Turan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Turan coğrafiyası narıncı xətt ilə göstərilmişdir (1850). Aral gölünün şərqində "Turan" adı görünür. Əfsanəyə görə Turan indiki Özbəkistan, Qazaxıstan ve Əfqanıstan ve Pakistan'ın şimal bölgələrini əhatələyən coğrafiyaya deyilir. Bu ərazi bu gün Orta Asya termini ilə eyniləşməktədir. Xəritədə Turan adlanan əraziyə daxil olan bölgələrin bir hisəssi: 1. Xarəzm 2. Buxara ile Bəlx 3. Şəhərsəbz (Buxara yaxınlığında) 4. Hisar 5. Kokand 6. Dərvaz 7. Karategin 8. Qunduz 9. Kafiristan 10. Çitral 11. Gilgit 12. İskardu 13. Qazaxıstanın şimal stepləri).

Turan (fars. توران) — Mərkəzi Asiya tarixi bir ərazidir. Termin İran mənşəlidir.[1][2] İlk Turanlılar, Turun nəslindən gələn İranlı bir qəbilədir.[3][4][5]

Turan adına Avesta ve Firdovsinin Şəhnamə əsərində rast gəlmək olur. Tarixi İran-Turan müharibələrində Əfrasiyab Turan imperatoru olaraq nəql edilir. Turan sözü XIX. əsrdən etibaren eynı zamanda ideolojik bir terminə çevrildi.Bu idealogiya Türk tarixində siyasi, hərbi və mədəni sahələrə öz təsirini göstərib. Azərbaycanda Turançılıq idealogiyasının ən məşhur daşıyıcılarından biri Əli bəy Hüseynzadə olub. Həmçinin tanınmış Azərbaycan şairi və repressiya qurbanı Hüseyn Cavid bu ideologiyanın daşıyıcısı olub və təsadüfi deyil ki öz qızına Turan adı verib.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Tūrān; an Iranian term applied to the country to the north-east of Iran.
  2. Islamic Reference Desk. Brill Academic. 1994. səh. 461. Iranian term applied to region lying to the northeast of Iran and ultimately indicating very vaguely the country of the Turkic peoples. (#parameter_ignored); (#parameter_ignored)
  3. Central Asia: A Historical Overview. Duke University Press. 1994. səh. 86. ISBN 0-8223-1521-1. (#parameter_ignored); (#parameter_ignored)
  4. The Paths of History. Cambridge University Press. 1999. səh. 100. ISBN 0-521-64348-1. Turan was one of the nomadic Iranian tribes mentioned in the Avesta. However, in Firdousi’s poem, and in the later Iranian tradition generally, the term Turan is perceived as denoting 'lands inhabited by Turkic speaking tribes.' (#parameter_ignored); (#parameter_ignored)
  5. Zoroaster's Time and Homeland. Naples: Instituto Univ. Orientale. 1980. OCLC 07307436. Iranian tribes that also keep on recurring in the Yasht, Airyas, Tuiryas, Sairimas, Sainus and Dahis (#parameter_ignored); (#parameter_ignored)

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • “Qırğız tarixi. Ensiklоpediya” Bişkek 2003
  • “Mаmlekettik til cаnа entsiklоpediya bоrbоru”
  • “İ.Аrаbаev аtındаğı Kırgız mаmlekettik Pedаgоgikаlık universiteti”
  • “Bаşkı red. Ü.А.Аsаnоv, cooptuu red. А.А. Аsаnkаnоv”
  • “Red keñeş: Ö.C.Оsmоnоv (törаgа) T.N Ömürbekоv”

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]