Horadiz əməliyyatı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Horadiz əməliyyatı
Qarabağ müharibəsi
Horadiz fighter.png
Azərbaycan ordusunun döyüşçüsü RPG-7 ilə Horadiz şəhərinin ətrafında
Tarix 1993-cü il dekabr - 6 yanvar, 1994[1]
Yeri Füzuli rayonu, Azərbaycan
Səbəbi 1993-cü ildə Azərbaycan ordusunun əks-hücumu
Nəticəsi Azərbaycan ordusunun qələbəsi. Azərbaycan Horadiz dəmiryolunu qaytardı və Füzulinin şimalına doğru hərəkətə keçdi
Münaqişə tərəfləri
Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Flag of Jihad.svg Əfqan mücahidləri[2]
Flag of Armenia.svg Ermənistan
Komandanları
Flag of Azerbaijan.svg Şair Ramaldanov
(əməliyyatın komandiri)[3]
Flag of Azerbaijan.svg İlham Ağayev
(kəşfiyyat bölməsinin komandiri)[3]
Bilinmir
Tərəflərin qüvvəsi
702-ci alayın hərbi birləşmələri[4] Bilinmir
İtkilər
Bilinmir Bilinmir

Horadiz əməliyyatı1993-ci ilin dekabrından başlamış 6 yanvar tarixinə kimi davam edən, Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Horadiz qəsəbəsi üzrə Azərbaycan Silahlı QüvvələriErmənistan Silahlı Qüvvələri arasında baş verən döyüşlər, Qarabağ müharibəsində olan döyüşlərin biri.

Nəticədə, Horadiz qəsəbəsi, Füzuli rayonunun 20 kəndi və Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı kəndi Azərbaycanın nəzarətinə keçdi.[5]

Horadiz əməliyyatı Azərbaycan Ordusunun 1994-cü ilin qış kampaniyasında keçirdiyi ən uğurlu əməliyyat olub.[6][7] Əməliyyatda misilsiz qəhrəmanlıq nümunələri göstərdiklərinə görə 8 nəfər Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.[8]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Zəmin[redaktə | əsas redaktə]

1993-cü il avqustun sonunda Qubadlını ələ keçirən ermənilər, yenidən qruplaşma üçün ehtiyac duyduğundan, atəşkəs elan etmişdilər və Ermənistandan yeni silah və qoşunları gəlişi üçün gözləmək məcburiyyətində idi.[9] Oktyabrın sonlarında erməni hərbi birləşmələri (yalnız Ermənistan ordusunun müntəzəm hissəsi, qondarma "Dağlıq Qarabağ ordusu" nəzərdə tutulmur)[9] Azərbaycan-İran sərhədində yerləşən Horadizi tez ələ keçirib, bununla Zəngilan rayonunun Azərbaycan ərazisi ilə əlaqəsini kəsmişdi.[9]

1993-cü il dekabr ayında erməni silahlı dəstələri Füzuli şəhərinin şərqinə hərəkət etmək üçün cəhd göstərsə də, görünməmiş müqavimət ilə qarşılaşdı və geri çəkilməyə məcbur oldu. Bundan sonra Azərbaycan ordusu üç istiqamətdə hücuma keçdi.[10] 15 dekabrda Azərbaycan hərbçiləri dərhal 5 istiqamətdə hücuma keçdi — Füzuli, Xocavənd, Ağdam, Mardakert və Kəlbəcər.[4]. Dağlıq Qarabağın şimal-şərqində hücum, erməniləri Mardakert rayonunun bir sıra yaşayış məntəqələrini tərk etməsini məcbur etdi.[10] Azərbaycan hissələrinin Horadizə əsas zərbələri, Dağlıq Qarabağın cənub-şərqində Beyləqan rayonundan gəlirdi. Döyüş çöl zonasına keçmişdi. Azərbaycan hissələri bu şəraitdə düşmənin müdafiəsini dağıtdı və top atəşi və raket artilleriyasının altında Füzuli rayonunun daxilinə irəlləməyə başlamışdılar.[4] 1994-cü ilin yanvar ayının əvvəlində, azərbaycanlılar 11 qəsəbə və 40 kilometr Azərbaycan-İran sərhədi uzunluğunda ərazini ələ keçirmişdi.[4]

Döyüş[redaktə | əsas redaktə]

1993-cu il Horadiz əməliyyatı öncəsi Heydər Əliyevin apardığı hərbi müşavirədən sonra Daxili Qoşunların Komandanı general-mayor Ramiz Məmmədov, qərargah rəisi polkovnik Zahid Teymurov və birləşmiş polis qüvvələrinin komandiri polkovnik Akif Səlimov hücum əməliyyatını müzakirə edərkən.

5 yanvarda Azərbaycan tərəfinin verdiyi məlumata görə, Horadiz əməliyyatında iştirak edən 702-ci briqada 5 yanvar tarixində, bir gün ərzində qənimət olaraq 3 tank, 1 ədəd “Şturm-S”, 6 ədəd top, 6 ədəd top qoşqusu, 10-a yaxın nəqliyyat vasitəsi, çoxlu sayda silah və sursat götürüb.[1] Düşmən ağır itkilər verərək və cəsədlərini döyüş meydanında qoyaraq geri çəkilib.[1] Horadiz yaxınılığında Şükürbəyli uğrunda həlak olumuş kəşfiyyat bölməsinin 702-ci alayın kapitanı Elxan Zülfüqarov ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.[3]

6 yanvar[10][3](digər mənbələrə görə - 8 yanvar)[4][11] 702-ci alay düşmənin müqavimətini qırıb, döyüşüb Horadizə daxil oldu, qəsəbəni, Horadiz Dəmiryol Stansiyasını və Araz çayı üzrə vacib strateji hədəf olan Xudafərin körpülərini (qısa olsa da)[4] ələ keçirdi. Əməliyyata Şair Ramaldanov rəhbərlik edirdi.[3] Horadiz — qərbdə Cəbrayıl, Qubadlı, Zəngilan rayonları və şimalda Füzuliyə gedən yolların mühüm kəsişməsi idi.[11] Beləliklə Azərbaycan Araz çayı üzərində Horadiz dəmiryolunu və şimal istiqamətində Füzuliyə irəllədi.[10]

Azərbaycanın hücumunda, 1993-cü ilin payızında gələn[12] Əfqan mücahidləri[2] də iştirak edirdi. Bəzi məlumatlara görə, mücahidlərin hazırlığı müntəzəm Azərbaycan ordusundan yuxarı idi və onlar əsas rolu Horadizin Azərbaycan ordusuna ələ keçməsində oynayıblar.[12][13]

Nəticədə, Horadiz qəsəbəsi, Füzuli rayonunun 20 kəndi və Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı kəndi Azərbaycanın nəzarətinə keçdi.[5] Qorxmaz Eyvazov Füzuli rayonu ərazisində gedən döyüşdə və Horadiz əməliyyatı zamanı əsl igidlik göstərmişdi.[14] Onu bölük komandiri təyin etmişdilər.[14] O, Cocuq Mərcanlı kəndi uğrunda gedən döyüşdə qəhrəmancasına həlak olub, ölümündən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görüldü.[14] Azərbaycan tərəfinin verdiyi məlumata görə, Azərbaycan 21 min hektar sahə ərazini nəzarəti altına keçirmişdir.[3]

1994-cü il yanvarın 5-də Azərbaycan Ordusunun əsgərləri Horadizə daxil olaraq Azərbaycan bayrağını Horadiz şəhərinə sancıb.[15] Həmin döyüşlərdə tankçı olan Şakir Bayramov döyüşə-döyüşə şəhərə ilk daxil olanlardandır və ermənilərin bayrağını sökərək ayaqlar altına atıb:

" Horadiz şəhəri alınanda biz döyüşə-döyüşə gəlirdik. Bizim sovetliyin qarşısında heykəl vardı, Leninin heykəli... Erməni bayrağını ora sancmışdı. O bayrağı mən ordan çıxartdım, "pasyolka"da çəkiliş vardı, apardım onların qarşılarına tulladım. Amma bu tərəfdə erməni bayrağını "qara polkovnik" vardı, o çıxartmışdı, bizim bayrağı sancmışdı[15]
Şakir Bayramov
"

Nəticəsi[redaktə | əsas redaktə]

Yanvarın sonunda, ermənilərin artan müqavimətini keçən Azərbaycan qoşunları, Füzuli və Cəbrayıl rayon mərkəzinin yaxınlığına çatsalar da, düşmənin əks-hücumları nəticəsində dayandırılmışdır.[4] Buna baxmayaraq, Horadiz əməliyyatı Azərbaycan Ordusunun 1994-cü ilin qış kampaniyasında keçirdiyi ən uğurlu əməliyyat olub.[6][7] Horadiz əməliyyatında misilsiz qəhrəmanlıq nümunələri göstərdiklərinə görə 8 nəfər Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.[8]

Mirası[redaktə | əsas redaktə]

2012-ci il yanvarın 6-da döyüşlərin keçmiş üzvləri, Bakıda həlak olan yoldaşlarının, o cümlədən Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Elxan Zülfüqarovun və Yasamal batalyonunun komandiri Mirələkbər İbrahimovun xatirəsini yad edib, Şəhidlər xiyabanını ziyarət etmişlər.[3] 2014-cü ildə Horadiz əməliyyatına "Böyük qələbəyə inamla" filmi həsr olunub.[16]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 "İlahi adlar yurdu - Cəbrayıl-1". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [1] saytından 26 avqust 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/bizim_yol/2011/dekabr/221487.htm. İstifadə tarixi: 26 avqust 2016.
  2. 2,0 2,1 Cooley, John K. (2002). Unholy Wars: Afghanistan, America and International Terrorism. London: Pluto Press, 150–151. ISBN 0-7453-1917-3.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 (6 yanvar 2012) "Ветераны освобождения Горадиза собрались на Аллее шахидов" Nəşr edən: Internews Azerbaijan. İstifadə tarixi: 26 avqust 2016.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 (2012) Семена распада: войны и конфликты на территории бывшего СССР. Sankt-Peterburq: БХВ-Петербург, 688. ISBN 978-5-9775-0817-9.
  5. 5,0 5,1 "Вынужденные переселенцы впервые за последние 23 года побывали в освобожденном от армян селе". report.az. Arxivləşdirilib: [2] saytından 26 avqust 2016 tarixində. http://report.az/ru/nagornyj-karabakh/vynuzhdennye-pereselency-vpervye-posle-23-let-pobyvali-v-o/. İstifadə tarixi: 26 avqust 2016.
  6. 6,0 6,1 "Ordumuz erməni bayrağını ayaqlar altına belə atmışdı". oxu.az. Arxivləşdirilib: [3] saytından 26 avqust 2016 tarixində. http://oxu.az/war/110240. İstifadə tarixi: 26 avqust 2016.
  7. 7,0 7,1 "Status-kvonun dəyişməməsi müharibə ehtimalını artırır". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [4] saytından 26 avqust 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2012/dekabr/285733.htm. İstifadə tarixi: 26 avqust 2016.
  8. 8,0 8,1 Sultanov, Ziyəddin. "“Horadiz əməliyyatı”:Azad olunan doğma torpaq". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [5] saytından 26 avqust 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2015/yanvar/412527.htm. İstifadə tarixi: 26 avqust 2016.
  9. 9,0 9,1 9,2 (2001) Азербайджан и Россия: общества и государства. Летний сад, 491.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 (2005) Qara bağ. BBC. 26 avqust 2016 tarixində arxivləşdirilib. 26 avqust 2016 tarixində istifadə olunub.
  11. 11,0 11,1 (2002) Новый путь Азербайджана. Moskva: Азер-Медиа, Книга и бизнес, 352. ISBN 5-212-00916-2.
  12. 12,0 12,1 (2008) The Mujahedin in Nagorno-Karabakh: A Case Studyin the Evolution of Global Jihad, 7. 26 avqust 2016 tarixində istifadə olunub.
  13. (1994) Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh, 79. ISBN 1564321428, 9781564321428. 26 avqust 2016 tarixində arxivləşdirilib. 26 avqust 2016 tarixində istifadə olunub.
  14. 14,0 14,1 14,2 "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları". anl.az. Arxivləşdirilib: [6] saytından 26 avqust 2016 tarixində. http://anl.az/down/meqale/az_muellimi/2016/yanvar/471748.htm. İstifadə tarixi: 26 avqust 2016.
  15. 15,0 15,1 "Horadiz əməliyyatının iştirakçısı: "Xeyli dostum şəhid oldu..."". news.lent.az. Arxivləşdirilib: [7] saytından 26 avqust 2016 tarixində. http://news.lent.az/news/227587. İstifadə tarixi: 26 avqust 2016.
  16. "«Böyük qələbəyə inamla» sənədli filminin təqdimatı olmuşdur". anl.az. Arxivləşdirilib: [8] saytından 26 avqust 2016 tarixində. http://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/may/367982.htm. İstifadə tarixi: 26 avqust 2016.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]