyüşsə də, daha sonra sülh bağlamışdı. 1408-ci ildə Urfanı ələ keçirsə də bu döyüşdə oğlu İbrahim bəy öldürülmüşdü.[4] 1409-cu ildə Qara Yusifə Mardin yaxınlığında məğlub oldu. 1417-ci ildə Qaraqoyunlu Qara Yusifə bir daha məğlub oldu və 1 milyon dirhəm, 100 at və dəvə xərac verməyə məcbur oldu. Lakin Qara Yusif buna baxmayaraq 20 sentyabr 1418-ci ildə bir daha məğlub etdi. 1420-ci ildə Qaraqoyunluların vassalı Ərzincan valisi Pir Ömər Osmanın oğlu Yaqub bəyi tutub Təbrizə göndərmişdi, intiqam almaq istəyən Osman, həmin ilin iyununda qəfil hücumla Pir Öməri öldürdü. 1421-ci ildə Qara İsgəndərə qalib gələn Şahrux, Osmanın oğlu Əli bəyə Azərbaycan vilayətini verdi. 1430-cu ildə Osman nəhayət ki, Mardini ələ keçirdi.

Şirvanşahlarla münasibətlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

1435-ci ildə Qara Osman və Şahrux Qaraqoyunlulara qarşı I Xəlilullahla ittifaq bağlamışdı. Ərzuruma sıxışan Qara İsgəndər məcbur Osmanla döyüşməliydi. Bu döyüşdə məğlub olan Osman həmin gün də vəfat etdi.

Ailəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bilinən oğulları:

Ruqiyyə sultan adlı qızı olmuş, 1401-ci ildə Miranşahın oğlu Seyid Əhmədlə evlənmişdir.[5]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. İslam Ansiklopedisi, Ak-Koyunlular Mad., Cilt I, s. 254.
  2. Roemer, “Das turkmenische Intermezzo,” p. 271, n. 26
  3. J. Woods, The Aqqoyunlu, Clan and Confederatüon NewYork, 1978, s. 54.
  4. İbn Tannverdi, Ən-Nücum-əz Zahirə, Qahirə, 1942, C. VI , s. 184
  5. İlhan Erdem - Akkoyunlu devletini meydana getiren aşiretler, s.256