Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1578-1590)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox conflict.png
Səfəvi-Osmanlı müharibəsi
Əsas münaqişə: Səfəvi-Osmanlı münasibətləri‎
Tarix1578-1590
YeriAzərbaycan, Gürcüstan, İkiçayarası (İraq)
NəticəsiOsmanlı İmperiyası qalib gəldi
Münaqişə tərəfləri

Safavid Flag.svg Səfəvilər İmperiyası

Fictitious Ottoman flag 2.svg Osmanlı İmperiyası

Komandan(lar)

Safavid Flag.svg Şah Məhəmməd Xudabəndə
Safavid Flag.svg I Şah Abbas

Fictitious Ottoman flag 2.svg III Murad

Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1578-1590)1578-1590 -cı illərdə Səfəvilər və Osmanlı imperiyaları arasında baş vermiş müharibə.

Müharibəyə qədərki vəziyyət[redaktə | əsas redaktə]

Səfəvilər dövləti[redaktə | əsas redaktə]

Təhmasib şahın 53 il 6 aylıq hökmranlığından və onun vəfatından sonra paytaxtda ictimai siyasi vəziyyət son dərəcə gərginləşmiş, alimlər, əmirlər və ümumiyyətlə xalq təşvişə düşmüşdü. Bütün bunların səbəbi isə Təhmasibin yerinə kimin təyin olunacağı ilə əlaqəli idi. Təhmasib vəfat etdikdən sonra mühüm dövlət vəzifələrini tutan paytaxtdakı Ustaclu tayfasından olan qızılbaşlar Heydər Mirzəni, əfşarlar isə İsmayıl Mirzəni dəstəkləyirdilər. Təhmasib şah dünyasını dəyişməklə onların arasında ciddi qarşıdurma meydana gəlmiş və Səfəvi səltənətinin üzvləri də iki hissəyə ayrılıb onlardan birini dəstəkləyə başlamışdılar. İsmayılın yaxınları isə onun Qəhqəhə qalasından azad olunması üçün fəaliyyətə başlamış və buna nail olmuşdular.[1]

I Şah Təhmasibin ölümündən sonra müəmmalı şəkildə ortaya çıxan vəsiyyətnamə ilə onun yerinə keçən oğlu Heydər Mirzə bir gün sonra qətlə yetirildi. Onun yerinə Şah Təhmasibin ikinci oğlu İsmayıl Mirzə taxta gətirildi. II İsmayıl adı ilə tanınan şahzadə İsmayılın taxta çıxması mərasimi 1576-cı il avqustun 22-də[q 1] keçirildi. Sarayın Çehelsütün salonunda bu münasibətlə təntənəli qəbul düzəldilmişdi. Burada bütün əmirlər, şahzadələr və dövlət əyanları iştirak edirdilər.[1] II Şah İsmayılın ölümü haqqında çoxlu rəvayətlər vardır. Bəziləri onun kəskin mədə ağrısından, həddən artıq tiryək istemal etməsindən yaxud boğulub öldürülürməsini qələmə alırlar.[2]

II İsmayılın ölümündən sonra Məhəmməd Xudabəndənin hakimiyyətə gəlməli idi. Məhəmmədin Qəzvində tacqoyma mərasimi 1578-ci ilin fevralın 13-də[q 2] oldu. Məhəmməd Xudabəndənin daxili siyasətini səciyyələndirən Şərəf xan Bidlisi göstərir ki, “ölkə, əslində mərkəzlə az hesablaşan, vilayətləri özbaşına idarə edən qızılbaş tayfalarının başçıları arasında bölüşdürülmüşdü. Məhəmməd Xudabəndəyə onlar yalnız şah adını saxlamışdılar. Əmirlər dövlət işlərini kor padşaha və gözləri zəifləmiş vəzirə vermişdilər.[3]

Məhəmməd Xudabəndənin hakimiyyətə keçməsindən sonra ölkədə mərkəzi hakimiyyət xeyli zəifləmiş oldu. Dəyəri 900 min tümən olan dövlət xəzinəsi bir il müddətində boşaldıldı. Salnaməçi İsgəndər bəy Münşi yazırdı: “Divanın yüksək vəzifəli şəxsləri qarşısında qazanc qapıları açıldı və rüşvətxorluq artdı.” Qızılbaş əyanları qarşısında aciz qalmış şah və tərəfdarları çoxlu pul və torpaq paylamaqla onların sədaqətini satın almağa cəhd edirdilər. Məhəmməd Xudabəndənin zəifliyindən istfadə edən bir sıra əmirlərin dövlətin siyasi və əsgəri təşkilatında yüksək vəzifələri ələ keçirməyə çalışması oymaqlar arası çəkişmələri dərinləşdirməyə başladı.[4]

Şah Məhəmməd və onun ən yaxın məsləhətçiləri pul və torpaq bağışlamaqla qızılbaş əyanlarının sədaqətini qazanmaq cəhdindəb canfəşanlıq edirdilər. Bu dövlət hakimiyyətinə əvəzedilməz zərbə vurdu. İsgəndər bəy Münşi göstərir ki, “Məhəmməd Xudabəndə dövründə şah hakimiyyəti o qədər zəifləmişdi ki, tayfaların əyanları qarşısında tamam aciz görünürdü. Hər tayfa[q 3] üçün yeni əmir təyin olunurdu, bütün vilayətlər və məmləkət isə artıq [əmirlər arasında] bölüşdürüldüyü üçün onlara dövlət xəzinəsindən məvacib verməli oldular və hər tayfanın tərəfdarları qiyam və iğtişaş üçün baş qaldırır, öz rəqiblərinin üzərində üstünlük qazanmağa çalışır, müstəqil olmaq istəyirdilər.[5]

Dövlət daxilində feodal ara müharibələri və çəkişmələr Səfəvilər dövlətinin xarici siyasi düşmənləri üçün arzuolunan bir hal idi. İsgəndər bəy Münşi yazır ki, “Qızılbaşların məmləkətində ara müharibələri, pozğunluq və qarışıqlıq baş verməsi barədə xəbərlər yayılırdı... Bu günü gözləyən qonşu padşahlar düşmənlər həmin məqamı əlverişli sayırdılar, Əcəmi [Səfəvi dövləti] tutmaq üçün şərqdən və qərbdən cəhdlər göstərirdilər. Sultan Murad Azərbaycan və Şirvan ölkələrinə tutmaq arzusunda olduğunu bildirdi. Uzun illər başlarını itaət çənbərində saxlamış ucqarların asılı hakimləri isə müstəqillik və hakimiyyət iddiası ilə çıxış etdilər...[6]

Osmanlı İmperiyası[redaktə | əsas redaktə]

Müharibənin başlanması[redaktə | əsas redaktə]

Sultan III Murad

Osmanlı sultanı III Murad (1574-1585) Səfəvilərlə müharibəyə ciddi hazırlıq görmüşdü. O, ortodoksal islamın (sünniliyin) “dönük şiələrə” qarşı sınaqdan çıxmış “cihad” şüarından yenidən istifadə etdi. Sultan tərəfindən qızışdırılan kürdlərin qızılbaşlar əleyhinə üsyanı və Şirvandakı üsyanlar bir məqsədin müxtəlif vasitələri idi. Türk qoşunlarının sərkərdəsi Mustafa Lələ paşa Ərzurumda yüz minlik qoşun topladı. Öz qüvvələrinə arxayın olmayan Osmanlı Türkiyəsi vassalı olan Krım xanı Məhəmməd Gəraydan (1577-1584) tatar qoşunlarının bu yürüşdə iştirak etməsini tələb etdi. Bundan əlavə, Dağıstanın feodal hakimlərinə, o cümlədən Kumık və Qaytaq hakimi Çitlav Şamxala, Tabasaran hakimi Qazi Salehə və avar hakimi Toca Laz Bürhanəddinə əmr edilmişdi ki, Osmanlı Türkiyəsinin Gürcüstanı və Şirvanı istila etməsinə yardım göstərmək üçün öz qoşunlarını hazır vəziyyətə gətirsinlər. Osmanlı sultanı Mustafa Lələ paşanın başçılığı altında yüz minlik qoşunu Gürcüstana yolladı. Dağıstan hakimləri (Kumık və Qaytaq, Tabasaran və Avar) isə Şirvanın işğalına hərbi yardım göstərmək barədə sultandan sərəncam almışdılar.[7]

Çıldır döyüşü[redaktə | əsas redaktə]

Çuxursəd hakimi Məhəmməd xan Toxmaq Ustaclı osmanlıların Gürcüstana yolunu kəsməyə cəhd etdi, Qarabağ hakimi İmamqulu xan Qacarı və Təbriz hakimi Əmir xan Türkmanı yardıma çağırdı. Lakin Təbriz hakimi TürkmanUstaclı tayfaları arasmda düşmənçilik olduğu üçün istəyirdi ki, "rəqib tayfadan bir nəfər də adlı-sanlı adam qalmasın". Buna görə də o, yardım haqqında çağırışa cavab vermədi. Nəticədə qızılbaşlar Çıldır gölü yaxınlığındakı döyüşdə darmadağın edildilər və beləliklə, Gürcüstana yol açıldı. Gürcü çarları arasında da daxili ədavət vardı və belə təhlükəli məqamda onlar da birləşə bilmədilər.[8] İsgəndər bəy Münşi Osmanlı basqınını dəf etmək üçün Azərbaycan və Gürcüstan qüvvələrinin birləşdirilməsinin əhəmiyyətini belə səciyyələndirirdi: "Əgər qızılbaş əmirləri arasında yekdillik olsaydı, 50 min nəfəri təşkil edən AzərbaycanŞirvanın bütün qoşun hissələri birləşsəydi, gürcü çarları da onlara qoşulsaydı, o zaman Lələ paşanın bu diyara basqını belə asan olmazdı. Lakin əmirlərin ədavəti, tayfalar arasındakı çəkişmələr və təşəbbüssüzlük üzündən nəinki ölkə itirildi, habelə qızılbaşların nüfuzlu başçıları həlak oldu. Azərbaycan qoşunu məhv edildi". 1578-ci il avqustun 9-da Çıldır gölünün (Qarsın şimal-şərqi) yaxınlığındakı qələbədən sonra Mustafa Lələ paşa başda olmaqla Osmanlı ordusu Axaltsixi ələ keçirdi və Kaxetə daxil oldu.

Osmanlıların Gürcüstan və Şirvana yürüşləri[redaktə | əsas redaktə]

Mustafa paşanın qalib gəldiyi Çıldır vuruşması Gürcüstanın qapılarını türklərin üzünə açdı. Səfəvilərin məğlubiyyəti onların Gürcüstandakı nüfuzuna güclü zərbə vurdu və bəzi gürcü hökmdarlarını öz mülklərini saxlamaq üçün Osmanlı Türkiyəsinin tabeliyinə keçməyə razı olmağa məcbur etdi. Türk qoşunları “keçilməzləyinə və əzəmətinə görə göylərlə bəhsləşən”Tiflis qalasını ələ keçirmək üçün hərəkət etdilər. Şəhət Davidin (Davud xanın) mülkündə yerləşirdi. I Şah Təhmasib Kartlini ona verərək, çarlığı onun qardaşı Simondan almışdı. Buna görə də David qardaşından kömək gözləməyərək Tiflisi tərk etdi.[7]

Şirvan basqını, Krım xanının köməyə gəlməsi[redaktə | əsas redaktə]

Avqustun 24-də osmanlılar əhalinin tərk etdiyi Tiflisi, sonra isə Qorini və Zəyəmi ələ keçirdilər. Şirak çölündən adlamış Osmanlı ordusu Qanıx (Alazan) çayını keçdi və Şirvana daxil oldu. Şirvan bəylərbəyi Aras xan Rumlu düşmənin qat-qat üstün qüvvələri qarşısında Şirvanı tərk edərək, Kürün cənub sahilinə geri çəkildi. Osmanlılar Şəki, Ərəş, Şamaxı, Qəbələ, Bakı, Şabran, Mahmudabad və Salyan şəhərlərini asanlıqla tutdular. Şirvan əhalisi qızılbaşlara qarşı qiyam qaldırdı. Dərbəndin qızılbaş hakimi Çıraq xəlifə osmanlıların şəhərə daxil olması ərəfəsində üsyan qaldırmış şəhərlilər tərəfındən öldürüldü. Şirvanın Osmanlı hakimi Özdəmir oğlu Osman paşa Əbubəkri müdafiə edən Şirvan əyanlarına qarşı çıxdı, onları tərk etdi və Dərbəndi özünə iqamətgah seçdi. Şirvan ərazisi hər biri 16 və 8 sancaqdan ibarət olan Şamaxı və Dərbənd vilayətlərinə bölündü. Əbu-bəkr Mirzəyə Şirvanda Osmanlı hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün Osman paşaya kömək etmək göstərişi verilmişdi. Bununla da Osmanlı sultanı Şirvan feodallarının keçmiş müstəqilliyi bərpa etmək ümidlərini puça çıxardı. Lələ paşa İstanbula qayıtdıqdan sonra Aras xan Rumlu Kürü keçdi və Osman paşanı Şamaxıdan çıxarmağa cəhd göstərdi. Lakin bu zaman şimaldan Şirvana soxulmuş Krım xanının ordusu mühasirədə olan düşmənin köməyinə yetişdi. Bərabər olmayan şiddətli döyüşdə mühasirəyə düşmüş qızılbaş dəstəsi darmadağın edildi, Aras xan isə öldürüldü.Elə bu zaman qızılbaşların əsas qüvvələri şahın oğlu Həmzə Mirzənin başçılığı altında düşməni Şirvandan qovub çıxarmaq məqsədilə Qəzvindən Qarabağa hərəkət edirdi. 1578-ci il noyabrın 28-də Ağsu çayı sahilindəki Mollahəsən adlı yerdə Abdulla xanın oğlu Həmzə xan Ustaclının başçılığı altında qızılbaş qoşunu Osman paşanın köməyinə gəlmiş Krım xanı Adil Gərayın ordusu ilə toqquşdu. Bütün gün ərzində davam edən qanlı döyüşdə Krım qoşunu darmadağın olundu, Adil Gəray isə əsir düşdü. Hücumu davam etdirən qızılbaşlar Şamaxını ələ keçirdilər və Şabrana kimi irəlilədilər. Şirvan osmanlılardan azad edildi, lakin onların dayaq məntəqəsini - Dərbəndi geri almaq mümkün olmadı.

Krım tatarlarının digər yürüşləri[redaktə | əsas redaktə]

1579-cu ilin yayında Krım xanı Məhəmməd Gəray yüz minlik ordu ilə Bağçasaraydan hərəkətə başlayıb, Şimali Qafqazdan keçdi və Şirvan sərhədinə yaxınlaşdı. Krım tatarları Osman paşa ilə birlikdə Şamaxıya və Bakıya yürüş etdilər. Onlar Kürü keçərək Ərəş, Gəncə, QarabağMuğana hücum etdilər və Qızılağaca qədər irəlilədilər. Lakin qızılbaş qoşununun Şirvana daxil olması xəbərini almış Krım xanı tələsik şimala yollandı və xeyli əsir apardı. 1578-1579-cu illərdə Osmanlı-Krım ordusunun törətdiyi hərbi əməliyyatlar, dağıntılar, qarətlər nəticəsində Azərbaycanda şiddətli aclıq və taun xəstəliyi tüğyan edirdi. Əvvəllər əhalinin sıx olduğu bəzi bölgələr viran qalmışdı. 15801581-ci illərdə Krım xanının qardaşları Qazi Gərayın və Səfı Gərayın başçılığı ilə tatar ordusu daha iki dəfə Şirvana soxuldu. Krım tatarları dağıntılar, qarətlər törətdilər və tezliklə Dərbənddən keçərək vətənə qayıtdılar.[9] Qazi Gəray və Səfi Gərayın başçılığı ilə Krım tatarlarının sonuncu yürüş zamanı Peykər xan Qacarın rəhbərliyi altında qızılbaş dəstəsi Krım tatarlarını Şabranla Şamaxı arasındakı ərazidə qarşıladı. Qızılbaşlar şiddətli döyüşdə Şirvan qiyamçılarını, Osmanlı hissələrini və tatarları ağır məğlubiyyətə uğratdılar. Qazi Gəray əsir düşdü. Səadət Gəray də əsir düşmək təhlükəsi ilə üzləşdi. Sağ qalan tatarlar və türklər döyüş meydanından qaçdılar. Lakin bu müvəffəqiyyət Şirvandakı ümumi vəziyyəti Səfəvilərin xeyrinə dəyişdirmədi. 1581-ci ildə Peykər xan vəfat etdi və onun yerinə Xəlifə Ənsar Qaradağlı təyin olundu. 1582-ci ildə onun vəfatı ilə Osman paşa şahın yoxluğundan istifadə edib Dərbənddən Şamaxıya gəldi və Şirvanda türklərin hakimiyyətini yenidən bərpa etdi. Beləliklə, Krım tatarları osmanlılara Şirvanda hakimiyyəti saxlamaqda çox mühüm kömək göstərdilər. Lakin burada Osmanlı ağalığının bərqərar olması yerli, Dağıstan hakimlərinin ürəyincə deyildi. Tarku Şamxalı və Əbubəkr Mirzə Qarabağın qızılbaş hakimi İmamqulu xan Qacara Osman paşaya qarşı birgə mübarizə təklifi ilə müraciət etmişdilər. 1583-cü ildə Samur çayı yaxınlığında baş vermiş döyüşlərdən birində Əbubəkr Mirzə qızılbaşlar tərəfində Osman paşaya qarşı çıxış etmişdi. Bu fakt sübut edir ki, şirvanlılar bu vaxtdan etibarən osmanlıların yardımı ilə müstəqillik almaq ümidini itirmişdilər.[7]

Osmanlıların yeni yürüşləri[redaktə | əsas redaktə]

1582-ci ildə III Sultan Murad qızılbaşlarla sülh danışıqlarına başlamış Sinan paşanı vəzifəsindən götürüb, Fərhad paşanı Şərqə yürüşünün rəhbəri təyin etdi.[6] 1583-cü ilin yayından Fərhad paşa Qarsdan hərəkətə başlayaraq Çuxursədi tutdu, orada qala tikdirib qoşun yerləşdirdi. Çuxursəd hakimi Məhəmməd xan Toxmaq heç bir kömək almayaraq öhdəsindəki cüzi qüvvə ilə Naxçıvana geri çəkilməyə məcbur oldu. İsgəndər bəy Münşi ümumxalq, ümumdövlət mənafeyini deyil, öz şəxsi və tayfa menafeyini hər şeydən üstün tutan və Çuxursəd kimi "abad bir vilayətin" itirilməsinə səbəb olan əmirləri məzəmmət edirdi. Qızılbaş rəhbərləri bütün qüvvələri səfərbərliyə alaraq düşmənin hücumunu dəf etmək əvəzinə daxili mübarizə və fitnə-fəsadla məşğul idi. Türkman tayfasının başçısı Əmir xan həbs olundu və Qəhqəhə qalasında öldürüldü. Bundan sonra Türkman və Təkəli tayfaları bütün ölkədə mərkəzi hakimiyyətə qarşı qiyam qaldırdılar.

Asafi Dal Mehmetin "Şücaətnamə" əsərində Osmanlıların Təbriz üzərinə yürüşü

Sufiyan döyüşü[redaktə | əsas redaktə]

Qızılbaş tayfaları arasında çəkişmə və mübarizə Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin xarici düşmənlərə qarşı müqavimət qüvvəsini xeyli sarsıtmış, Osmanlı ordusunun işğallarını asanlaşdırmışdı. Qızılbaş dövlətinin ağır daxili vəziyyəti haqqında xəbərdar edilmiş Osmanlı sultanı döyüşkən ruhlu Özdəmir oğlu Osman paşanı Dərbənddən İstanbula çağıraraq onu şərq yürüşünə rəhbər təyin etdi. 1585-ci ilin yayında Osman paşa 200 minlik ordu ilə Pasinabad-Çaldıran-Xoy-Mərənd-Sufıyan-Təbriz istiqamətində Azərbaycana hərəkət etdi. Şah Məhəmməd və atasının əvəzinə bütün dövlət işlərini idarə edən oğlu Həmzə Mirzə 20 minlik qoşunla Təbrizə doğru irəliləyən osmanlıların qarşısını kəsmək üçün tələsdilər. Sufiyan ətrafında qızılbaşların ön hissələri düşmən qoşunu ilə döyüşə girdilər, lakin qüvvələr bərabər olmadığı üçün geri çəkilməyə məcbur oldular. Bir aydan sonra Osmanlı qoşunu Təbrizi tərk etməyə məcbur oldu. Şəhərlilərin qəhrəmancasına mübarizəsi, qızılbaş qoşununun Təbriz ətrafında yerləşmiş Osmanlı qüvvələrinə dəfələrlə hücumları nəticəsində düşmənin mənəvi ruhu sarsıldı. Qızılbaşlar Təbriz yaxınlığında Osmanlı dəstələrini iki dəfə məğlubiyyətə uğratdılar (ilk dəfə Qulu bəy Əfşarın, ikinci dəfə isə Həmzə Mirzənin başçılığı ilə).[6] Osmanlı qoşun başçıları qızılbaşlara əsir düşdülər. Sonuncu döyüşdə məşhur tarixi-coğrafi əsərin müəllifı olan Oruc bəy Bayat (Don Juan) da iştirak etmişdi. İki dövlət arasında başlanmış sülb danışıqları Həmzə Mirzənin sui-qəsd nəticəsində qətl edilməsi ilə (1586-cı ilin sonunda) dayandırıldı. Bundan sonra Səfəvi ərazisində mərkəzi hakimiyyət bir müddət son dərəcə zəiflədi və ölkədə özbaşınalıq hökm sürdü. Qızılbaş əyanlarının əsas hissəsi Şah Məhəmməd Xudabəndədən üz döndərdi və Xorasanda Abbas Mirzəni taxta oturdan qiyamçıların tərəfinə keçdi. Osmanlı hərbi komandanlığı Həmzə Mirzənin ölümündən və Azərbaycan Səfəvilər dövlətindəki ağır daxili vəziyyətdən istifadə etməyi qərara aldı. Sülh danışıqları kəsildi. Təbrizdəki Osmanlı başçısı Cəfər paşa şəhərdən çıxıb Cənubi Azərbaycanın bir çox vilayətlərini tutdu. Nizami Osmanlı qoşunu isə Qarabağı və ölkənin digər ərazilərini ələ keçirdi. Beləliklə, 1586-1589-cu illərdə təqribən bütün Azərbaycan III Sultan Muradın ordusu tərəfindən tədricən ələ keçirildi.

Müharibənin sona çatması[redaktə | əsas redaktə]

Şah I Abbasın hakimiyyətə gəlməsi[redaktə | əsas redaktə]

Kaşan bəylərbəyi Vəlican xan Türkman, Kirman bəylərbəyi Vəli xan Afşar, İsfahanda yaşayan Afşarlar, Farsdakı Zülqədərlər Abbas Mirzəni şah kimi tanıdılar. Ölkədəki bu vəziyyətdən istifadə edən osmanlıların Təbrizdəki valisi Cəfərpaşab bir sıra məntəqələri də ələ keçirdi. Eyni vaxtda özbək hakimi Abdullah xan Herata qoşun yeritdi. Səfəvi imperatorluğunun bu çətin günlərində Mürşüdqulu xan Ustaclı kiçik hərbi dəstə ilə 1587-ci ildə Qəzvinə daxil oldu. Qızılbaş əmirlərinin çoxu onun iradəsinə boyun əyərək, Abbas Mirzənin hakimiyyətə keçməsinə razılıq bildirdilər. Xarici yürüşlərin, daxili çəkişmələrin Səfəvi dövlətini sarsıtdığı bir vaxtda Abbas Mirzə şahlıq taxtına oturdu (1587)

İstanbul sülhündən sonra Osmanlı imperiyasının ərazisi

İstanbul sülhü[redaktə | əsas redaktə]

Şah Abbas hakimiyyətə anası Məhdi-Ülyanın intiqamım almaq üçün bir sıra qızılbaş əmirlərinin qətli ilə başladı. 1587-ci ildə Özbək Abdullah xan Heratı, ardınca da Məşhədi tutdu. I Şah Abbas Xorasana hərəkət etdi. Bundan istifadə edən Fərhad paşa Gəncəni (1588) tutdu. Bağdaddakı türk valisi Cığaizadə Sinan paşa isə Nihavəndi (1588) ələ keçirdi. Səfəvi dövlətini Şərqdən Özbək, Qərbdən isə Osmanlı qüvvələri sıxışdırırdı. Daxildə isə əmirlər arasında çəkişmələr gedirdi. Şah Abbas iç çəkişmələrini aradan qaldırmaq üçün Osmanlı hökuməti ilə barışığa getmək istəyirdi. Osmanlı dövləti də barışığa meyl göstərirdi. Uzun sürən savaşlar Osmanlı dövlətində maliyyə çətinlikləri yaratmışdı, tutulan torpaqları əldə saxlamaq üçün çoxlu güc tələb olunurdu. ilk addımı Şah I Abbas atdı. O, 1590-cı İldə Həmzə Mirzənin oğlu Heydər Mirzəni İstanbulagöndərdi. Həmin ildə tərəflər arasında sülh imzalandı. İstanbul (bə’zən: Fərhad Paşa) andlaşması deyilən bu barışıq üzrə Səfəvi dövləti Azərbaycan, Gürcüstan, Çuxur Səd və Dağıstan üzərində Osmanlı dövlətinin hakimiyyətini tanımalı oldu. Şah Abbas aşağıdakı öhdəlikləri üzərinə götürdü: məzhəb ayrılığına görə İnsanlar İncidilməməli, peyğəmbərin əshab və xəlifələrinə qarşı pisləmələrə və küfrə yol verilməməli, 22 mart 1590-cı ilə qədər hər iki tərəfin əllərində olan torpaqlar özlərində qalmalı İdi.[4]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Azadlıq.s.14.
  2. Oqtay Əfəndiyev.s.163.
  3. Oqtay Əfəndiyev.s.166-167.
  4. 4,0 4,1 Əliyarlı, Süleyman (1996). Azərbaycan tarixi (Uzaq keçmişdən 1870-ci illərə qədər). Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı.
  5. Oqtay Əfəndiyev.s.168.
  6. 6,0 6,1 6,2 (2005) Azərbaycan Tarixi III cild. Bakı: Elm nəşriyyatı.
  7. 7,0 7,1 7,2 Əfəndiyev, Oqtay (2007). Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Bakı: Şərq-Qərb.
  8. Kütükoğlu, Bekir (1993). Osmanlı - İran Siyasi Münasebetleri (1578-1612). İstanbul: İstanbul Fetih cemiyyeti yayınları.
  9. Gayıbov, Seyran (2012). "Abbaskulu ağa Bakıhanovun "Gülüstan-ı irem" eserinde Krım tatarları ve Giraylar". Uluslararası sosyal araştırmalar dergisi 1 (4).


Sitat səhvi: <ref> tags exist for a group named "q", but no corresponding <references group="q"/> tag was found, or a closing </ref> is missing