Kosovo

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kosovo Respublikası
Kosovë / Kosova
Kosovo
Kosovo xəritədə yeri
Paytaxt Priştina
42°40′N 21°10′E / 42.667°N 21.167°E / 42.667; 21.167
Ən böyük şəhər Priştina, Peç
Rəsmi dillər Albanca, Serbcə
Tanınmış regional dillər Türkcə
Etnik qruplar %92 albanlar
  %8 Diğer (türklər, bosniyalılar, Qorani, serblər, Aşkali, Misirli)
Din İslam
Hökumət Parlament respublikası
• Prezident
Haşim Taci
• Baş Nazir
İsa Mustafa (PDK)
• Beynəlxalq Mülki nümayəndəsi
Pieter Feith (Avropa Birliyi Xüsusi Təmsilçisi)
Yaranması
10 İyun 1999
• ABKHM
16 Fevral 2008
17 Fevral 2008
Sahəsi
• Ümumi
10,908 km2 (4,212 sq mi)
Əhali
• Təxmini  (2013)
1 847 708[1] (150[3])
• Siyahıya alma (2011)
1 739 825[2]
• Sıxlıq
159.5/km2 (413.1/sq mi)
ÜDM (nominal) 2009 təxmini
• Ümumi
$5.352 milyon
• Adambaşına
$2,965
Valyuta Avro2 ()
Saat qurşağı CET (UTC+1)
• Yay (DST)
CEST (UTC+2)
Yolun hərəkət istiqaməti sağ
Telefon kodu +3813
Tək tərəfli bir iştirakdır. Kosovo, Eurozone rəsmi üzvü deyil.

Kosovo və ya Kosova (alb. Kosova və ya Kosovë, serbcə: Косово, Kosovo, türk. Kosova) — Şərqi Avropada bölgə və eyni zamanda müstəqilliyi mübahisə doğuran ölkə. Ərazidəki alban çoxluğu Kosovo Respublikası adlı dövlətin müstəqilliyinin bütün dünya tərəfindən diplomatik tanınmasına cəhd edir. Serbiya bölgənin Serbiyanın daxilində olan Kosovo və Metoxiya muxtar vilayəti kimi tanıyır. Hazırda Kosovonun müstəqilliyini 111 ölkə tanıyıbdır. Azərbaycan Respublikası Kosovanın müstəqilliyini tanımamışdır.

Kosovanı tanıyan ölkələr (Yaşıl)

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1389-cu ildəki I Kosovo döyüşündən sonra bölgə I Murad tərəfindən Osmanlı imperiyasına keçmişdir. Osmanlı idarəçiliyi dövründə Kosovoya serblər yalnız 1878-ci ildəki Rus-Osmanlı müharibəsi dövründən sonra iddia irəli sürməyə başlamışdılar. 5 əsrdən çox Osmanlı imperiyasının nəzarətində qalan bu ərazi 1912-ci ildəki I Balkan müharibəsi dövründə Serbiyaya ilhaq edilmişdir.

İkinci Dünya müharibəsində sonra isə Kosovo Yuqoslaviyaya bağlı bir əyalət statusunu almışdır. 7 aprel 1963-cü ildən Yuqoslaviya Federativ Sosialist Respublikası adlanan ölkə 1992-ci ildən etibarən parçalanmağa başlamışdır. Əvvəlcə Sloveniya, Xorvatiya, Makedoniya, Bosniya və Herseqovina Yuqoslaviya Federativ Sosialist Respublikasından ayrıldı. Bütün bu müddət ərzində Kosovo Yuqoslaviyanın tərkibində olur. 2003-cü ildə Yuqoslaviyanın adı Serbiya və Çernoqoriya olaraq dəyişdirilir. Ancaq parçalanma bununla da bitmədi. Bələ ki, 2006-cı il may ayının 21-i referendumda 55.5% səs çoxluğu ilə Monteneqro Serbiyadan ayrılıb müstəqil dövlət olur. Beləliklə keçmiş Yuqoslaviya ərazisinin parçalanması nəticəsində yaranan müstəqil dövlətlərin sayı 6-ya çatır. Amma parçalanma davam edir və nəticədə 7-ci müstəqil dövlət Kosovo yaranır.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Kosovanın fiziki xəritəsi
Balkan yarımadasında Kosovanın yerləşməsi

Kosovo Avropanın şərqindəki Balkan yarımadasının ortasında yerləşir. Qonşuları: cənubda AlbaniyaMakedoniya Respublikası, şimalda Serbiya və qərbdə Monteneqrodur. Mərkəzi Priştina şəhəri olan ölkənin ərazisi 10.908 km²dir[4].

Əhali[redaktə | əsas redaktə]

1-15 aprel 2011-ci il siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən Kosovo əhalisinin sayı 1.739.825 nəfər (875.900 nəfəri kişilər, 863.925 nəfəri qadınlar) olmuşdur[2]. Onlardan 661.586 nəfəri və ya 38.03 %-i şəhərlərdə, 1.078.239 nəfəri və ya 61.97 %-i isə kəndlərdə yaşayır[2].

Milli tərkib[redaktə | əsas redaktə]

Kosovo əhalisinin milli tərkibi[5]
Etnik qrup 1948 1953 1961 1971 1981 1991
toplam əhali 733 034 815 908 963 988 1 243 693 1 584 440 1 956 196
alban 498 244 524 562 646 605 916 168 1 226 736 1 596 072
serb 176 718 189 869 227 016 228 264 209 798 194 190
türk 1 320 34 590 25 764 12 244 12 513 10 445
qaraçı 11 230 11 904 3 202 14 593 34 126 45 745
digər 45 522 54 983 61 401 72 424 101 267 109 744

Dil[redaktə | əsas redaktə]

Kosovo əhalisinin ana dilləri
Dil Sayı, 2011 sa.[2] Nisbəti, 2011 sa.
cəmi 1 739 825 100 %
albanca 1 644 865 94.54 %
boşnakca 28 989 1.67 %
serbcə 27 983 1.61 %
türkcə 19 568 1.12 %
qaraçıca 5 860 0.34 %
digər 10 308 0.59 %
a.d.g.[6] 2 252 0.13 %

Din[redaktə | əsas redaktə]

Kosovo əhalisinin etiqad etdiyi dinlər
Din Etiqad edənlərin sayı, 2011 sa.[2] Nisbəti, 2011 sa.
cəmi 1 739 825 100 %
islam 1 663 412 95.61 %
xristianlıq 64 275[7] 3.70 %
dinsiz 1 242 0.07 %
digər 1 188 0.07 %
c.v.i.[8] 7 213 0.41 %
d.e.g.[9] 2 495 0.14 %

Müstəqillik[redaktə | əsas redaktə]

Kosova Serbiyadan öz müstəqilliyini 2008-ci ilin fevral ayının 17-də elan etmişdir. Müstəqillik bəyannaməsini parlementdə baş nazir Haşim Taçi elan edib. Müstəqillik bəyannaməsinə görə "Kosova demokratik və çoxmillətli bir dövlət olacaq. Burada yaşayan serb və digər etnik azlıqların da bütün haqları qorunacaq"[10].

Şəhərləri[redaktə | əsas redaktə]

Kosova bələdiyyə mərkəzləri:[11]

  1. Deçan (Deçan / Dečani)
  2. Yakova (Gjakova / Đakovica)
  3. Qloqovaç (Gllogoc / Glogovac)
  4. Gilan (Gjilan / Gnjilane)
  5. Dragaş (Sharri / Dragaš)
  6. İstok (Istog / Istok)
  7. Kaçanik (Kaçaniku / Kačanik)
  8. Klina (Klina / Klina)
  9. Kosovo Ovası (Fushë Kosova / Kosovo Polje)
  10. Kameniçe (Kamenicë / Kosovska Kamenica)
  11. Mitroviça (Mitrovica / Kosovska Mitrovica)
  12. Leposaviç (Albaniku / Leposavić)
  13. Liplan (Lipjani / Lipljan)
  14. Nobırda (Novobërdë / Novo Brdo)
  15. Kastriot (Kastrioti / Obilić)
  16. Rahofça (Rahovec / Orahovac)
  17. İpek (Pejë / Peć)
  18. Poduyeva (Besiana / Podujevo)
  19. Priştina (Prishtina / Priština)
  20. Prizren (Prizren / Prizren)
  21. Skenderay (Skënderaj / Srbica)
  22. Ştimle (Shtime / Štimlje)
  23. Ştırpçe (Shtërpca / Štrpce)
  24. Suvareka (Theranda / Suva Reka)
  25. Ferizaji (Ferizaji / Uroševac)
  26. Viti (Vitia / Vitina)
  27. Vıçıtırın (Vushtrri / Vučitrn)
  28. Zubin Potok (Zubin Potoku / Zubin Potok)
  29. Zveçan (Zveçan / Zvečan)
  30. Malişova (Malisheva / Mališevo)
  31. Yunik (Junik / Junik)
  32. Mamuşa (Mamusha / Mamuša)
  33. Elezhan (Hani i Elezit / Đeneral Jankovič)
  34. Qraçaniça (Graçanicë / Gračanica)
  35. Ranilug (Ranillug / Ranilug)
  36. Parteş (Parteshi / Parteš)
  37. Klokot (Kllokot / Klokot)
  38. Şimali Mitroviça (Mitrovica - Veri / Kosovska Mitrovica - Sever)

Şəhər əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Europe: Kosovo
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Kosovo Agency of Statistics: Kosovo population and housing census 2011—Final results
  3. Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Country comparison: Population
  4. Kosovo Agency of Statistics: Kosovo in Figures 2009
  5. Kosovo Agency of Statistics: Demographic changes of the Kosovo population 1948-2006
  6. Ana dilini göstərməyənlər
  7. 38.438 nəfəri katoliklər, 25.837 nəfəri isə ortodokslar
  8. Cavab vermək istəməyənlər
  9. Dini etiqadını göstərməyənlər
  10. Zaman, 20 fevral 2008, http://www.zaman.az
  11. Yunik, Mamuşa, Elezhan, Graçaniça, Ranilug, Parteş, Klokot və Kuzey Mitroviça .Müstəqillik sonrakı dövrdə, daxili gərginliyi həll etmək üçün, milli azlıqların yaşadığı yeni bələdiyyələr yaranmışdır.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Kosovo ilə əlaqəli mediafayllar var.

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg VikiSəyahətdə Kosovo barədə səyahət məlumatları