Zülfüqar Əhmədzadə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Zülfüqar Əhmədzadə
Zülfüqar Əhməd oğlu Əhmədzadə
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 1898
Doğum yeri Pensər, Astara rayonu, Rusiya İmperiyası
Vəfatı 6 iyun 1942
Vəfat yeri Marinsk, Kemerovo vilayəti, Rusiya SFSR, SSRİ
Atası Əhməd Əhmədzadə
Uşaqları Rüfət Əhmədzadə (yazıçı, satirik şair)
Vətəndaşlığı
Fəaliyyəti Şair, publisist
Əsərlərinin dili Talış diliAzərbaycan dili

Zülfüqar Əhməd oğlu Əhmədzadə (d. 1898, Pensə, Astara rayonu, Rusiya İmperiyası — ö.  6 iyun 1942, Marinsk, Kemerovo vilayəti, Rusiya SFSR, SSRİ) — Azərbaycan şairi, publisisti, tərcüməçisi və ictimai-siyasi xadimi. Əhmədzadənin 1930-cu illərdə Talış ədəbi dilinin formalaşmasında müstəsna xidmətləri olmuşdur.[1] İlk dəfə olaraq latın qrafikası ilə Taliş Əlifbasının yaradılması onun adı ilə bağlıdır.[1] Zülfüqar Əhmədzdə məktəbindən bəhrələnən Tofiq İlham, Əli Nasir, Xanəli Tolış, Əhəd Muxtar, Xilqət, Məsud Dövran, Vəlişah və onlarla başqaları bu gün talış ədəbi dilinin formalaşmasında böyük xidmətlər göstərirlər.[1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Zülfüqar Əhməd oğlu Əhmədzadə 1898-ci ildə Astara rayonunun Pensər kəndində anadan olmuşdur.[1] 1918-ci ildə "Hümmət” təşkilatının üzvü olmuş, Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra bir çox vəzifələrdə işləmişdir.[1] O, 1920-1922-ci illərdə Lerik rayonu (Zuvand) Qosmalyon kəndində İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1922-1923-cü illərdə Lənkəran qəzasında Torpaq şöbəsinin müdiri işləmişdir.[1] 1923-1925-ci illərdə Lənkəran rayonu Maarif Şöbəsinin müdiri işləmiş, 1925-1926-cı illərdə Laçın rayonunun, 1926-1928-ci illərdə Zaqatala rayonunun, 1928-1929-cu illərdə Ağdam rayonunun İcraiyyə Komitəsinin sədri seçilmişdir.[1] Z. Əhmədzadə 1929-1930-cu illərdə Lənkəran Rayon Pedoqoji Texnikumunun direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1930-cu ildə isə o, Mərkəzi Komitəya çağrılmiş və Astara Rayonu İcraiyyə Komitəsinin sədri təyin edilmişdir.

1929-1930-cu illər Azərbaycanda kolxoz quruculuğu dövrü olmuşdur.[1] Həmin illərdə Astara rayonunun kəndliləri İrana qaçırdılar. Z. Əhmədzadə kəndlərə gedərək, onlarin vəziyyətləri ilə tanış olur. Bundan sonra o öyrənir ki, Astara Rayon Daxili İşlər İdarəsinin sədri (NKVD) və milis işçiləri əhalini səbəb olmadan incidir, tuturmuşlar.[1] Z. Əhmədzadə günahkarları həbs elətdirir, İrana qaçmiş əhalini geriyə qaytarır.[1]

1932-ci ildə Z. Əhmədzadə bir müddət Respublika Mərkəzi İcraiyyə Komitəsində işləmiş, həmin ildə komitədə fəalların yığıncağı keçirilmişdir. Z. Əhmədzadə də bu yığıncaqda iştirak etmişdir. Həmin illərdə Mərkəzi Komitənin katibi Vladimir Polonski, Nazirlər Sovetinin sədri Mir Cəfər Bağırov, Respublikanın ikinci katibi isə Yusif Qasımov olmuşdur.[1] Mir Cəfər Bağırov Daxili İşlər orqanında rəhbər olarkan Yusif Qasımovla arası olmamışdır. 1932-ci ildə fəalların yığıncağında Bağırovla Polonski birləşib Yusif Qasımovu işdən azad etmək üçün plan qururlar. Hər iki tərəfdən çıxışlar olur. Yığıncaqda Z. Əhmədzadə də çıxiş edir:

" Azərbaycan Kommunist Partiyasına uzun müddətdir ki, Rubinlər, Polonskilər, Mirzayanlar başçılıq edirlər. Mərkəzi Komitədə cəmi 9% azərbaycanlı işləyir, qalanı erməni, rus, yəhudilər və gürcülərdir. Azərbaycanım məgər elə bilr oğlu, kadrosu yoxmudur ki, rəhbər işləsin? Üstəlik Qasımovu da bəyənmirsiz...[1] "

Məhz həmin çıxışdan sonra Zülfüqar Əhmədzadə haqqında "Xalq Düşməni” planı işə düşməyə başlayır.[1] Z. Əhmədzadə işdən çıxır və Zaqafqaziya Mərkəzi Komitəsinə gedir.[1] Komitə onu Ermənistan SSR-nin Vedi rayonuna İcraiyyə Komitəsinin sədri təyin edir.[1] 1932-1933-cü illərdə orada işləyir.[1]

1933-1935-ci illərdə Azərbaycan Xalq Maarif Komissarlığında Ali Məktəblər idarəsinin rəisi işləyir.[1] 1935-1938-ci illər ərzində AzərNəşrdə "Azlıqda Qalan Xalqlar” şöbəsinin müdiri işləmişdir. 1934-cü ildə Stalinin məsləhətiylə Zaqafqaziyada rəhbərlikdə olan Beriyanın razıliğı ilə Mir Cəfər Bağırov Azərbaycan Kommunist Partiyasinin birinci katibi seçilir. 1937-ci ildə M. Cuvarlinski və Z. Əhmədzadə saxta ittihamlarla həbs olunur. Z. Əhmədzadə cinayət məcəlləsinin 64-cü maddəsiylə: "Sovet hökumətinə qarşı silahlı mübarizə aparan təşkilatın üzvü kimi” ittiham olunur və həbs edilir. Lənkəran rayonunun Girdəni kəndindən olan (əslən Lerik rayonunun Rəzqov kəndindəndir) köhnə inqilabçı Şirəli Axundov Zülfüqar Əhmədzadənin üzünə durur. İlk əvvəl Z. Əhmədzadənin əleyhinə ifadə verməyən Şirəli Axundovun sağ ayağının dərisini soyurlar. Ağır əzaba dözməyən Şirəli Axumdov ifadəsində belə yazır:

-Mən 1936-cı ildə Z. Əhmədzadə ilə təsadüfən rastlaşdım. O, mənə Böyükağa Mirsalayevin başçılıq etdiyi gizli təşkilata üzv olduğunu və məni də bura üzv etmək istədiyini bildirdi.

Yeri gəlmişkən Böyükağa Mirsalayev də 37-ci il represiya qurbanıdır və Şirəli Axundovun həmkəndlisidir. Guya həmən təşkilatin məqsədi Talış vilayətinin Azərbaycandan ayırmaq imiş. Ş. Axundovun dediyinə görə "bir neçə gündən sonra yenə də Z. Əhmədzadə ilə təsadüfən görüşüb. Zülfüqar ona iki gəncin təbliğat üçün Talış rayonlarına göndərdiyini bildirib və bunun məqsədi Talış ərazisini Azərbaycandan ayırmaq olduğunu deyir.” Z. Əhmədzdəyə qarşı cinayət işinin təhqiqatı bu ittiham üzərində qurulur. O, Sibirə sürgün edilir. Şirəli Axundovun yaraları sağalan kimi o, Əhmədzadənin üzünə ağrılardan qurtulmaq üçün durduğunu yazılı sürətdə bildirir: ”Məni işgəncələr ilə Əhmədzadənin üzünə durmağa məcbur etdilər, istintaqda verdiyim ifadə yalandır”. Bununla da onun gunahsiz olduğu sübuta yetirilir. Baxmayaraq ki, 1938-ci il mayın 12-də cinayət məcəlləsinin 64-cü maddəsiylə irəli sürülən ittiham rəsmən Z. Əhmədzadənin üstündən götürülür və onun azad olma vərəqinə imza atılır, buna baxmayaraq o, həbsdən buraxılmır, 1938-ci il sentyabrın 21-də isə Z. Əhmədzadə, hec bir maddə göstərilmədən Moskva Xüsusi İdarəsinin qərarıyla "əks-inqilabi dəstəylə əlaqəsi olduğuna görə” 5 il azadlıqdan məhrum edilir. Z. Əhmədzadə Sibirdə həbs düşərgəsində də yaradıcılıqla məşğul olur, şeir yazmaları ilə rəğmən həm də düşərgə qəzetinin redaktoru təyin olunur. Həbs düşərgəsində bir müddət çörəkbölüşdürən təyin olunur. O, neft tapıb, bu nefti arada çay qoymaq üçün istifadə edirmiş. Dustaqlardan biri rəhbərliyə xəbər verir ki, guya Əhmədzadə buranı neftlə yandırmaq istəyir. Bundan sonra Əhmədzadənin otağında axtarış aparılır və neft maddi sübut kimi götürülür. Əhmədzadəni 10 sutkalıq, boğaza qədər su ilə dolu "karserə” salırlar. Cəza bitdikdən sonra Z. Əhmədzadənin ayağı axsamağa, tez-tez xəstələnməyə, saçı tökülməyə başlayır. Zülfüqar Əhmədzadə 1942-ci il iyunun 9-da Kemerova vilayətinin Marinsk şəhərində vəfat edir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 "30-cu illərin represiya qurbanları: Zülfüqar Əhmədzadə". www.talish.org. www.talish.org. 7 yanvar 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2017.