Santyaqo

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Santyaqo
isp. Santiago de Chile
Santiago en invierno.jpg
Bayraq Gerb
Bayraq Gerb

33°27′ c. e. 70°40′ q. u.


Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub 1541
Sahəsi 837,89 km²
Mərkəzin hündürlüyü 521 ± 1 metr
Saat qurşağı UTC−04:00
Əhalisi
Əhalisi
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu 56 2
Poçt indeksi 3580000
gobiernosantiago.cl
Xəritəni göstər/gizlə
Santyaqo xəritədə
Santyaqo
Santyaqo
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Santyaqo - Çilinin paytaxtı, ölkənin ən böyük şəhəri, əhalisi 5 milyondan çoxdur. Bu deməkdir ki, Çili əhalisinin 40% -i Santyaqoda və onun yaxınlığında yaşayır. "Santyaqo Sentro" şəhərin inzibati bplgələrindən biridir və şəhər mərkəzini əhatə edir. Burada təxminən 230 min insan yaşayır.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Santyaqo , Mapoço çayının sahilllərindən And dağlarının ətəklərindəki bir sırada yerləşmişdir. Tıxac və sənayenin sıxlğı çox vaxt havanın çirklənməsində problem yaradır. Belə ki, qış aylarında, şəhərin şərq sərhədləri ətrafında dağ silsilələrini seçmək çox çətindir. Yeni şəhərin tikintisinə Hippodamus sistemi üçün küçələri hazırlayan Pedro de Gamboa əmanət edilib. İqlimi quru və tempuraturu yüksəkdir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Keçmişdə müasir şəhər ərazisində İnklər yaşadı. Mayın 13-də 1647-ci ildə 12 min nəfərlik ağır zəlzələ şəhəri devirdi. 1778-ci ildə Rio Mapocho'da bir körpü quruldu. Puente Cal Canto adlı bu körpü, La Chimba bölgəsini şəhər mərkəzinə birləşdirir. Santyaqo 12 fevral 1541-ci il tarixidə Pedro de Valdiva tərəfindən qurulmuşdur. Quruluş mərasimi bu gün şəhər mərkəzində bir park olan Santa Lucia təpəsində keçirilmişdir. Valvianın bu ərazini seçməsinin səbəəbi Maroço çayının burada böyük bir ada yaratması idi. Bu ərazi şəhəri Araukanların hücumlarından qorumaq üçün uyğundur. Lakin 1541-ci ildə ilk hücumlar başlamışdır. İlk binalar Picunçelər tərəfindən inşa edilmişdir. Mapocho çayının cənub hissəsində bir qolu qurutularaq buraya Alameda de las Delikias adı verilən bir şəhər salınır. Santyaqo xalqı qısaca "Almeda" dediyi küçənin bu gün adı " Avenida Libertador Genaral Bernardo O Higgins"dir. 1647-ci ildə 12 min insanın öldüyü bir zəlzələ baş veririr və şəhər ağır vəziyyətə düşür. 1778-ci ildə Rio Marpoço üzərində bir körpü inşa edilir. Puante Kal Kanto adlı bu körpü La Çimba bölgəsini şəhər mrkəzinə birləşdirilir.

5 aprel 1818-ci ildə Çili qüvvələri Maipu döyüşündə İspaniyanı məğlub edərək ölkənin müstəqilliyini qazanıb.

8 dekabr 1863-cü ildə İqlesi de la Kompani Kilsəsi yanğın nəticəsində tamamilə yandı. Burada yanğın nəticəsində 2000-dən çox qurbanı olan bir abidə tikilir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

1885-ci ildə Santyaqoda 236.412 çox əhali yaşayırdı. Paytaxla yanaşı Çilinin özündə etnik tərkibə baxdıqda ağlar və ağ Amerika hinduları-95% , Ameridianlar-3%, digər xalqlar-2% təşkil edir. Santyaqonun ərazisində 2014-cü ildə 6.243 milyon əhali yaşamaqda idi.[4].

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Böyük Çilili şirkətlərin mərkəzi Santyaqo şəhərindədir. Eyni şəkildə bir çox xarici firmanın nümayəndələri də var. Media mərkəzi yenə burada olduğundan milli telekanallar burada yayımlanır. El Merkurio, Santyaqo, La Terkera və s. 2004-20082005-ci illərdə Amerika İqtisadiyyat jurnalı tərəfindən Latın Amerikada müzakirə ediləcək ən əhəmiyyətli şəhər seçildi. İqtisadiyyatının əsas hissəsini emaledici sənaye, dağ-mədən sənayesi (mis istehsalı üzrə dünya üzrə birinci yer), meşə emalı sənayesi, nəqliyyat təchizatı istehsalı balıqçılıq, kənd təsərrüfatı və xidmət sahələri təşkil edir.[5].

Nəqliyyatı[redaktə | əsas redaktə]

CAF en Hernando de Magallanes.jpg

İctimai nəqliyyat sistemi "Transantiago" şirkəti tərəfindən idarə olunur və şəhəri metro və avtobuslarla təmin edir. Santyaqoda Metro 1975-ci ildən mövcuddur və 5 xətt və 108 stansiyadan ibarətdir, iki xəttin tikintisi davam edir (2014). Avtobuslar, Avropa markaları, xüsusi göndərmə şirkətləri tərəfindən xidmətə verilir. Təchizat kontaksız kartla istifadə olunur.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Santyaqo üçün aylıq orta temperatur və çöküntü
Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek
Max. Temperatur (°C) 37,7 36,6 36,8 32,3 31,1 26,7 28,2 29,9 32,9 33,3 34,7 35,0 Ø 32,9
Min. Temperatur (°C) 29,4 28,9 26,9 22,8 18,2 14,8 14,3 16,2 18,4 22,0 25,3 28,1 Ø 22,1
Yağıntı (mm) 0 0 1 3 8 10 11 6 5 2 1 0 Σ 47
Günəşli saatlar (s/g) 362,7 302,3 272,8 201,0 155,0 1.220,0 145,7 161,2 186,0 258,0 306,0 347,2 Ø 325
Yağışlı günlər (g) 0,3 1,7 3,8 12,9 44,2 80,8 101,3 55,1 22,5 11,0 9,0 2,7 Σ 345,3
Nisbi rütubət (%) 57 60 65 71 80 84 84 81 78 71 63 58 Ø 71,1
T
e
m
p
e
r
a
t
u
r
37,7
29,4
36,6
28,9
36,8
26,9
32,3
22,8
31,1
18,2
26,7
14,8
28,2
14,3
29,9
16,2
32,9
18,4
33,3
22,0
34,7
25,3
35,0
28,1
Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek
A
t
m
o
s
f
e
r

ç
ö
k
ü
n
t
ü
s
ü
0
0
1
3
8
10
11
6
5
2
1
0
  Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sep Okt Noy Dek


Mənbə: fehlt

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Santyaqo ilə əlaqəli mediafayllar var.