Kiyev

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Şəhər
Kiyev
ukr. Київ
Kyiv Montage 2016.png
Bayraq Gerb
Bayraq Gerb
Ölkə Ukrayna
Vilayət Kiyev vilayəti
Koordinatlar 50°27′00″N 30°31′24″E / 50.45000°N 30.52333°E / 50.45000; 30.52333Koordinatlar: 50°27′00″N 30°31′24″E / 50.45000°N 30.52333°E / 50.45000; 30.52333
Daxili bölgüsü 10 rayon
Mer Vitali Kliçko
Yaradılıb VI-VII əsr
Sahəsi 847.66[1] km²
Mərkəzin hündürlüyü 203 m
Əhalisi 2 928 177 nəfər (2017)
Sıxlığı 3454 nəf./km²
Aqlomerasiya 4 071 000
Milli tərkibi ukraynalılar, ruslar, yəhudilər, belaruslar, polyaklar
Saat qurşağı UTC+2, yayda UTC+3
Telefon kodu +380 44
Poçt indeksləri 01001-06999
Nəqliyyat kodu AI, KI / 10
AA, KA / 11, 28
Rəsmi sayt http://kievcity.gov.ua/ (ukr.)
Kiyev is located in Ukrayna
Kiyev

Kiyev (ukr. Київ [ˈkɪjiu̯]) — Ukraynanın paytaxtı və ən böyük şəhəri. Kiyev Ukraynanın mərkəzi hissəsinin şimalında və Dnepr çayında yerləşir. Şəhərin ölçüsü şimaldan cənuba— 50 km, qərbdən şərqə isə 56 km-dir. Əhalisi üzrə Kiyev Avropa şəhərləri olan Moskvadan, Londondan, Parisdən, Sankt-Peterburqdan, Berlindən və Madriddən sonra yeddincidir.

"Повесть временных лет" salnaməsinə əsasən şəhərin adı Kiy adından yaranıb — üç qardaşdan ən böyüyünün adı belə idi, hansılar ki, Kiyevin baniləri hesab edilirlər. Həqiqətə daha yaxın olan, Kiyev şəhərinin əsasını qədim türklər tərəfində qoyulduğu bildirilir və "Kiyev" sözü qədim türk dilində "ki" yəni "iki" anlamını verir, "yev" ya da "ev" türk ləhçələrində geniş yayılmış "ev" anlamına istinad edir[2][3]. Öz uzun tarixi boyu Kiyev polyakların, Kiyev Rusiyasının, Kiyev knyazlığının, Ukrayna Xalq Respublikasının, Ukrayna Dövlətinin, Ukrayna Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı olmuşdur. 1991-ci il, 24 avqust tarixindən isə müstəqil Ukraynanın paytaxtı olmuşdur.

Kiyevin əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Kiyev 10 inzibatı rayona bölünür, onlar Dneprin sağ və sol sahillərində yerləşmişlər. Demoqrafiya İnstitutunun və Ukraynanın MEA-ının 2009-cu ilin başlanğıcına olan sosial tədqiqatlarının məlumatına görə Kiyevin faktiki əhalisi 3144,3 min insan təşkil edirdi. Onların arasında 83 % şəhər sakinləri - ukraynalılar, 14 % — ruslar, 3 % — yəhudilər, ermənilər və başqa milliyyətlərin nümayəndələridir.

Nəqliyyat[redaktə | əsas redaktə]

Kiyevdə üç aeroport mövcuddur: "Borispol” Beynəlxalq aeroportu, "Kiyev" (Julyanı) Beynəlxalq aeroportu və Qostomel (yük aeroportu Antonov) Aeroportu. Həmçinin bir neçə dəmiryol vağzalı var: Kiyev-Sərnişin, Cənub vağzalı, Şəhərətrafı vağzal, Karavayevlər Bağı (şəhərətrafı), Darniskiy dəmiryol vağzalı, Kiyev-Moskva. Kiyev Rusiya İmperiyasında elektrik tramvaylarının işə salındığı ilk şəhərdir.

6 noyabr 1960-cı ildə Kiyevdə ilk metro stansiyasının açılışı olmuşdur. Şəhərin özündə üç sərnişin xətti ilə (Svyatoşinsko-Brovarskaya, Kurenyovsko-Krasnoarmeyskaya, Sıresko-Peçerski) metropoliten fəaliyyət göstərir. Hər gün metropolitendən təxminən 1,422 milyon sərnişin istifadə edir.

Böyük həcmli yüklərin daşınmasında Dnepr çayından istifadə olunur.

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Bu gün Kiyev Ukraynada ən böyük elm və təhsil mərkəzlərindən biridir. Kiyevdə böyük miqdarı ali və orta xüsusi təhsil müəssisələri yerləşdirilmişdir, bir neçə beynəlxalq əhəmiyyətli universitetlər daxil olmaqla, həmçinin Ukraynanın üç ən nüfuzlu universiteti: Taras Şevçenko adına Kiyev milli universiteti, "KPİ" Ukraynasının Milli texniki universiteti və Milli universitet "Kievo-Moqilyanskaya akademiya".

Kiyevdə təxminən 350 məktəb, 100-dən çox gimnaziya və lisey, təxminən 70 ali məktəb vardır, o cümlədən:

  • Kiyev milli iqtisadi universiteti
  • Milli nəqliyyat universiteti
  • Milli aviasiya universiteti
  • Kiyev milli Tikintinin və arxitektura universiteti (KİTİ)
  • M. P. Draqomanov adına milli pedaqoji universitet
  • Dövlət İnformasiya-Rabitə Texnologiyaları Universiteti
  • Kiyev konservatoriyası
  • Reklam institutu
  • Kiyev milli dilçilik universiteti (XARDİL)
  • Ukraynanın milli elmlər akademiyası (UMEA)
  • Ukraynanın bioresurslarlarının və təbiətdən istifadə edilməsinin milli universiteti
  • Kiyev milli Daxili işlər universiteti
  • Kiyev rəssamlıq akademiyası
  • O. O. Boqomoles adına milli tibbi universitet
  • Beynəlxalq Solomonov universiteti
  • Ukraynanın milli Fiziki tərbiyə və idman (İNFİZ) universiteti
  • İ. K. Karpenko-Karoqo adına Kiyev milli teatr, kino və televiziya universiteti
  • Kiyev milli mədəniyyətin və incəsənət universiteti
  • Kiyev milli texnologiyalar və dizayn universiteti
  • Milli qida texnologiyaları universiteti
  • Kiyev bazar əlaqələri universiteti
  • Kiyev milli ticarət-iqtisadi universiteti
  • Boris Qrinçenka adına Kiyev universiteti

Mədəniyyət[redaktə | əsas redaktə]

Kiyev həmçinin Ukraynanın mədəniyyət və incəsənət mərkəzidir. Burada 27 muzey, 25 teatr və teatr-studiyalar vardır. 2005-ci ildə Kiyev 50-ci Avroviziya musiqi müsabiqəsinin keçirildiyi yeri oldu, 2012-ci ildə isə o Ukraynanın Avropanın futbol 2012 Çempionatını qəbul etmiş dörd şəhərlərindən biri oldu.

Ədalətli olaraq Kiyevi dünyanın ən yaşıl şəhərlərindən biri adlandırırlar, axı meşələr parklar və bağlar onun sahəsinin daha çox yarısını təşkil edir. Şəhərin ərazisində iki böyük botanika bağı var. Mayda bütün Kiyevdə təmtəraqlı çiçəklənən şabalıd ağacı şəhərin simvoludur.

Qardaşlaşmış şəhərlər[redaktə | əsas redaktə]

Flag of Turkey.svg Ankara, Türkiyə (1992)
Flag of Kazakhstan.svg Astana, Qazaxstan (1998)
Flag of Greece.svg Afina, Yunanıstan (1996)
Flag of Turkmenistan.svg Aşqabad, Türkmənistan
Flag of Azerbaijan.svg Bakı, Azərbaycan (1997)
Flag of Serbia.svg Belqrad, Serbiya
Flag of Kyrgyzstan.svg Bişkek, Qırğızıstan (1997)
Flag of Brazil.svg Brazilia, Braziliya
Flag of Slovakia.png Bratislava, Slovakiya (1969)
Flag of Belgium (civil).svg Brüssel, Belçika (1997)
Flag of Hungary.svg Budapeşt, Macarıstan (1993)
Flag of Argentina.svg Buenos-Ayres, Argentina (1993)
Flag of Poland.svg Varşava, Polşa (1994)
Flag of Austria.svg Vyana, Avstriya (1992)
Flag of Lithuania.svg Vilnüs, Litva (1992)
Flag of Cuba.svg Havana, Kuba (1994)
Flag of Italy.svg Genuya, İtaliya (2009)
Flag of Armenia.svg İrəvan, Ermənistan (1995)
Flag of Switzerland.svg Cenevrə, İsveçrə
Flag of Israel.svg Qüds, İsrail
Flag of Japan.svg Kioto, Yaponiya (1971)
Flag of Moldova.svg Kişinyov, Moldova (1993)
Flag of Poland.svg Krakov, Polşa (1961)
Flag of Germany.svg Leypsiq, Almaniya (1962)
Flag of Portugal.svg Lissabon, Portuqaliya
Flag of Russia.svg Mahaçqala, Rusiya
Flag of Mexico.svg Mexiko, Meksika (1997)

Flag of Belarus.svg Sian, Belarus (1997)
Flag of Russia.svg Moskva, Rusiya (1992)
Flag of Germany.svg Münhen, Almaniya (1989)
Flag of Denmark.svg Odense, Danimarka (1989)
Flag of Kyrgyzstan.svg , Qırğızıstan
Flag of the People's Republic of China.svg Pekin, Çin (13 dekabr, 1993)
Flag of South Africa.svg Pretoriya, CAR (1993)
Flag of Latvia.svg Riqa, Latviya (1998)
Flag of Brazil.svg Rio-de-Janeyro, Braziliya
Flag of Russia.svg Sankt-Peterburq, Rusiya (2001)
Flag of Chile.svg Santyaqo, Çili (1998)
Flag of Russia.svg Saratov, Rusiya (2007)
Flag of Bulgaria.svg Sofiya, Bolqarıstan (1999)
Flag of Sweden.svg Stokholm, İsveç (1997)
Flag of Estonia.svg Tallin, Estoniya (1994)
Flag of Finland.svg Tampere, Finlandiya (1961)
Flag of Uzbekistan.svg Daşkənd, Özbəkistan (1998)
Flag of Georgia.svg Tbilisi, Gürcüstan (1999)
Flag of Canada.svg Toronto, Kanada (1991)
Flag of Libya.svg Tripoli, Liviya
Flag of France.svg Tuluza, Fransa (1970)
Flag of the People's Republic of China.svg Uxan, Çin (1990)
Flag of Italy.svg Florensiya, İtaliya (1969)
Flag of Finland.svg Helsinki, Finlandiya (1993)
Flag of the United States.svg Çikaqo, İllinoys, ABŞ (1991)
Flag of the United Kingdom.svg, Flag of Scotland.svg Edinburq, Böyük Britaniya (1989)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]