Ağdam uğrunda döyüş

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox conflict.png
Ağdam uğrunda döyüş
Əsas münaqişə: Qarabağ müharibəsi
Tarix12 iyun-23 iyul 1993
YeriAzərbaycan Respublikası
NəticəsiErmənilərin qalibiyyəti, Ağdam şəhərinin erməni qüvvələrinin nəzarətinə keçməsi
Münaqişə tərəfləri

Azərbaycan Respublikası

Ermənistan[1][2]

Komandan(lar)

Əbülfəz Əliyev
Sürət Hüseynov
Talıb Məmmmədov

Monte Melkonyan
Movses Akopyan
Vitali Balasanyan[3]

Tərəflərin qüvvəsi

6000 nəfər

6000 nəfər (4 piyada taboru)
145-160 tank
Mi-24 (8-10 helikopter)
Qrad qurğusu[4]

İtkilər

6000 nəfər[5]

naməlum

Ağdam uğrunda döyüş (iyun — iyul 1993) — Qarabağ müharibəsinin gedişində baş vermiş döyüş. Döyüş 23 iyul 1993-ci ildə Ağdam şəhərinin erməni qüvvələri tərəfindən işğalı ilə bitmişdir.

Şəhərin əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

SSRİ dağıldıqdan sonra Ağdamda yerləşən nəhəng hərbi anbar Azərbaycan ordusuna dövr edilir[6]. Qarabağ müharibəsi zamanı hərbi baza Azərbaycan Ordusu tərəfindən hərbi istinadgah kimi istifadə edilmişdir[7]

Xankəndində Ağdamın əhəmiyyətini anlayır və onu "düşmən yuvası" adlandırırdılar.

Döyüşün gedişi[redaktə | əsas redaktə]

Erməni birlikləri şəhəri dörd dəfə götürmək üçün hücum təşkil etmişlər: 12 iyun, 15-18 iyun, 3 iyul və 15-23 iyul. Şəhərin kifayət qədər iri olması və eytiyyatlarının böyüklüyü ilə əlaqədar şəhərin qorunmasını mümkün edir.

İlk hücum zamanı erməni tərəfinin uğursuzluğu ilə nəticələnir. Sonradan hücumun aldadıcı manevr olduğu aydınlaşır[8]. Ağdərə istiqamətindən edilən hücum nəticəsində hətta erməni ordu liderlərindən olan Monte Melkonyan Azərbaycan xüsusi xidmət orqanın əməkdaşı İbad Hüseynov tərəfindən məhv edilmişdir.

İkinci hücum zamanı ermənilər Ağdamın Əlimədətli, Kürdlər, Моllalar, Qalayçılar, Əliağalı kəndləri və mühüm yüksəklikləri ələ keçirirlər. 25 iyun tarixində mühüm strateji əhəmiyyət daşıyan Ağdərə-Ağdam yolu ermənilərin nəzarətinə keçmişdir. Bundan sonra şəhərin təhcizatında axsamalar başlayır. 27 iyunda Ağdərənin itirilməsi Ağdamın müdafiəsini cətinləşdirir. Üçüncü hücum nəticəsində ermənilər tərəfindən Əhmədlər, Kürdlər, Мərzili, Qızıl Kəngərli, Мaksudlu, Тalışlar, ÇuxurmaqlıXıdırlı kəndləri ələ keçirilir. Əks həmlə ilə isə Azərbaycan ordusu Əhmədlər, Qızıl Kəngərli, Мaksudlu, ÇuxurmaqlıXıdırlı kəndlərini geri qaytara bilir.

Üçüncü və dördüncü hücum ərəfəsində Əbülfəz Elçibəyin hakimiyyətdən uzaqlaşdılırması ilə bağlı hərbi toqquşmalar artıq başlamışdı.

Ermənilər dördüncü hücum zamanı yüksəkliklərdən şəhəri atəşə tuturlar. Bundan sonra şəhərin əldə saxlanılması çətinləşdiyindən müdafiəçilər şəhəri tərk etmək məcburiyyətində qalırlar.

Şəhərin işğalı zamanı beynəlxalq qanunlar kobud şəkildə pozulur. Şəhər talandıqdan sonra tamamən yandırılır[1].

Şəhərin süqutunun səbəbi[redaktə | əsas redaktə]

Ermənilərin şəhəri zəbt etməsi və iyun-iyul ayındakı uğurlu əməliyyatlar keçirməsi Gəncə qiyamı ilə əlaqədar olmuşdur. Belə ki Sürət HüseynovAXC arasında baş vermiş konflik vətəndaş müharibəsi həddinə çatmışdı.

Beynəlxalq münasibətlər[redaktə | əsas redaktə]

Minsk qrupunun məruzəçisi Mario Rafaellinin məlumatında erməni tərəfinin Ağdamın işğal etməyəcəklərinə təminat verməsi ilə bağlı vədlərin və konfliktin sülh yolu ilə həll ediləsinin tərəfdarı olması fikirlərinə tamamən zidd olduğu vurğulanır[9].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]