Qarahoca uyğur idıkutluğu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Qaraxoca Uyğur idikutluğu
çin 高昌回鶻
monq. ᠦᠶᠭᠦᠷ





Paytaxt Qaraxoca (yay paytaxtı)
Beşbalıq (qış paytaxtı)
İdarəetmə forması Monarxiya

Qaoçan Uyğur idikutluğu — İndiki Sintzyan Uyğur muxtar vilayəti ərazisində mövcud olmuş dövlət.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

İdikut dövləti tarix səhnəsinə ilk dəfə Uyğur xaqanlığının devrilməsindən sonra, 843-cü ildə çıxmışdı. Məngli yabqu başçılığında hərəkət edən uyğurlar QaraşəhərQaraxocanı ələ keçirib öz dövlətini qurdu.Dövlət 857-ci ildə Tan sülaləsi tərəfindən tanınmışdı.Kutadqu Bilik (福樂智慧) kitabı bu dövlətdə yazılmışdır.

Hökmdarları[redaktə | əsas redaktə]

Uyğur adı Çin adı Hakimiyyəti Məlumat
Bilgə Gün 僕固俊 864-874 Tibetlilərin köməyi ilə Qaraxocanı işğal etmişdi
İllig Bilgə Tenqri 頡利·毗伽·天王 ?-954
Arslan Bilgə Tenqri İllig Süngülüg xaqan 阿兒思蘭·毗伽·天王·孫古律可汗 981-984 Sun sülaləsi tərəfindən rəsmən tanınmışdı.
Bögü Bilgə Tenqri İllig 聖·毗伽·王天 996-1007
Alp Arslan Qutluq Bilgə Gül Tenqri xan 合·阿兒思蘭·骨咄祿·闕·毗伽·天汗 1007-1019/1024
Gül Bilgə Tenqri xan 闕·毗伽·王汗 1024-1068
Tenqri Bögü El Bilgə Arslan Tenqri Uyğur Tarxan 天聖國·毗伽·阿兒思蘭·天·回鶻·答兒罕 1068-1123
Bilgə xan 畢勒哥 1123-1130 Onun dövründə idikutluq Qarakitayların vassalı oldu.
Ər Teymur 月兒帖木儿 ?-1208
Baurçuq Ər Tigin 巴而朮·阿而忒·的斤 1208-1242 Çingiz xanın qızı Altınbəyim ilə evlənərək Monqol imperiyasının 5-ci ulusun hökmdarı olmuşdu.[1]
Kesmez 怯失迷思 1242-1246 Çingiz xanın nəvəsi idi. Hakimiyyəti az oldu, yerinə qardaşı Salıntı tigin keçdi.
Salıntı tigin 萨仑·的斤 1246-1252 Çingiz xanın nəvəsi idi.
Oğrunç tigin 玉古伦赤·的斤 1252-1257 Çingiz xanın nəvəsi idi.
Mamuraq tigin 马木剌·的斤 1257-1265 Oğrunç tiginin oğlu idi. Möngke xaqanın Çinə yürüşündə 10.000 əsgərlə qoşulmuşdu.
Qoşqar tigin 火赤哈儿·的斤 1265-1280 Mamuraq tiginin oğlu idi. Xubilayın tərəfində olduğu üçün Çağatayların hücumuna məruz qalmışdı. Döyüşdə öldürülmüşdür.
Nəgril tigin 紐林·的斤 1280-1318 Torpaqları Duva xan tərəfindən işğal olunduğu üçün Yuana sığınmışdı.Paytaxtını Qansuya köçürməyə məcbur qaldı.[2]Bununla da Qaraxocada buddist uyğur hakimiyyəti sonlandı.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Brose, Michael C. Subjects and Masters: Uyghurs in the Mongol Empire Bellingham, WA: Western Washington University Center for East Asian Studies, 2007.
  2. Çincə Vikipediyada "Nəgril Tigin" məqaləsi

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]