Zazalar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Zazalar
Ümumi sayı
440 min (1972)[K 1]

Zazalar və ya Zaza - Goranilər - əsasən Türkiyədə , İranda , İraqdaSuriyada yaşayan xalq .

Məskunlaşma[redaktə | əsas redaktə]

Hazırda əsasən Türkiyədə (milliyyətçi zaza kəsiminin iddiasına əsasən Türkiyə əhalisinin 3,33%-i)[3] , qismən İranda , İraqda və Suriyada , müəyyən səbəblərdən doğan miqrasiya nəticəsində isə az sayda toplumlar şəklində dünyanın bir çox ölkəsində məskunlaşmış zazaların sayına dair dəqiq statistik - elmi məlumatlar yoxdur . Milliyyətçi zaza qeyri-dövlət təşkilatlarının iddialarına görə dünya üzrə zazaların ümumi sayı 4 - 6 milyon nəfər civarındadır .[3]

Türkiyədə[redaktə | əsas redaktə]

Zazalar Türkiyədə türklərdən və kürdlərdən sonra ən böyük üçüncü etnik toplumu təşkil edirlər . Bingöl və Tunceli vilayətində əhalinin çoxluğunu təşkil etsələr də Türkiyənin digər vilayətlərində azlıqdadırlar .[3]

Subetnik qruplar[redaktə | əsas redaktə]

Zaza-Gorani toplumu bir-biri ilə yaxın bir neçə qrupa etnik qrupa bölünür[4] :

  • Zaza
  • dimli
  • qırmanc
  • Gorani

Zaza tayfaları[redaktə | əsas redaktə]

Abas • Abdalan • Ağuçan • Alan • Ali • Ali Abas • Alxan • Alz • Arê • Aslan • Aşur • Az • Badil • Balaban • Balçık • Bali • Bamasur • Beyit • Bêx • Bêxtiyar • Bılêçık • Birm • Butk • Cafer • Çarek • Çekel • Çin • Demen • Derık • Dewrêscemal • Dersimli • Ferat • Fınd • Gınic • Gulabi • Hadik • Heciyan • Hemoçık • Hesn • Heyder • Heyr • Holik • Hoş • İbık • İksor • İzol • Karsan • Keçel • Kem • Khal • Khew • Khud • Khurêş • Kılawus • Kırdaşi • Kımsorçık • Kulik • Laçin • Lol • Nemremu • Nenik • Okçı • Phezgewr • Pilvank • Pirsultan • Qerebali • Qırğ • Qoçgiri • Reşık • Rut • Sandalan • Sarısaltuğ • Sefılçık • Semk • Sewdax • Seydan • Seydal • Seysabun • Seykemal • Sıl(êman) • Sis • Sur • Şad • Şawel • Şemk • Şêlm • Şêxmamed • Şeyx Hasanlı • Şırtık • Tanriverdi • Taw • Titenik • Usıv • Xıd • Xırançık • Xormeçık • Zeng • Zerkhewık • Zıkte

  • Türkiyə Respublikasında Tunceli yaşayış məntəqəsinin keçmiş adı Dersim olmuşdur . Eyniadlı vilayətin əhalisinin əksəriyyətini hazırda zazalar təşkil edir . Vilayətdəki zaza əhalisi Şeyx Hasanlı və Dersimli tayfalarının ayrılıqda əmələ gətirdikləri tayfa konfederasyonunda birləşmişdir . Şeyx Hasanlı tayfası Oğuz türklərinin Bayat boyuna mənsubdurlar . XIII əsrdə Xorasandan köç edərək Andoluya gəlmiş öncə Malatyada sonralar isə indiki Tünceli (keçmiş Dersim) bölgəsində məskunlaşmışdırlar . Hazırda tayfanın Malatyada qalmış bölümü türkcə , Tuncelidə məskunlaşmış qismi isə zazaca danışırlar .

Zaza əsilli məşhurlar[redaktə | əsas redaktə]

Siyasətçilər[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Şərhlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Pitr Alford Andrüsün ing. Peter Alford Andrews hesablamalarına görə 1972–ci ildə sünni zazaların sayı 300.000[1] nəfər, ələvi zazaların sayı isə 140.000[2] nəfər olmuşdur.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Etnik Gruplar. — 25. Zazalar: Sünni, sayfa 168. // P. Alford Andrews. Türkiye'de Etnik Gruplar. Türkçesi: Mustafa Küpüşoğlu. İstanbul: Ant Yayınları, 1992, 320 sayfa.
  2. Etnik Gruplar. — 26. Zazalar: Alevi, sayfa 172. // P. Alford Andrews. Türkiye'de Etnik Gruplar. Türkçesi: Mustafa Küpüşoğlu. İstanbul: Ant Yayınları, 1992, 320 sayfa.
  3. 3,0 3,1 3,2 Zazaların web sitesi :Zaza Nüfusunun yerleşim tablosu
  4. Etnologue report for Zaza-Gorani
  5. Stratejikboyut.com : Zaza Vekilden Gençlere Mesaj :...Kürt açılımının Meclis'te yarın yapılacak görüşmeleri merakla beklenirken, AK Parti'nin Zaza kökenli Bingöl Milletvekili Devlet Bakanı Cevdet Yılmaz'dan Kürt gençlerine mesaj geldi. Bakan Yılmaz, "Gençlere şunu söylemek lazım: Şu anda Türkiye Cumhuriyeti'nin bir bakanıyım. Türkiye'de gerçekten ayrımcılık olsa buralara gelemezdim" dedi.
  6. MALİYEYİ BİR KÜRT BAKAN, EKONOMİYİ DE BİR ZAZA BAKAN YÖNETİYOR:...Devlet Bakanı Cevdet Yılmaz, eğer ayrımcılık olsaydı Türkiye’nin kalkınması bir Zaza’ya teslim edilmezdi. Devlet Bakanı Cevdet Yılmaz, Türkiye`de ayrımcılık yapıldığı iddialarının yersiz olduğunu söyledi. Bakan Yılmaz, memleketi Bingöl`de, "Eğer ayrımcılık olsaydı bizler o noktaya gelemezdik, Türkiye`nin kalkınması bir Zaza`ya teslim edilmezdi." açıklaması yaptı. Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Gaziantep’te yaptığı konuşmada "Binlerce kardeşimiz oralarda çalışıyor. Kim istemez ki kendi kardeşine, kendi köylüsüne hizmet etmeyi. Benim sizlerden bir ricam var. Buradaki huzuru engelleyenlere oy vermeyin. Esnafa zorla kepenk kapattıranlara oy vermeyin. Batman'ın imajını bozanlara oy verirsek buraya yatırımcı gelmez. Çocuklarımız yine işsiz kalır. Biz daha çok özgürlük, daha çok demokrasi, daha çok iş ve aş diyoruz." dedi. "Ben de sizin gibi Kürt'üm, ben de Kürtçe biliyorum." ifadesini kullanan Şimşek, herkesin birinci sınıf vatandaş olduğunu vurgulayarak, şöyle konuştu: "Birinci sınıf olmazsa Maliye Bakanlığı'nı niye bir Kürt'e teslim ediyorlar? Kürtçe üzerinde bir yasak var mı? Yok. Kürtlere kötü bir muamele yapılıyor mu? Yok.dedi
  7. Radikal : Tunceli Üniversitesi'nde yeni seçmeli dersler: Zazaca ve Kürtçe:..Tunceli Üniversitesi Rektörü Prof.Dr. Durmuş Boztuğ, Alevi Dedesi Ahmet Yurt'un deyişleriyle açılışı yapılan üniversite yerleşkesinin tanıtım töreninde, Kürtçe ve Zazaca lehçesinin seçmeli ders olarak okutulacağını açıkladı. Prof.Dr. Boztuğ, "Edebiyat Fakültemiz bünyesinde, bölgenin konuşulan yerel dilleri Zazaca ve Kürtçe ile birlikte Anadolu Sevgisi Felsefesi derslerini seçmeli ders olarak öğrencilerimize veriyoruz. Anadolu Sevgi Felsefesi derslerine de bizzat ben gireceğim" dedi. Devlet Bakanı Cevdet Yılmaz, kendisinin de Zaza kökenli olduğunu, bu adımın ülkenin geleceğine katkı sunacağını söyledi.