Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Tarixi dövlət
Picto infobox map.png
Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası
rus. Закавказская демократическая федеративная республика
erm. Անդրկովկասյան Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն
gürc. ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა
Russia Caucusus 1882.jpg
 Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg
 Flag of None.svg
Flag of Armenia.svg 
Flag of Azerbaijan.svg 
Flag of Georgia (1918–1921).svg 

Paytaxt Tiflis
Böyük şəhərlər İrəvan, Gəncə, Kutaisi, Tiflis, Qars
Dil(lər) Azərbaycan dili, gürcü dilierməni dili
Pul vahidi Zaqafqaziya rublu
Sahəsi 186100 km2
İdarəetmə formasıFederasiya
Bu gün hissəsidir:Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Flag of Armenia.svg Ermənistan
Flag of Georgia.svg Gürcüstan
Flag of Russia.svg Rusiya
Flag of Turkey.svg Türkiyə
Prezident
 · 22 aprel 1918 - 26 may 1918Nikolay Çxeidze

Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası (rus. Закавказская демократическая федеративная республика) — Azərbaycan, ErmənistanGürcüstan respublikalarının yaranmasına səbəb olmuş 1918-ci ilin 22 aprel26 may tarixləri arasında mövcud olmuş federativ respublika.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Qurulması[redaktə | əsas redaktə]

Zaqafqaziya Komissarlığının Rusiya imperiyasının muxtar vilayəti olmadığını elan etməsindən sonra 10 fevral 1918-ci ildə Zaqafqaziya seymi iclasda müstəqillik elanı barədə qərar qəbul etmiş, 2 həftə sonra 24 fevralda müstəqillik elan edilmişdir. Lakin hələ ZDFR qurulmamışdı. 3 mart 1918-ci ildə Brest sülhündən sonra seymin legitimliyi sualı yaranmışdı. Belə ki, sülhə görə Osmanlı imperiyası Batumi, QarsƏrdahanı geri qazanmışdı. Lakin bu torpaqlar faktiki olaraq Zaqafqaziya seyminin ərazisi idi və bunun üçün 14 martda ayrıca Trabzon sülh konfransı başladıldı. Erməni və gürcü deleqasiyaları seymin ərazi bütövlüyünü müdafiə etsə də, Azərbaycan deleqasiyası torpaqların Osmanlıya verilməsini təklif edirdi. Seymin deleqasiya başqanı Akaki Çxenkeli Brest sülhü şərtləri ilə razılaşıb torpaqları verməyi məsləhət görsə də seym səs çoxluğu ilə 13 aprel 1918-ci ildə Osmanlı imperiyasına qarşı müharibə elan etdi. Osmanlı ordusu sürətlə BatumiƏrzurumu geri alsa da Qarsda dayandı. 22 apreldə seym və Osmanlı imperiyası arasında atəşkəs sazişi imzalandı və ZDFR rəsmən elan edildi.[1]

Osmanlı ilə münasibətlər[redaktə | əsas redaktə]

Müstəqillik elanından sonra 11 mayda Batum konfransı öz işinə başladı. Osmanlının Zaqafqaziyaya qarşı iddialarının Tiflisə qədər genişləməsi və Ermənistandan keçəcək olan Qars-Culfa-Bakı dəmiryolu xətti barədə təklifləri ZDFR tərəfindən rədd edildi, bunun nəticəsində Osmanlı ordusu Ermənistana hücum etdi, Sərdarabad döyüşü, Qarakilsə döyüşüBaş-Aparan döyüşü nəticəsində Osmanlı ordusu çox itki almasına rəğmən xeyli irəliləmişdi. 26 mayda Osmanlı imperiyası ZDFRnin buraxılması barədə ultimatum verdi. Gürcü tərəfi Osmanlı ilə ikinci bir müharibəyə girişməmək və daha çox ərazi itirməmək üçün 26 mayda müstəqilliyini elan etdi və Ermənistanı tək qoydu. Azərbaycan Demokratik RespublikasıErmənistan Demokratik Respublikası isə 28 mayda müstəqilliklərini elan etdilər və ZDFR rəsmən dağıldı.

Parlament[redaktə | əsas redaktə]

ZDFR parlamentində təmsil olunan fraksiyalar:

Hökumət[redaktə | əsas redaktə]

  1. Baş nazir və xarici işlər naziri - Akaki Çxenkeli
  2. Daxili işlər naziri - Noe Ramişvili
  3. Maliyyə naziri - Aleksandr Xatisyan
  4. Dəmiryolları naziri - Xudadad bəy Məlikaslanov
  5. Ədliyyə naziri - Fətəli xan Xoyski
  6. Müharibə naziri - Q.T.Qeorqadze
  7. Kənd Təsərrüfatı naziri - Noe Xomeriki
  8. Təhsil naziri - Nəsib bəy Yusifbəyli
  9. Ticarət və Sənaye naziri - Məmmədhəsən Hacınski
  10. Ərzaq naziri - A.İ.Saakyan
  11. Dövlət xeyriyyəsi naziri - Ovannes Kaçaznuni
  12. Əmək naziri - A.A.Erzinkyan
  13. Dövlət nəzarəti naziri - İbrahim bəy Heydərov

Ərazisi[redaktə | əsas redaktə]

ZDFR aşağıdakı inzibati ərazi hissələrindən ibarət idi:

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Tadeuş Svitoxovski, Brian C. Collins, Historical Dictionary of Azerbaijan ABŞ: Scarecrow Press, 1999. — səh 127-128. — ISBN 0810835509.