Çingiz Mustafayev

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Tireless Contributor Barnstar.gif
Laboratoriya.jpg
Məqalənin laboratoriya səhifəsi
Məqalənin təkmilləşdirilməsi üçün kömək edin!
Çingiz Mustafayev
Çingiz Fuad oğlu Mustafayev
Chingiz Mustafayev.JPG
Doğum tarixi: 29 avqust 1960(1960-08-29)
Doğum yeri: Kapustin-Yar, Vladimir, Həştərxan, Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Vəfatı: 15 iyun 1992 (31 yaşında)
Vəfat yeri: Naxçıvanlı, Xocalı rayonu,
Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Mükafatları: Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
http://www.chingizmustafayev.com

Çingiz Fuad oğlu Mustafayev (d. 29 avqust 1960, Kapustin-Yar, Vladimir, Həştərxan, SSRİ – ö. 15 iyun 1992, Naxçıvanlı, Xocalı rayonu, Azərbaycan) — jurnalist, Qarabağ müharibəsi şəhidi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Erkən illəri[redaktə | əsas redaktə]

Çingiz Mustafayev 1960-cı il avqustun 29-da Həştərxan vilayətinin Vladimir rayonunun Kapustin-Yar qəsəbəsində Fuad Mustafayevin və Naxış Mustafayevanın ailəsində anadan olub.[1] 1964-cü ildə ailəsi ilə Bakı şəhərinə köçmüşdür.[1] Onun atası onu hərbçi görmək istədiyindən, Çingizi Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyə yollamışdı.[1] O, burada 3-cü sinifdən 10-cu sinifə qədər təhsil aldı.[2] Nəhayət, o, hərbi məktəbi tərk edib, müntəzəm orta məktəb daxil olmuşdur.[1] 1977-ci ildə Yasamal rayonunda 167 saylı məktəbi bitirmişdir.[1]

Özünü islahatçı-novator lider simasında görən Mustafayev, 1970-ci illərdə SSRİ-də və Azərbaycanda ilk disko-klubun yaradıcısı olmuşdur.[1][3] O, Azərbaycanın ilk DJ kimi tanınır.[4] 1981-ci ilin sentyabr ayında, Mustafayevin başçılığı altında, 12 nəfərdən "light DJ" və "texnik"lərdən ibarət olan “3M” adlı qrup yaratmışdır.[4]

Anası onu həkim görmək istədiyindən, Mustafayev 1977-ci ildə Azərbaycan Tibb İnstitutuna daxil olmuş, 1983-cü ildə institutu müvəffəqiyyətlə bitirir.[1] Təhsilini başa vuran Mustafayev təyinatla Şabran rayonunda üç il həkim işləmişdir.[1] Tibb İnstitutunu bitirdikdən sonra, o, İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun yataqxanasında baş həkim təyin edilmişdi.[1]

1983-cü ildə həmin ildə dünyada ilk dəfə olaraq Azərbaycan dilində "Dünənki keçdi" rep janrlı mahnını səsləndirib.[1] Həmin müddət vaxtı Mustafayev Bakıda "Sevinc" adlı kiçik kafe açmışdı.[1] 1985-ci ildə yaratdığı "Cəngi" birliyindəki fəaliyyəti Azərbaycan gəncləri arasında populyarlıq qazanmışdır.[1] Birlik Sovet İttifaqında başlanan yeniləşmə prosesinin Azərbaycanda təşəkkül tapan ilk yetkin təzahürü idi.[1]

1990-cı illərdə Azərbaycan televiziyasında "İmpromptu", "Cümə axşamı" verlişlərinin, "Gənclik" estrada tamaşasının və "Ozan" rok qrupunun yaradıcısı olmuşdur.[1]

Jurnalist fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1990-cı il 20 Yanvar hadisələri zamanı, Mustafayev klinikanı terapevt mərkəzi kimi istifadə edirdi.[1] 1991-ci ilin noyabr ayından jurnalist və Azərbaycan Dövlət Televiziyasında reportyor kimi fəaliyyət göstərmişdir.[1] Ancaq Azərbaycan miqyasında fəaliyyət göstərməklə kifayətlənmədi.[1] Onun reportajları informasiya blokadasında olan Azərbaycan haqqında gerçəkliklərin AmerikaAvropanın aparıcı teleagentlikləri və televiziyalarına yol tapdı.[1] Dövlət televiziyasında mövcud olan senzura və ciddi yasaqlar Mustafayevi geniş fəaliyyət imkanlarından məhrum edirdi.[1] Ona görə də Çingiz əlahiddə olaraq 215 kl studiyası kimi muxtar qurumun yaradılmasının təşəbbüskarı və yaradıcısı oldu.[5][1] Onun reportajları bir qayda olaraq cəbhədən olduğundan, bir çox tamaşaçılar 215 kl studiyasını məhz müharibədən məlumat verən telequrum kimi qəbul edirdilər.[1]

Ölkənin döyüş gedən bütün bölgələrindən operativ xəbərlər, ayrı-ayrı əsgərlər haqqında xüsusi reportajlar və bütün bunlarla yanaşı Azərbaycanda gedən siyasi proseslər barədə ətraflı informasiyalar onun müəllif yaradıcılığı idi.[4]

Qarabağ müharibəsində iştirakı[redaktə | əsas redaktə]

Çingiz Mustafayev səkkiz ay ərzində Qarabağ müharibəsi haqqında 18 sənədli film çəkmişdir.[1] Mustafayev döyüş zonalarına yalnız reportyor kimi yollanmırdı.[4] O, cəbhədə bir əsgər, zabit və hətta komandan kimi çox vəzifəni öz üzərinə götürürdü.[4] Laçından çıxan əsgərlərlə onun geri qayıtmaq bərədə verdiyi kəskin və qısa göstərişlər, bu əmrlərin yerinə yetirilmədiyi təqdirdə Çingizin emosional davranışı teletarixin dramatik səhifələsi kimi yadda qalmışdır.[4]

Xocalı faciəsi[redaktə | əsas redaktə]

Allahverdi Bağırovun Vitali Balasanyanla apardığı danışıqlar nəticəsində hərbi operator Seyidağa Mövsümlü və Çingiz Mustafayevin Xocalı hadisələrinin görüntülərini lentə alması mümkün olmuşdu.[6]

Çingiz Mustafayev Azərbaycan tamaşaçısına hər bir reportajı ilə tanış olsa da, dünya onu daha çox Xocalıda çəkdiyi filmlə tanıdı.[4] Çingiz Mustafayevin məhz bu filmi ilə Ermənistanın imici bütün dünyada ciddi sarsıntıya məruz qaldı.[4] Çingiz Mustafayev isə həmin hadisəni Seyidağa Mövsümlüdən iki gün sonra fevralın 28-də lentə ala bilmişdi.[7] Sonradan, 1993-cü ilin əvvəllərində Seyidağa öz çəkdiyi kadrlar əsasında “Xocalı əsrin faciəsi” adlı film hazırladı.[7] Bu Xocalı soyqırımı hadisə haqqında ilk film idi.[7]

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

1992-ci ilin iyun ayının 15-də Xocalı rayonunun Naxçıvanlı kəndində çəkiliş zamanı aldığı mərmi qəlpəsindən həyatını itirmişdir. Vahid Mustafayevin sözlərinə görə Çingiz “ABC News” üçün material hazırlayırdı və yaranan çətin vəziyyətə baxmayaraq həmin hücumu çəkdi.[2] Minaatandan atəş zamanı Çingiz qəlpələrdən ağır yaralandı, onun sağ ayağının bud sümüyündən arterial damarı zədələndi və o, sürətli qan axmasından döyüş meydanında dünyasını dəyişdi.[2] Lakin Çingiz Mustafayevin kamerası çəkməkdə davam edirdi.[2]

2015-ci ildə Qarabağ qazisi Bakir Behbudovun verdiyi müsahibədən:

" Bircə onu deyim, Çingiz Mustafayev heç nədən öldü. Boş söhbətdir ki, guya onu bizimkilər vurub. Çünki döyüş zamanı hamıdan arxada dayanmışdı. Onu ermənilər vurub. Güllə ona təsadüfən, “rekaşetlə” dəyib.[8] "

1992-ci ildə Bakıda Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.[9]

Şəxsi həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Evli idi, Fuad adlı oğlu var.[10] ANS ŞİRKƏTLƏR QRUPU MMC-nin prezidenti Vahid Mustafayev və ssenari müəllifi Seyfulla Mustafayevin qardaşıdır.[10] Teletənqidçi Elşad Quliyev Mustafayevi “Görüş yerini dəyişmək olmaz” filmindəki Jeqlov obrazı ilə müqayisə etmişdi:

" Çingizdə öz həssaslığı və romantizmi ilə əsl azərbaycanlı xarakteri var idi. O, həmişə haqlı olsa da, heç vaxt öz həqiqəti uğrunda döyüşməyib. O, həmişə qorxaqlara, satqınlara qarşı amansız olub. Bununla belə o, yoldaşı ilə axırıncı çörək tikəsini də bölməyə hazır idi. Ən əsası - Çingiz Mustafayev Vətəni təmənnasız olaraq sevirdi.[2] "

Milli Qəhrəman[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikası prezidentinin 6 noyabr 1992-ci il tarixli 294 saylı fərmanı ilə Mustafayev Çingiz Fuad oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.[10]

İrsi[redaktə | əsas redaktə]

Çingiz Mustafayevin Bakıda yaşadığı bina

Bakıda yaşadığı binanın önündə barelyefi vurulub.[10] Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydə büstü qoyulub.[10] Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Şüvəlandakı istirahət guşəsi, Bakı küçələrindən biri, ANS ÇM radiostansiyası, "Palmali" şirkətlər qrupuna məxsus tanker onun adını daşıyır.[11][10][12][13]

2010-cu il avqustun 28-də ABŞ-ın CNN telekanalı Mustafayevin həyat və yaradıcılığına, onun lentə aldığı Xocalı faciəsinə dair reportaj yayımlayıb.[14] Jurnalist Sevinc Osmanqızının müəllifi olduğu süjet Xocalıda ermənilər tərəfindən törədilmiş vəhşilikləri dünyaya çatdıran Çingiz Mustafayevin çəkdiyi kadrlar üzərində qurulub.[14]

2011-ci il 31 avqustda Almaniyada 3 min nüsxə ilə Mustafayevin təsviri olan poçt markası buraxılıb.[15] 2013-cü ildə Şabranda onun vaxtilə işlədiyi və adını daşıyan parkın açılışı olmuşdur.[16]

Çingiz zirvəsi[redaktə | əsas redaktə]

Şahdağda 4062 metr hündürlükdə yerləşən zirvə ilk dəfə 2000-ci ildə fəth olunub..[17][18] Elə bu vaxtdan sonra “Çingiz zirvəsi” kimi adlandırılır.[18] Zirvədə onun adı yazılmış lövhə var.[17]

Çingiz Mustafayev Fondu[redaktə | əsas redaktə]

1999-cu ildən Çingiz Mustafayev adına fond fəaliyyət göstərir.[4] Atası Fuad Mustafayev fondun prezidentidir.[4] Fond həyata “İlin adamı”, “Ən yaxşı jurnalist” mükafatları və “Vətənpərvər və hərbi mahnı müsabiqəsi”ni keçirir.[4] Fondun təşəbbüsü ilə Şəkidə “Çingiz Mustafayev adına Klub” yaradılıb. Fond KİV işçilərinin təhsil almasına və “Çingiz Mustafayev” adına düşərgəyə yardım edir.[4]

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  1. Adam cinsi arasında cins adam (film)(qısametrajlı sənədli film)(ANS)-arxiv kadrlar
  2. Azərbaycana namus və sevgiylə (film, 2006)
  3. Bəd xəbər gətirən qəribə insanlar-2 (film, 2005)
  4. Bəd xəbərlər gətirən qəribə adamlar (film, 1993)
  5. Heydər Əliyev. Dördüncü film. Lider (film, 1999)
  6. Müstəqillik yollarında. Beşinci film (film, 2005)
  7. Müstəqillik yollarında. İkinci film (film, 2004)
  8. Müstəqillik yollarında. Üçüncü film (film, 2004)
  9. Özgə ömür (film, 1987)
  10. Payızın 17 anı (film, 2007)
  11. Yaramaz (film, 1988)

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 Documenting the Horrors of Karabakh
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Vahid Mustafayev: "Çingiz və Mübariz: jurnalist və əsgərin şücaəti"
  3. Azərbaycanda rep
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 Çingiz Mustafayev -52: ömür yolu...
  5. Keçmiş deputat: “Heydər Əliyevə dedim ki, bizi ailəliklə Sibirə də göndərsəniz gedərik” - MÜSAHİBƏ
  6. İşğal altında qalan qəhrəman məzarına gül aparan erməni (FOTO-VİDEO) I və II hissələr
  7. 7,0 7,1 7,2 Qarabağ müharibəsinin əfsanəvi salnaməçisi
  8. “Erməninin başını kəsdiyimiz bıçaq indi də məndədir...”
  9. ABŞ səfiri Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib [Fotoqalereya]
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 220.
  11. Azərbaycanda uşaqların istirahəti
  12. Deputatların sayı 150 olsun
  13. Çingiz vətənə qayıtdı (VİDEO)
  14. 14,0 14,1 CNN broadcasts Chingiz Mustafayev's documentary on Nagorno-Karabakh war
  15. В Германии выпущена почтовая марка, посвященная Чингизу Мустафаеву
  16. Çingiz Mustafayev adına parkın açılışı oldu (VİDEO)
  17. 17,0 17,1 Çingiz Mustafayev zirvəsinə yürüş artıq ənənəyə çevrilib
  18. 18,0 18,1 “Çingiz zirvəsinə” yürüş başladı (VİDEO)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]