Kürdüstan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Kürdüstan[1] (ərəb كردستان‎‎ Kurdistân, fars کردستان Kordestân, kürd Kurdistan / کوردستان Kwırdıstan), Qafqazın cənubunu və Orta Şərqdə İraq, İran, SuriyaTürkiyəyə aid torpaqların bir qismini əhatə edən, torpaq iddialarında olan, Kürdlərin yaşadığı ərazini əhatə edən torpağa verilən ad və həmçinin böyük İran'ın (İranzamin) hissəsidir. (Bax:Kürdüstan əyaləti (Osmanlı) Kürdüstan əyaləti (Səlcuqlu)Kürdüstan ostanı (İran), Kürd dövlətləri və Hanedanliklari siyahısı)

"Kürd" termini[redaktə | əsas redaktə]

Coğrafi mövqe[redaktə | əsas redaktə]

Kürdlərin yaşadığı ərzilər

Kürdüstanın sabit sərhədləri yoxdur və əhatə etdiyi torpaqlar üzərindəki iddialar, qrup və şəxslərə görə fərqliliklər göstərir. Çaldıran döyüşündən əvvəl bölgə əhalisinin əksəriyyətini təşkil edən ələvilərin, türkmənlərin qırılması və İrana köç etməsindən sonra Osmanlı boşalan bu torpaqları kürd tayfa rəislərinə vermişdir və sonra Kürdlər bölgədəki önə çıxan ünsür olmuşdular. Feodalizm bölgəyə bu müddətdən sonra yavaş-yavaş hakim olmağa başlamışdır. Bölgədə qalan Türkmənlər həyatlarını davam etdirə bilmək üçün sünni şəxsiyyətinə gizlənmiş sonrasında isə şəxsiyyətlərini itirərək Kürdləş etmişlər. Tarixi qeydlərdə Kürdüstanın "Cənub-qərbi İran" olaraq göstərilməsi Osmanlı dövründə Cənub-Şərqi Anadoludakı kürd əhalisinin seyrək olması və sıx yaşadıqları bölgələrin yalnız bir qismində yaşamaqları ilə bağlıdır. Ümumiyyətlə TavrZagros sıra dağları, Mesopotamiya düzlüklər, Ermənistan və köhnə Vilayat-Sittə (Altı İl) in yanında bəzi şərhçilər bu günki ErmənistanAzərbaycan torpaqlarının Türkiyə və İran sərhədlərinə yaxın və Qırmızı Kürdüstan (rus. Красный Курдистан; 1923 - 1929; Paytaxt: Laçın) deyilən Kürdüstan Uyezd (Курдистанский уезд) və 1930 'də Kürdüstan Okrug (bu günki ZəngilanCəbrayıl rayonları daxil olmaqla)un qurulmuş olduğu bölgə Kürdüstaın parçası olaraq sayılar.

1893də II. Abdulhəmid dövründə çap Yaxın Şərq göstərən xəritə.

Türkiyənin Cənub-ŞərqiŞərqi Anadolu bölgələrinin bir qisimini, İraqın şimalını (Kürdüstan Regional Rəhbərliyi) və ətrafını, İranın Kürdüstan, Qərbi Azərbaycan, KirmanşahLuristan ostanlarını, Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsini (Laçın, Zəngilan, Qubadlı, Kəlbəcər) və Suriyanın şimal-şərq hissəsini əhatə edir. [Mənbə göstərin]

Etnik qruplar[redaktə | əsas redaktə]

Kürdüstanın hər yerində fərqli dil, etnik qruplara rast gəlinir. Kürdlər, Türkmənlər, Türklər, SüryanilerErmənilər olmaq üzrə bir çox etnik qrup yaşayır.

Bu bölgədə yaşayan əhalinin əksəriyyətini kürd mənşəli Türkiyə, İraqİran vətəndaşları meydana gətirir. Dünya Döyüşündən sonra müttəfiq dövlətlər, Sevr müqaviləsi ilə sözü keçən bölgədə Kürdüstan adlı bir dövlət qurulmasını təklif etmişdilər. Bu fikirə Türkiyə, İraq, İranSuriya qarşı çıxmışdır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Kürdüstan // Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası (10 cilddə). — VI cild. Bakı, 1982 — Səh.: 47.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]