Məhəmməd Hatəmi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Məhəmməd Hatəmi
Xucat al islam val Məhəmməd Hatəmi
Mohammad Khatami - August 23, 2002 (cropped).jpg
Doğum tarixi: 29 sentyabr 1943
Doğum yeri: Ərdəkan
Vətəndaşlıq: iran
Milliyyəti: iranlı
Təhsili: ali
Fəaliyyəti: Prezident
Karyera: 1997-2005
Təltifləri: Dialoq sivilizasiya

Məhəmməd Hatəmi (tam adı: Xucat al islam val Məhəmməd Hatəmi, fars سید محمد خاتمی‎, Mohəmməd Xâtəmi; d. 23 sentyabr 1943; Ərdəkan şəhəri, Yəzd ostanı, İran) — İran İslam Respublikasının 5-ci prezidenti. 1997-ci ildə birinci, 2001-ci ildə isə ikinci dəfə prezident seçilmişdir.

Bioqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Məhəmməd Hətəmi 29 sentyabr 1943-cü il tarixində Yəzd ostanının Ərdəkan şəhərində ayatullah ailəsində anadan olmuşdur. Onun balaca qardaşı Məhəmməd Rza Hatəmi 1983-cü ilde Xomeyn Zəhra ilə ailə həyatı qurmuşdur. 19 yaşında Hatəmi Quma getmiş və teologiyanı öyrənmişdir. 1965-ci ildə İsfahan universitetinə daxil olur,1969-cu ildə fəlsəfə ixtisası üzrə bakalavr pilləsini bitirir. Universiteti bitirən kimi herbi xidmətə çağrılır. 1970-ci ilde Tehranda təhsilini davam etdirir. Quma qayıtdıqdan sonra 1970-ci ildə Məhəmməd Rza Pəhləviyə qarşı yürüşlərdə iştirak etmişdir. 1978-ci ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində İslam mərkəzinin başçısı seçilmişdir. İran İslam İnqilabının qəbələsindən sonra Ərdəkan şəhərində deputat seçilir.

Prezidentliyi[redaktə | əsas redaktə]

Khatami speech in World Economic Forum Annual Meeting Davos 2004

Məhəmməd Hatəmi 23 may 1997-ci il seçkilərində iştirak etmişdir. Bu seçkilər zamanı o seçicilərin 80%-nin səsini toplamışdır. Bu dövrdə ən çox ona müttəffiq olan namizəd Əli Əkbər idi. Seçkilərdən öncə seçicilər arasında aparılan sorğu zamanı 0 70% əhalinin səsini toplamışdır.

Seçki günü 2 Horadan 1376-cı ildə (İran İslam Respublikasının təqviminə əsasən) İranda yeni idarə sistemi qurulur. O, ilk yenidən qurma işləri aparır. Ondan əvvəlki prezidentin etdiklərinin əksəriyyətini ləğv edir. İran siyasəti üçün yeni demokratiya qanunları qəbul edir. İranda söz haqqı olan Quardin konsulunu üzvlərinin seçilməsini öz üzərinə götürür. Beləliklə, ölkənin idarəetmə sistemini öz əlinə keçirir.

Prezident kimi Hatəmi baxmayaraq ki, İran siyasi sistemini öz əlinə keçirmişdi, ancaq buna baxmayaraq Supreme başçılarına tabe idi[1].

Mədəniyyət[redaktə | əsas redaktə]

Hatəmi hesab edir ki, yaşadığımız bu gün dünyada İranlı gənclər yeni fikirlərlə qarşı-qarşıya qalır və xarici vərdişləri qəbul edirlər. Bu səbəbdən o, həmçinin gənclərin məhdudlaşdırılması rejimdən ayrılmasına və onların can atdığı mədəniyyəti İrana gətirməsinə gətirib çıxarır. O, daha da pisləşdiyini, gənclərin MTV mədəniyyətini öyrənəcəyini və qəbul edəcəyini bəyan etdi. Bu vəziyyət tendensiyanı sekülarşmasına gətirib çıxarır[2].

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

2002-ci ildə “Dialoq sivilizasiya” beynəlxalq mükafata layiq görülmüşdür.

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

Hatəminin ərəb, farsingilis dilində bir sıra kitablar nəşr etdirmişdir.

Fars dilində olan kitabları

  • Fear of the Wave (بیم موج)
  • From the World of a city to the city of the World (از دنیای شهر تا شهر دنیا)
  • Faith and Thought Trapped by Despotism (آیین و اندیشه در دام خودکامگی)
  • Democracy (مردم سالاری)
  • Dialogue Among Civilizations (گفتگوی تمدن‌ها)
  • A Letter for Tomorrow (نامه ای برای فردا)
  • Islam, The Clergy, and The Islamic Revolution (اسلام، روحانیت و انقلاب اسلامی)
  • Political Development, Economic Development, and Security (توسعه سیاسی، توسعه اقتصادی و امنیت)
  • Women and the Youth (زنان و جوانان)
  • Political Parties and the Councils (احزاب و شوراها)
  • Reviving Inherent Religious Truths (احیاگر حقیقت دین)

İngilis dilində olan kitabları

  • Islam, Liberty and Development ISBN 978-1-883058-83-8

Ərəb dilində olan kitabları

  • A Study of Religion, Islam and Time [title roughly translated from Arabic] (مطالعات في الدين والإسلام والعصر)
  • City of Politics [title roughly translated from Arabic] (مدينة السياسة)

A full list of his publications is available at his official personal web site (see below).

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  1.  МИХАИЛ Ъ-ЖАГЕРНовое правительство Ирана (рус.), Газета "Коммерсантъ" (14.08.1997).
  2. Khatami Slams «Imperial» U.S. // The Harvard Crimson. September 11, 2006
  3. Official website of Khatami's BARAN NGO Institute in Iran
  4. Appearances on C-SPAN
  5. Khatami and the Search for Reform in Iran (Review article; Stanford University)
  6. Biography in Encyclopædia Britannica

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "1997 Presidential Election". Pbs. 16 May 2013. Retrieved 20 May 2013.
  2. Anoushiravan Enteshami & Mahjoob Zweiri (2007). Iran and the rise of Neoconsevatives, the politics of Tehran's silent Revolution. I.B.Tauris. p. 17.