Azərbaycan dövlət başçılarının siyahısı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Azərbaycan hökumət başçılarının siyahısı səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar

Azərbaycan dövlət başçılarının siyahısı — 28 May 1918-ci ildən sonra ölkədə respublika quruluşu təyin edilmişdi, bu vaxtdan başlayaraq Azərbaycan Respublikası prezidentləri və dövlət başçıları bu siyahıda göstərilib.

25 yaşında hakimiyətə gələn Qriqori Kaminski Azərbaycan tarixində ən gənc, Heydər Əliyev isə 70 yaşında ən yaşlı hökumət başçısı olmuşdur. Hal-hazırda İlham Əliyev Azərbaycanın prezidentidir, hansı ki, 2013-cü ildə prezident seçkilərində qələbə qazanıb.

Azərbaycan dövlət başçıları (1918–cari)[redaktə | əsas redaktə]

Rəng açarı
(siyasi partiyalar üçün)

Azərbaycan Demokratik Respublikası (1918–1920)[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti Milli Şurası[redaktə | əsas redaktə]

Milli Şurasının sədri Səlahiyyət müddəti Partiya Hökümət Seçilib İst.
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
1 Mammad Amin Rasulzade.jpg Məmməd Əmin Rəsulzadə
(1884–1955)
28 May 1918 7 Dekabr 1918 193 Müsavat
1. Rəsulzadə I 1918 [1]
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularından biri; Müsavat Partiyasını yaratmışdır; Bakı döyüşündə qələbə qazanılmışdır; Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı neytrallıq saxlanılmışdır; Azərbaycan Silahlı Qüvvələrini yaradılmışdır.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Sədri[redaktə | əsas redaktə]

Parlament Sədri Səlahiyyət müddəti Partiya Hökümət Seçilib İst.
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
2 Topch.jpg Əlimərdan bəy Topçubaşov
(1862–1934)
7 Dekabr 1918 27 Aprel 1920 507 İttifaqi-əl-Müslimin
1. Topçubaşov I 1918 [2]
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin de-fakto tanınmasına nail olmuşdur.

Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası (1922–1936) və Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası (1936-1991)[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan SSR Kommunist Partiyası Rəyasət Heyətinin sədri[redaktə | əsas redaktə]

Sədr Səlahiyyət müddəti Partiya Hökümət Seçilib İst.
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
3 Mirzə Davud Hüseynov.png Mirzə Davud Hüseynov
(1894–1938)
28 Aprel 1920 23 İyul 1920 86 Kommunist
(Bolşevik)
1. Hüseynov I [3]
Böyük Təmizlik zamanı həbs olunmuş, Sovet dövlətinə qarşı olduğuna ittiham edilmiş, ölüm hökmünə məhkum edilmiş və güllələnmişdir.
4 Viktor Naneyşvili.jpg Viktor Naneyşvili
(1878–1940)
23 İyul 1920 9 Sentyabr 1920 48 Kommunist
(Bolşevik)
2. Naneyşvili I [4]
Böyük Təmizlik zamanı həbs olunmuş, Sovet dövlətinə qarşı olduğuna ittiham edilmiş, ölüm hökmünə məhkum edilmiş və güllələnmişdir.
5 Stasova2.jpg Yelena Stasova
(1873–1966)
9 Sentyabr 1920 15 Sentyabr 1920 6 Kommunist
(Bolşevik)
3. Stasova I [5]
Azərbaycan tarixində ən qısa müddətli hökumət başçısı olmuşdur.
6 Vladimir Dumbadze
(1879–1934)
15 Sentyabr 1920 24 Noyabr 1920 70 Kommunist
(Bolşevik)
4. Dumbadze I [6]
Böyük Təmizlik zamanı həbs olunmuş və Krıma sürgün edilmişdir.

Azərbaycan SSR Kommunist Partiyasının icraçı katibi[redaktə | əsas redaktə]

Katib Səlahiyyət müddəti Partiya Hökümət Seçilib İst.
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
7 Grigory Naumovich Kaminsky.png Qriqori Kaminski
(1895–1938)
24 Oktyabr 1920 24 İyul 1921 273 Kommunist
(Bolşevik)
1. Kaminski I [7]
Böyük Təmizlik zamanı həbs olunmuş, Sovet dövlətinə qarşı olduğuna ittiham edilmiş və ölüm hökmünə məhkum edilmişdir.

Azərbaycan Kommunist Partiyası MK rəhbərləri[redaktə | əsas redaktə]

Birinci katib Səlahiyyət müddəti Partiya Hökümət Seçilib İst.
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
8 Sergey Kirov at the 10th Party Congress.jpg Sergey Kirov
(1886–1934)
24 İyul 1921 5 Yanvar 1925 168 Kommunist
(Bolşevik)
1. Kirov I [8]
Şuşada erməni muxtariyyatını qurmağı cəhd etmişdir; Onun dəstəyi ilə Xankəndinin adı dəyişdirilərək Stepanakert olmuşdur; Bakı neftini Rusiya SFSR-nə çatdırmaqda mühüm rol oynamışdır.
9 Ruhulla Axundov.jpg Ruhulla Axundov
(1897–1938)
5 Yanvar 1925 21 Yanvar 1926 366 Kommunist
(Bolşevik)
2. Axundov I [9]
Böyük Təmizlik zamanı həbs olunmuş, Sovet dövlətinə qarşı olduğuna ittiham edilmiş, ölüm hökmünə məhkum edilmiş və güllələnmişdir.
10 Levon Mirzoyan.jpg Levon Mirzoyan
(1897–1939)
21 Yanvar 1926 11 İyul 1929 1267 Kommunist
(Bolşevik)
3. Mirzoyan I [10]
Azərbaycanlı ziyalıların repressiyaya məruz qalmasına qol çəkib.
11 Гикало, Николай Фёдорович.jpg Nikolay Gikalo
(1897–1938)
11 İyul 1929 5 Avqust 1930 390 Kommunist
(Bolşevik)
4. Gikalo I [11]
Böyük Təmizlik zamanı həbs olunmuş, Sovet dövlətinə qarşı olduğuna ittiham edilmiş, ölüm hökmünə məhkum edilmiş və güllələnmişdir.
12 Vladimir Polanski.JPG Vladimir Polonski
(1893–1937)
5 Avqust 1930 7 Fevral 1933 917 Kommunist
(Bolşevik)
5. Polonski I [12]
Böyük Təmizlik zamanı həbs olunmuş, Sovet dövlətinə qarşı olduğuna ittiham edilmiş, ölüm hökmünə məhkum edilmiş və güllələnmişdir.
13 Ruben Rubenov.jpg Ruben Rubenov
(1894–1937)
7 Fevral 1933 10 Dekabr 1933 306 Kommunist
(Bolşevik)
6. Rubenov I [13]
Böyük Təmizlik zamanı həbs olunmuş, Sovet dövlətinə qarşı olduğuna ittiham edilmiş, ölüm hökmünə məhkum edilmiş və güllələnmişdir.
14 Bagirov MD.jpg Mir Cəfər Bağırov
(1896–1956)
10 Dekabr 1933 6 Aprel 1953 7057 Kommunist
7. Bağırov I [14]
Bağırovun fəaliyyəti nəticəsində Bakı neft sənayesinin hərtərəfli inkişafı ilə yanaşı, başqa sənaye sahələri də inkişaf etmiş və tikinti işləri sürətlə aparılmışdır; Onun dövründə 100 minə yaxın azərbaycanlı Stalin repressiyasına məruz qalmışdır; 1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsi zamanı Bağırov faşist işğalçılarına qarşı mübarizəyə Azərbaycan fəhlələrini, kəndlilərini və ziyalılarını var qüvvəsi ilə səfərbər etmişdir.
15 Mir Teymur Yaqubov.png Mir Teymur Yaqubov
(1904–1970)
6 Aprel 1953 17 Fevral 1954 317 Kommunist
8. Yaqubov I [15]
Azərbaycan KP MK-nın bürosunda “Azərbaycan SSR tərkibindəki Bakı və Gəncə vilayətlərinin ləğv edilməsi haqqında” qərar qəbul etmişdir.
16 İmam Mustafayev.jpg İmam Mustafayev
(1910–1997)
17 Fevral 1954 10 İyul 1959 1969 Kommunist
9. Mustafayev I
Azərbaycan dilini Azərbaycan SSR-in rəsmi dili kimi bərpa etmişdir.
17 Vəli Axundov.jpg Vəli Axundov
(1916–1986)
10 İyul 1959 14 İyul 1969 3657 Kommunist
10. Axundov I [16]
1965-ci ildə Ermənistanın Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti iddiaları Axundovun siyasəti nəticəsində uğursuzluğa düçar olmuşdur.
18 Heydar Aliyev 1997.jpg Heydər Əliyev
(1923–2003)
14 İyul 1969 3 Dekabr 1982 4890 Kommunist
11. H.Əliyev I [17]
Müvəqqəti olaraq Azərbaycanda iqtisadi şəraiti yaxşılaşmışdır.
19 Kamran Bağırov.jpg Kamran Bağırov
(1933–2000)
3 Dekabr 1982 21 May 1988 1996 Kommunist
12. Bağırov I [18]
Azərbaycanda iqtisadi şəraitin pisləşməsinə görə Bağırov güclü tənqid olunmuşdur.
20 Əbdürrəhman Vəzirov.jpeg Əbdürrəhman Vəzirov
(1930–)
21 May 1988 25 Yanvar 1990 614 Kommunist
13. Vəzirov I [19]
Dağlıq Qarabağda ermənilərin separatçı hərəkatının qarşısını almaqda aciz olmuş, Sovet qoşunlarının 1990-cı il yanvar ayının 20-də Azərbaycana daxil olmasının qarşısını ala bilməmişdir.
21 Ayaz Mütəllibov (Moskva, 1999).jpg Ayaz Mütəllibov
(1938–)
25 Yanvar 1990 14 Sentyabr 1991 597 Kommunist
14. Mütəllibov I [20]
Qara Yanvar.

Azərbaycan Respublikası dövrü (1991–cari)[redaktə | əsas redaktə]

Prezidentlər[redaktə | əsas redaktə]

Prezident Səlahiyyət müddəti Partiya Hökümət Seçilib İst.
Portret Adı Səlahiyyətlərin başlanğıcı Səlahiyyətlərin sonu Günlər
21 Ayaz Mütəllibov (Moskva, 1999).jpg Ayaz Mütəllibov
(1938–)
30 Avqust 1991 6 Mart 1992 189 Partiyasız 1. Mütəllibov II 1991 [20]
Qarabağ müharibəsi; Xocalı soyqırımı; Şuşanın işğalı; Qarakənd faciəsi; Şuşa yaxınlığında Mi-8 vertolyotunun vurulması. Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin təzyiqindən sonra Mütəllibov tutduğu vəzifədən istefa vermişdir.
Yaqub Məmmədov (professor).png Yaqub Məmmədov (müvəqqəti)
(1941–)
6 Mart 1992 14 May 1992 69 Partiyasız [21]
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi tərəfindən vəzifəsindən azad edilmişdir.
Ayaz Mütəllibov (Moskva, 1999).jpg Ayaz Mütəllibov
(1938–)
14 May 1992 18 May 1992 4 Partiyasız Mütəllibov II [20]
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi tərəfindən vəzifəsindən azad edilmişdir.
Isa Gambar.jpg İsa Qəmbər
(müvəqqəti)
(1957–)
19 May 1992 16 İyun 1992 28 Azərbaycan Xalq Cəbhəsi
1992-ci ildə Prezident seçkilərinə qədər müvəqqəti olaraq prezident səlahiyyətlərini icra etmişdir.
22 Əbülfəz Elçibəy.jpg Əbülfəz Elçibəy
(1938–2000)
16 İyun 1992 1 Sentyabr 1993 442 Azərbaycan Xalq Cəbhəsi
2. Elçibəy I 1992 [22]
Sovet respublikaları arasında Rusiya ordusunu ilk olaraq Azərbaycandan çıxarıldı; Azərbaycanın milli valyutası dövriyyəyə buraxılmışdır; Dövlət Ləl-Cəvahirat Fondu yaradılmışdır; 4 iyun Gəncə qiyamı; Ali və orta ixtisas təhsili məktəblərinə qəbul ilk dəfə olaraq test üsulu ilə keçirilmişdir; Təhsil sahəsində özəl müsəssisələrin açılmasına icazə vermişdir; Uzun müddət müzakirə obyekti olmuş latın əlifbasına keçidə nail olumuşdur.
23 Heydar Aliyev 1997.jpg Heydər Əliyev
(1923–2003)
3 Oktyabr 1993 31 Oktyabr 2003 3680 Yeni Azərbaycan Partiyası
3. H.Əliyev II 1993 [23]
Yeni Azərbaycan Partiyasını yaratmışdır; Horadiz əməliyyatı; Bakı metrosunda partlayışlar; Əsrin Müqaviləsi; Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri; Azərbaycanda ölüm hökmü ləğv edilmişdir; Bakı-Tbilisi-Ərzurum Boru Xətti.

24 Ilham Aliyev par Claude Truong-Ngoc juin 2014.jpg İlham Əliyev
(1961–)
31 Oktyabr 2003 Cari 5288 Yeni Azərbaycan Partiyası
4. İ.Əliyev I 2003 [24]
2003-cü il Azərbaycan etirazları; Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında terror hadisəsi; Çaylı döyüşü; Azərbaycanda hicabla bağlı etirazlar; Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü seçilmişdir; 2011 Azərbaycan etirazları; 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi; Erməni helikopterinin vurulması (2014); 2015 Avropa Oyunları; Dördgünlük müharibə; 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Memmed Amin Resûlzâde (Bakû/Novhanı, 31 Ocak 1884 - Ankara, 6 Mart 1955)" (PDF). Ministry of Culture and Tourism of Turkey. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2007-09-29 tarixində. http://web.archive.org/web/20070929120317/http://www.kultur.gov.tr/TR/Tempdosyalar/109864__memmedaminrasulzade.pdf. İstifadə tarixi: 2007-04-02.
  2. Akhundov, Fuad. "Democratic Republic of Azerbaijan Leaders". Azerbaijan International. http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/61_folder/61_articles/61_topchubashev.html. İstifadə tarixi: 2 August 2014.
  3. "Ministry of Finance of Republic of Azerbaijan. History of the ministry". http://www.maliyye.gov.az/index_en.jsp. İstifadə tarixi: 2010-11-08.
  4. "Черкесское имя в истории Азербайджана" (Russian). http://maikop.bezformata.ru/listnews/cherkesskoe-imya-v-istorii-azerbajdzhana/14334603/. İstifadə tarixi: 2 August 2014.
  5. Lazitch and Drachkovitch, Biographical Dictionary of the Comintern, pg. 444.
  6. "«ЗА УБИЙСТВОМ ГЕНЕРАЛА ДУМБАДЗЕ СТОИТ СААКАШВИЛИ»" (Russian). vesti.az. http://vesti.az/news/118251/%3Cb%3E%C2%AB%D0%97%D0%B0_%D1%83%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B8%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%88%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%C2%BB__%3C/index.php. İstifadə tarixi: 2 August 2014.
  7. "Каминский Григорий Наумович" (Russian). http://pomnipro.ru/memorypage5501/biography. İstifadə tarixi: 2 August 2014.
  8. Getty, J. Arch, Origins of the Great Purges: The Soviet Communist Party Reconsidered, 1933-38, (Cambridge: Cambridge University Press, 1987), 207.
  9. "Ахундов Рухулла Али оглы" (Russian). http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/34146/. İstifadə tarixi: 2 August 2014.
  10. "Moscow and the delimitation of Karabakh in the 1920s". biweekly.ada.edu.az. http://biweekly.ada.edu.az/vol_4_no_21/Moscow_and_the_delimitation_of_Karabakh_in_the_1920s_PART3B.htm. İstifadə tarixi: 2 August 2014.
  11. Musayev, Ismail. "The Big Territorial Giveaway (II part)". www.visions.az. http://www.visions.az/history,73/. İstifadə tarixi: 2 August 2014.
  12. "Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 - 1991. Полонский Владимир Иванович [Directory of history of Communist party and Soviet Union in 1898-1991]". http://www.knowbysight.info/PPP/05174.asp. İstifadə tarixi: 2010-05-14.
  13. (2003) Stalin-Kaganovich correspondence, 1931-1936. Yale University Press. ISBN 0-300-09367-5. 2012-01-24 tarixində istifadə olunub.
  14. (2003) Black garden: Armenia and Azerbaijan through peace and war. New York and London: New York University. ISBN 0-8147-1944-9. 4 May 2010 tarixində istifadə olunub.
  15. İstiqlal tariximizdə Gəncə: əzəli və şanlı adın bərpası uğrunda mücadiləyə bir baxış
  16. Lewis Siegelbaum. "Seventeen Moments in Soviet History. 1973: Shakeup in the Republics". http://www.soviethistory.org/index.php?page=subject&SubjectID=1973shakeup&Year=1973&Theme=Nationalities&navi=byTheme. İstifadə tarixi: 2010-05-03.
  17. Louise I. Shelley. Policing Soviet Society: The Evolution of State Control, Routledge, 1996, ISBN 0-415-10469-6, p. 88
  18. (1999) Historical dictionary of Azerbaijan. Lanham, Maryland: Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3550-9. 4 May 2010 tarixində istifadə olunub.
  19. Robert V. Barylski. "The Russian Federation and Eurasia's Islamic Crescent", Europe-Asia Studies, Vol. 46, No. 3. (1994), p. 397
  20. 20,0 20,1 20,2 "Exiled Former President Returns To Azerbaijan For Son's Funeral". www.rferl.org. http://www.rferl.org/content/exiled_former_azerbaijani_president_returns_to_baku/24290831.html. İstifadə tarixi: 2 August 2014.
  21. "Yaqub Məmmədov nurçuları Azərbaycana gətirənin adını açıqladı - MÜSAHİBƏ" (Azerbaijani). publika.az. http://publika.az/p/18359. İstifadə tarixi: 19 August 2014.
  22.  (fr.) "Les liaisons dangereuses de la police turque", Le Monde diplomatique, March 1997
  23. Lewis, Paul. "H.A. Aliyev, K.G.B. Officer And Azeri Leader, 80, Dies". The New York Times. http://www.nytimes.com/2003/12/13/world/ha-aliyev-kgb-officer-and-azeri-leader-80-dies.html. İstifadə tarixi: 2 August 2014.
  24. "Azerbaijan's Ilham Aliyev claims election victory". BBC. http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-24455367. İstifadə tarixi: 19 August 2014.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]