Belqrad

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Belqrad
Bayraq Gerb
Bayraq
Gerb
Xəritə
Xəritə
Məlumatlar
Ölkə Flag of Serbia.svg Serbiya
Əsası qoyulub 279 EƏ
Ərazi 3222,68 km²
Əhali 1.670.000 nəfər (2009)
Əhali sıxlığı 506 nəfər/km²
Telefon kodu +(381) 11
Poçt indeksi 11000
İcra başçısı Dragan Đilas
İnternet saytı www.beograd.rs

Belqrad (serbcə: Београд və ya Beograd)- Serbiyanın paytaxtı və ən böyük şəhəri, əhalisi 1.670.000 nəfərdir. Etnik tərkibə əsasən üstünlüyü serblər təşkil edir (89%). Belqrad əhalisinin 90.82%-i pravoslavlardır. Şəhər TunaSova çaylarının qovşağında yerləşir. Mərkəzi və Qərbi Avropanı Ön Asiya ölkələrinə bağlayan yol Belgraddan keçir. Avropa və Ön Asiyanın sənaye və ticarət bölgələrinin də qovşaq nöqtəsi olması səbəbindən əhəmiyyətlidir.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Paleolitik çağ yerləşmələrinin qalıqlarına rast gəlinən şəhər, Kalemegdan (qala ) burnu üzərindəki köhnə qalanın ətrafında inkişaf etdi. Keltlerin E.ə 4. əsrdə qurduğu ilk qala Romalılara görə Sigidinum adıyla xatırlanır. Qala qövmlər köçü əsnasında işğallara uğradı, 422-ci ildə Hunların, daha sonra da Ostrogotların hücumlarıyla xarab oldu. 6-cı əsrdə I Justinianus tərəfindən ətrafına müdafiə istehkamı çəkdirilərək təmir edildi. Eyni əsrdə Avarlar və Slavyanlar şəhərə hakim oldular, amma Bizanslılar şəhəri geri onlardan geri aldılar. 9-cu əsrdə şəhər Belgrad adını aldı. Səlib yürüşləri zaman tez-tez ziyarət edilən yer oldu və nəticədə şəhər korlandı. Sonrakı dövrlərdə də Serb, Macar və Bolqarlar arasında əl dəyişdirdi. Serb kralı Stephan Duşan 1354 cü ildə şəhəri zəbt etdi.

Osmanlı dövrü[redaktə | əsas redaktə]

1389-cu il Kosova Müharibəsindən sonra Osmanlıların əlinə keçən Serb Dövləti, paytaxtı Belgrada köçürdü (1404). Ancaq artan Osmanlı təzyiqiylə şəhər Macarlara təhvil verildi

Osmanlılar Belgradı ilk dəfə II. Murad zamanında (1441) əhatə etdilər. Ancaq II. Muradın da qatıldığı altı ay davam edən əhatə etmə uğurlu olmadı. Belgrad ikinci dəfə Fateh Sultan Mehmed tərəfindən 1456-cı ildə əhatə edildi. Vidindəki Osmanlı donanması Belgrad ətrafına gəldi. Ancaq ordunun dağınıq olması üzündən uğur təmin edilə bilmədi. Osmanlı ordusu geri çəkildi və mühasirə qaldırıldı

Sonrakı cəhdlər

İkinci Belgrad səfəri Qanuni dövrünə təsadüf edilir. Qanuni Sultan Süleyman, 1 Avqust 1521-ci ildə Belgrad yaxınlığındakı ordugaha gəldi. Günlərlə sürən döyüşdən sonra 8 Avqustda Belgrad alındı. Qanuni 30 Avqustda şəhərə girdi və şəhərin ən böyük kilsəsini məscidə çevirdi. Osmanlı hakimiyyətindəki Belgrad, 16 və 17-ci əsrlərdə gedərək inkişaf etdi, eyni zamanda əhəmiyyətli bir hərbi məkanvə ticarət mərkəzi oldu.

Osmanlıların Vyanada uduzmasını fürsət bilən avstriyalılar Belgrada qədər irəlilədilər və Osmanlıların yığışmasına fürsət vermədən şəhəri mühasirəyə aldılar. Belgrad Qalası 8 Sentyabr 1688-ci ildə Avstriyanın əlinə keçdi. Osmanlıların sıx təzyiqiylə şəhər 2 il sonra geri alındısa da təxribatın ölçüləri çox böyük idi. Osmanlı qısa müddətdə şəhəri abadlaşdırsa da 1717-1739 və 1789-1791 illəri arasındakı Avstriya hücumları ilə yenidən korlanmışdır. Belgrad zaman keçdikcə gah Avstriyaya (Pasarofça Andlaşması), gah də Osmanlı hakimiyyətinə tabe olmuşdur.

18. əsrdə şəhər bir sərhəd qalası olduqdan sonra, yamak deyilən təbəqə Belgrada gözətçi olaraq qoyulmuşdu. Bunların müsəlman və xristian xalqa qarşı pis davranmaları Serb qiyamının səbəblərindən idi. Serblər Quru Yorgi liderliyində tarixə Serb Üsyanı deyə keçən üsyanı başlatdılar. Rusiyanın dəstəklədiyi Quru Yorgi 13 dekabr 1806-cı ildə Belgrada girdi. 1812-də Osmanlılar Serbiyanı tanıdısa da 1813-də Rusiyanın Napoleonla döyüşməsindən faydalanaraq Belgradı yenidən ələ aldı

1521-ci ildə Qanuni dövründə Osmanlı torpaqlarına qatılan Belgrad 1878, Belgrad müqaviləsinə qədər Osmanlıda qaldı. Bu tarixdən sonra Serbiya azadlığını qazandı və Belgrad paytaxt oldu. Bu gün hələ Belgradda Türk tarixinin və mədəniyyətinin izlərini görmək mümkündür. Osmanlılardan qalma Bayraqlı Məscidi bu gün hələ də Belgarddakı müsəlmanlara xidmət etməkdədir.

1-ci və 2-ci Dünya Müharibəsi illəri[redaktə | əsas redaktə]

Belgrad, I. Dünya Savaşında Avstriyanın işğalına uğradısa da Serblərin mübarizəsiylə Serbiyaya paytaxtlıq etməyi davam etdirdi. 2. Dünya Savaşında üç gün davam edən və 20.000 vətəndaşın ölümünə səbəb olan Almaniyanın hava borbardmanı şəhəri xarab etdi. 1944-də Yugoslav partizanların köməyi ilə Talbuhinin Sovet birlikləri tərəfindən qurtarıldı.

2. Dünya Müharibəsindən sonra sənayeləşmə səbəbi ilə köçlə əlaqədar əhalisinin sayı sürətlə artdı. Hal-hazırda şəhərdə yaşayanalrın çoxu Serbdir, ən böyük azlıqlar xorvatlarmontenegrolulardır.

Belgrad hal-hazırda bir sənaye mərkəzidir. Maşın alətləri, motorlu vasitələr, elektrik təchizatı, toxuma və quruluş vəsaitləri çıxarılar.

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Tez-tez yağışın yağdığı şəhərdir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

1.670.000 nəfər (2009)

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Hadisələr[redaktə | əsas redaktə]

Qardaş şəhərlər[redaktə | əsas redaktə]

VikiAnbarda Belqrad ilə əlaqəli mediafayllar var.