Surət Hüseynov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Surət Hüseynov
Surət Davud oğlu Hüseynov
Surət Hüseynov
Surət Hüseynov
Bayraq
Azərbaycan Respublikasının 4-cü Baş naziri
Bayraq
30 iyun 1993 — 7 oktyabr, 1994
Sələfi: Pənah Hüseynov
Xələfi: Fuad Quliyev
 
Təvəllüdü: 12 fevral 1959(1959-02-12)
Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
Atası: Davud Hüseynov
Uşaqları: 2

Surət Hüseynov (tam adı: Surət Davud oğlu Hüseynov; d. 19 fevral 1959, Gəncə, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycanlı hərbçi; Qarabağ müharibəsi iştirakçısı; Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı (1992—1994); Azərbaycan Respublikasının 4-cü Baş naziri.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Erkən illəri[redaktə | əsas redaktə]

Sürət Davud oğlu Hüseynov 1959-cu ildə fevralın 12-də Gəncə şəhərində anadan olub.[1] Azərbaycan Texnologiya İnstitutunu bitirmişdir. 1977-ci ildən 1979-cu ilə qədər Sovet Ordusunda xidmət etmişdir.[2] 1980-ci ildə institutda oxuya-oxuya, Gəncə şəhərində xalça-mahud kombinatında usta köməkçisi kimi işləmişdir.[2] 1983-ci ildə institutu bitirib Pyatiqorsk şəhərinə köçmüş, sonra Azərbaycana qayıtmış və 1984-cü ildən Şəki tədarük idarəsinin çeşidləyicisi, 1986-cı ildən Yevlax rayonunun yunun ilkin emalı fabrikinin böyük nəzarətçisi, sex rəisi, 1989-cu ildən həmin fabrikin direktoru vəzifələrində işləmişdir. vəzifəsində işləmişdir.[2]

Qarabağ müharibəsi və döyüşlərdə iştirakı[redaktə | əsas redaktə]

1992-ci ilin əvvəllərində könüllü batalyon yaratmış və o vaxtdan Qarabağdakı döyüş əməliyyatlarına ciddi maliyyə dəstəyi vermişdir.[3] 1992-ci ilin iyulundan 1993-cü ilin fevralınadək Azərbaycan Respublikası baş nazirinin müavini və prezidentin Qarabağ üzrə fövqəladə səlahiyyətli nümayəndəsi, eyni zamanda milli ordunun korpus komandiri vəzifələrində çalışmışdır.[3] Prezident Əbülfəz Elçibəyin 8 avqust 1992-ci il tarixli Fərmanına əsasən Qarabağda olan 40 minlik silahlı qüvvə yeni yaradılmış 2-ci Ordu Korpusuna tabe etdirilmiş və Hüseynov korpusun komandanı təyin edilmişdi.[3] 1992-ci ilin iyun-oktyabr aylarında Qarabağ ərazisinin 52%-i — Şaumyan rayonu, Ağdərənin böyük hissəsi, Laçın rayonu (şəhər istisna olmaqla), ümumilikdə 220 yaşayış məntəqəsi düşməndən azad edildi.[3] Bu xidmətlərinə görə 9 oktyabr 1992-ci ildə Surət Hüseynova Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adı verildi.[3]

Surət Hüseynovla Azərbaycan Xalq Cəbhəsi liderləri arasında ziddiyyətlər əsasən 5 noyabr 1992-ci ildə Mərdəkanda şam yeməyi zamanı sabiq baş nazir müavinin 1993-cü ilin mayınadək planlaşdırılmış hərbi əməliyyatlardan danışmaqla yanaşı, Etibar Məmmədovun baş nazir təyin edilməsi təklifini verməsindən sonra başlayır.[3] Bununla razılaşmayan rəhbərlikdə artıq Surət Hüseynovun Etibar Məmmədovla birgə hərbi çevriliş planladıqları haqda şübhələr yaranır.[3] Hətta bunu əsas gətirən prezident Elçibəy müdafiə naziri Rəhim Qazıyevdən Surət Hüseynovu korpus komandirliyi vəzifəsindən azad etməyi tələb edir.[3] Lakin Qazıyev bununla razılaşmır. Əbülfəz Elçibəy isə "bu qüvvəni dövlət çevrilişi üçün hazırlamırsa, onda yanvarın ortalarından gec olmayaraq Qarabağda hücuma keçsin"-cavabını verir.[3] Prezidentin əmri Hüseynova çatdırılır. 2-ci Ordu Korpusunun rəhbərliyi Baş Qərargaha hazırkı vəziyyətdə hücum qərarının səhv olduğunu əsaslandıran 7 maddədən ibarət təqdimat verir.[3] Sənəddə xüsusən qışda, 20 dərəcə şaxtada və qarın qalınlığı 50-100 sm olan yüksək dağ şəraitində hərəkətin çətinliyi xüsusi vurğulanır.[3] Lakin bütün bunlara, hətta prezidentin Türkiyəli hərbi müşavirinin də etirazlarına rəğmən Elçibəy Surət Hüseynovdan sərt şəkildə yanvarın ortalarından gec olmayaraq hücuma keçməyi tələb edir.[3]

2-ci korpus 1993-cü ilin yanvarında Ağdərə və Fərrux istiqamətlərində genişmiqyaslı hücuma atılır.[3] Amma fevralın 5-də ermənilərin əks-hücumu nəticəsində Azərbaycan qüvvələri azad edilmiş mövqelərdən tədricən geri çəkilməyə başlayır.[3] Beləliklə, Xankəndinin cəmi 20-30 km-dək gedib çıxmış ordumuz məğlubiyyətə düçar olur.[3] Bu minvalla 9 fevral 1993-cü ildə AXC İcra Komitəsinin sədri Fərəc Quliyev "Sürət Hüseynovun Ağdərədən qoşunları çıxarması, ermənilərin qarşısını açması və bununla da Vətənə xəyanət etməsi" haqda bəyanat verir.[3] Məhz bundan sonra Surət Hüseynov - iqtidar münaqişəsi qızışan xətlə inkişaf edir. Surət Hüseynov baş nazirin müavini və korpus komandirliyindən azad edilir.[3]

1993-cü ilin martından həmin ilin iyununadək Azəryunsənaye Dövlət Şirkətinin prezidenti olmuşdur.[3] Kəlbəcərin işğalından sonra, Hüseynov rəsmi Bakıya tabe olmur və nəticədə 1993-cü il iyunun 4-də Gəncədə yerləşən hərbi hissənin tərksilah edilməsi haqda əmr verilir.[3] Uğursuzluğa düçar olan əməliyyat hər iki tərəfdən 35 nəfərin həlak olması ilə nəticələnir.[3] Bundan sonra daha da hiddətlənən Hüseynov tərəfdarları Bakıya doğru istiqamət alır və prezident başda olmaqla AXC iqtidarının istefasını tələb edirlər.[3] Bundan təşvişə düşən iqtidar o dövrdə Naxçıvan Ali Sovetinin sədri olan Heydər Əliyevi ölkədə sabitlik yaratmaqda yardımçı olması üçün Bakıya dəvət etməyə məcbur olur.[3]

Baş nazir[redaktə | əsas redaktə]

Surət Hüseynov 1993-cü il iyunun prezident Əbülfəz Elçibəyin hakimiyyətdən devrilməsində aparıcı rol aldıqdan sonra mərhum prezident Heydər Əliyev tərəfindən baş nazir təyin olunub.[1] 1994-cü il oktyabrın 2-də Surət Hüseynov və Rövşən Cavadovun başçılığı ilə dövlət çevrilişinə silahlı cəhd göstərildi, Mahir Cavadovun rəhbərliyi ilə XTPD-nin və cinayətkar ünsürlərin qüvvələri respublika prokurorluğuna silahlı basqın etdilər, vəzifəli şəxslər barədə zorakılıq tətbiq etdilər, prokurorluğun işini pozdular, dövlət əmlakına ziyan vurdular.[4] Mahir Cavadov əvvəlcədən düşünülmüş plan üzrə vəzifələrin həyata keçirilməsini davam etdirmək üçün Surət Hüseynova və Rövşən Cavadova məlumat verdi.[4] Surət Hüseynovun qanunsuz yaratdığı Gəncədə yerləşən silahlı dəstələr, onun göstərişi əsasında silahlı basqın yolu ilə Gəncə şəhərində qanuni icra hakimiyyətini, hüquq mühafizə orqanlarını, dövlət əhəmiyyətli obyektləri ələ keçirdilər və öz hərəkətlərini digər rayonlarda davam etdirməyə çalışdılar.[4] Rövşən Cavadov məsləkdaşları ilə birlikdə hakimiyyət orqanlarını qanunsuz güzəştlərə və vəzifəli şəxsləri istefa verməyə məcbur etmək üçün bəyanatlar, tələblər irəli sürməyə başladı.[4] 1994-cü il oktyabrın 14-də Milli Məclis onun cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmasına, barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilməsinə razılıq verilməsi və Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adından məhrum edilməsi barədə qərar qəbul edib.[5]

Həbs olunması[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanı tərk edən Surət Hüseynov 1997-ci ildə Rusiyada saxlanılaraq Azərbaycana gətirilib və 1999-cu ilin fevral ayında məhkəmənin qərarı ilə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib.[6] 2004-cü il martın 17-də prezident İlham Əliyevin əfv fərmanı ilə həbsdən azad olunub.[1]

Şəxsi həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ailəli idi, iki övladı var.

Təltif və mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 "Surət Hüseynov neft biznesində?". www.azadliq.org. Arxivləşdirilib: [1] saytından 20 fevral 2017 tarixində. https://www.azadliq.org/a/suret-huseynov-neft-biznes/28137929.html. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
  2. 2,0 2,1 2,2 "ГУСЕЙНОВ Сурет: Бывший премьер-министр Азербайджана". www.labyrinth.ru. Arxivləşdirilib: [2] saytından 20 fevral 2017 tarixində. http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=27508. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 "Surət Hüseynov niyə AXC iqtidarına qarşı çıxdı?". www.hafta.az. Arxivləşdirilib: [3] saytından 20 fevral 2017 tarixində. http://www.hafta.az/index2.php?m=yazi&id=155965. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 "Azərbaycan Respublikasında dövlət çevrilişi cəhdinin qarşısının alınması və Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi tədbirləri haqqında". www.e-qanun.az. Arxivləşdirilib: [4] saytından 20 fevral 2017 tarixində. http://www.e-qanun.az/framework/9205. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
  5. "S. D. Hüseynovun “Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı” adından məhrum edilməsi haqqında". www.e-qanun.az. Arxivləşdirilib: [5] saytından 20 fevral 2017 tarixində. http://www.e-qanun.az/framework/9078. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
  6. "Sabiq Milli Qəhrəman Surət Hüseynovun müraciəti: qanun nə deyir?". www.mediaforum.az. Arxivləşdirilib: [6] saytından 20 fevral 2017 tarixində. http://www.mediaforum.az/az/2012/10/31/Sabiq-Milli-Q%C9%99hr%C9%99man-Sur%C9%99t-H%C3%BCseynovun-m%C3%BCraci%C9%99ti-012052450c05.html#.WKt2N2-LSUk. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]