Danimarka

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Danimarka Krallığı
Kongeriget Danmark
Danimarka
Danimarka gerbi
Gerbi
Şüar: 
Guds hjælp, Folkets kærlighed, Danmarks styrke
(Allahın köməyi, Xalqların sevgisi, Danimarkanın qüdrəti)
Himn: Der er et yndigt land
("Sevilən torpaq var")
Danimarka xəritədə yeri
Paytaxt
və ən böyük şəhər
Københavns byvåben 1894.png Kopenhagen
Rəsmi dillər Danimarka dili
Etnik qruplar danimarkalılar -94%; türklər -1,1%;ərəblər-1%; polyaklar -0,7%; almanlar -0,6%
Hökumət Konstitutsional monarxiya
Marqaret II[ 12.I.1972 ~]
Lars Løkke Rasmussen[ 28.6.2015 ~]
Yaranması
• Dövlətin formalaşması
VIII əsr
• Aİ-yə qəbul
1 yanvar 1973
Sahəsi
• Ümumi
42,931 km2 (16,576 sq mi) (134-cü yer)
• Su (%)
1,6%
Əhali
• Təxmini  (2015)
5 600 min [1] (113-cü yer)
• Siyahıya alma (1.1.2001)
5 349 212
• Sıxlıq
129/km2 (334.1/sq mi) (78-ci yer)
ÜDM (AQP) 2014 təxmini
• Ümumi
249,5 milyard [2] (58-ci)
• Adambaşına
44 300 (30-cu)
ÜDM (nominal) 2010 təxmini
• Ümumi
313,825 milyard (31-ci)
• Adambaşına
56.790 (5-ci)
İİİ (2013) 0.901
çox yüksək · 15-ci yer
Valyuta Danimarka kronu (DKK)
Saat qurşağı UTC +1
Telefon kodu 45
İnternet domeni .dk

Danimarka (dan. Danmark) — Avropada dövlət. Danimarkada yerli idarəetmələr iki səviyyəli sistemə əsaslanmaq­dadır. Üst səviyyədə kontluklar (amtskommuner) və alt səviyyədə isə bə­lədiy­yələr (kommuner) vardır. Bununla bərabər KopenhagenFre­de­riksberq həm kontluk, həm də eyni zamanda bələdiyyədir.

Ölkə 14 kontluk və 275 bələdiyyədən ibarətdir. Buna Kopenhagen və Frederiksberq şəhərləri də daxildir.

Ərazi[redaktə | əsas redaktə]

Danimarka Krallığı Şimali Avropada yerləşir. Ölkə qərbdən Şimal dənizi, şərqdən Baltik dənizi, cənubdan Almaniya ilə həmsərhəddir. Ölkənin əsas hissəsi yarımadada yerləşir. Paytaxt Kopenhagen Zellandiya və Amağer adalarında yerləşir. Bu adalar ölkənin nisbətən böyük adalarıdır (Qrenlandiya istisna olmaqla). Bu ada rəsmi olaraq Danimarkanın mülküdür. Ölkə ərazisi düzənliklərdən ibarətdir. Yalnız Bornholm adaları qayalı relyefə malikdir. Düzənlik relyefin səbəbi qədim Buz dövrüdür. Ən yüksək nöqtəsi Eyer Bavnxoy (173 m) yüksəkliyidir. Ölkə 17 amtoma (vilayət) bölünmüşdür. KopenhagenFerederiksberq müstəqil inzibati ərazi vahidləridir. Ərazisindən 158 km uzunluğu olan Qudeno çayı keçir.

Əhali[redaktə | əsas redaktə]

Danimarkanın əhalisini 5.415.978 nəfər təşkil edir. Əhalinin 96%-ni danimarkalılar, 2%-ni almanlar, farerlər, isveçlər, qalanlarını isə Qrenlandiyada yaşayan eksimoslar təşkil edir. Əhalinin 97%-i protestanlığın lüteran qrupuna daxildir..

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

X əsrdə Vahid Danimarka Krallığı yaradılır. 1397-ci ildə Kalmar uniyası bağlanır. 1538-ci ildə Lüteranlıq əsas din kimi möhkəmlənir. 1849-cu ildə Danimarka konstitusiyalı monarxiya elan olunur. 1940-cı ildə İkinci dünya müharibəsinin gedişində Faşist Almaniyası tərəfindən işğal olunur. 1945-ci il işğaldan azad edilir.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Danimarka coğrafiyası

Danimarkanın ümumi ərazisi 42,931 km2-dır. Danimarka 56° şimal enliyində və 10º şərq uzunluğunda yerləşir. Danimarka, İsveçin cənub-qərbində, Norveçin cənubunda və Almaniyanın şimalında yerləşir. Danimarka həm Baltik həm də Şimal dənizi ilə 7,500 kilometrlik sahil xətti vasitəsilə sərhəddir. Danimarkanın tək quru sərhədi, Almaniyanın Şlezviq-Holşteyn vilayətindədir. Bu sərhədin uzunluğu 68 kilometrdir. Danimarka, Baltik dənizini Şimal dənizi ilə birləşdirən SkagerrakKattegat boğazlarına nəzarət edir. Ölkənin ərazisində yerləşən ən köhnə torpaqlar Mezozoy dövründən qalmışdır. O dövrlərdə, Cənubi Skandinaviya masifini əhatə edən geniş bir dəniz var idi. Bu səbəbdən Danimarka, Skandinaviya ölkələrindən geoloji olaraq fərqli bir ölkədir. Danimarkanın çayları qısadır. Onlardan ən uzunu Quden çayıdır (149 kilometr). Buna görə Danimarka çaylarında su elektrik stansiyası qurmaq olmaz. Danimarka relyefinin əksəriyyəti düz ərazidən ibarət olduğuna görə, çoxlu sayda göl yaranmışdır. Kiçik Kəmər boğazı, Yutlandiya yarımadasının Fyon adasından ayırır. Boğazın cənub-şərqində, Lanqeland Adası yerləşir. Danimarkadakı Böyük Kəmərin şərqində, paytaxt Kopenhageni ehtiva edən Zelandiya adası yerləşir. Yutlandiya yarımadasının şimalında bir neçə dərin boğazlar mövcuddur. Bunların ən uzunu Limford və Mariyager Fyord boğazlarıdır. Danimarkanın şərq sahilində, Baltik dənizində ölkəyə aid olan 443 ada yerləşir.[3]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Danimarka Statistikası
  2. Beynəlxalq Valyuta Fondunun Danimarka Hesabatı
  3. ""Europe :: Denmark" (azərb. "Avropa :: Danimarka")" (ingilis). CIA. 2017-07-11. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/da.html. İstifadə tarixi: 2017-07-14.