Ağdam uğrunda döyüş

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ağdam uğrunda döyüş
Qarabağ müharibəsi
Tarix 12 iyun-23 iyul 1993
Yeri Azərbaycan Respublikası
Nəticəsi Ermənilərin qalibiyyəti, Ağdam şəhərinin erməni qüvvələrinin nəzarətinə keçməsi
Münaqişə tərəfləri
Azərbaycan Respublikası Ermənistan[1][2]
Komandanları
Əbülfəz Əliyev, Sürət Hüseynov, Talıb Məmmmədov Monte Melkonyan
Movses Akopyan
Vitaliy Balasanyan[3]
Tərəflərin qüvvəsi
6000 nəfər 6000 nəfər (4 piyada taboru), 145-160 tank, Mi-24 (8-10 təyyarə), Qrad qurğusu[4]
İtkilər
6000 nəfər[5]

Ağdam uğrunda döyüş (iyun — iyul 1993) — Qarabağ müharibəsinin gedişində baş vermiş döyüş. Döyüş 23 iyul 1993-ci ildə Ağdam şəhərinin erməni qüvvələri tərəfindən işğalı ilə bitmişdir.

Şəhərin əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

SSRİ dağıldıqdan sonra Ağdamda yerləşən nəhəng hərbi anbar Azərbaycan ordusuna dövr edilir[6]. Qarabağ müharibəsi zamanı hərbi baza Azərbaycan Ordusu tərəfindən hərbi istinadgah kimi istifadə edilmişdir[7]

Xankəndində Ağdamın əhəmiyyətini anlayır və onu "düşmən yuvası" adlandırırdılar.

Döyüşün gedişi[redaktə | əsas redaktə]

Erməni birlikləri şəhəri dörd dəfə götürmək üçün hücum təşkil etmişlər: 12 iyun, 15-18 iyun, 3 iyul və 15-23 iyul. Şəhərin kifayət qədər iri olması və eytiyyatlarının böyüklüyü ilə əlaqədar şəhərin qorunmasını mümkün edir.

İlk hücum zamanı erməni tərəfinin uğursuzluğu ilə nəticələnir. Sonradan hücumun aldadıcı manevr olduğu aydınlaşır[8]. Ağdərə istiqamətindən edilən hücum nəticəsində hətta erməni ordu liderlərindən olan Monte Melkonyan Azərbaycan xüsusi xidmət orqanın əməkdaşı İbad Hüseynov tərəfindən məhv edilmişdir.

İkinci hücum zamanı ermənilər Ağdamın Əlimədətli, Kürdlər, Моllalar, Qalayçılar, Əliağalı kəndləri və mühüm yüksəklikləri ələ keçirirlər. 25 iyun tarixində mühüm strateji əhəmiyyət daşıyan Ağdərə-Ağdam yolu ermənilərin nəzarətinə keçmişdir. Bundan sonra şəhərin təhcizatında axsamalar başlayır. 27 iyunda Ağdərənin itirilməsi Ağdamın müdafiəsini cətinləşdirir. Üçüncü hücum nəticəsində ermənilər tərəfindən Əhmədlər, Kürdlər, Мərzili, Qızıl Kəngərli, Мaksudlu, Тalışlar, ÇuxurmaqlıXıdırlı kəndləri ələ keçirilir. Əks həmlə ilə isə Azərbaycan ordusu Əhmədlər, Qızıl Kəngərli, Мaksudlu, ÇuxurmaqlıXıdırlı kəndlərini geri qaytara bilir.

Üçüncü və dördüncü hücum ərəfəsində Əbülfəz Elçibəyin hakimiyyətdən uzaqlaşdılırması ilə bağlı hərbi toqquşmalar artıq başlamışdı.

Ermənilər dördüncü hücum zamanı yüksəkliklərdən şəhəri atəşə tuturlar. Bundan sonra şəhərin əldə saxlanılması çətinləşdiyindən müdafiəçilər şəhəri tərk etmək məcburiyyətində qalırlar.

Şəhərin işğalı zamanı beynəlxalq qanunlar kobud şəkildə pozulur. Şəhər talandıqdan sonra tamamən yandırılır[1].

Şəhərin süqutunun səbəbi[redaktə | əsas redaktə]

Ermənilərin şəhəri zəbt etməsi və iyun-iyul ayındakı uğurlu əməliyyatlar keçirməsi Gəncə qiyamı ilə əlaqədar olmuşdur. Belə ki Sürət HüseynovAXC arasında baş vermiş konflik vətəndaş müharibəsi həddinə çatmışdı.

Beynəlxalq münasibətlər[redaktə | əsas redaktə]

Minsk qrupunun məruzəçisi Mario Rafaellinin məlumatında erməni tərəfinin Ağdamın işğal etməyəcəklərinə təminat verməsi ilə bağlı vədlərin və konfliktin sülh yolu ilə həll ediləsinin tərəfdarı olması fikirlərinə tamamən zidd olduğu vurğulanır[9].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh. HRW/Helsinki Report — page 19
  2. Armenian Research Center // FACT SHEET: NAGORNO-KARABAGH // The University of Michigan-Dearborn; April 3, 1996
  3. Некоторые добровольческие формирования 1991-1994гг.
  4. Ağdam (Azərbaycan
  5. APA - Ağdamın Ermənilər tərəfindən işğalından artıq 20 il ötür
  6. Группа Российских Войск в Закавказье (ГРВЗ)
  7. Robert Parsons «Tug-of-war for Nagorno-Karabakh»
  8. http://www.miacum.ru/docs/xronica/ Qarabağ müharibəsi 1988—2006]
  9. Доклад Председателя Минской группы СБСЕ по Нагорному Карабаху от 27 июля 1993 года. документ S/26184

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]