Başkənd əməliyyatı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Başkənd əməliyyatı
ARTSVASHEN.JPG
Tarix 6 avqust – 8 avqust 1992
Yeri Gədəbəy rayonu, Azərbaycan
Nəticəsi Azərbaycanın qələbəsi
Münaqişə tərəfləri

Azərbaycan Azərbaycan

Ermənistan Ermənistan

Komandan(lar)

Azərbaycan Əbülfəz Elçibəy
Azərbaycan Dadaş Rzayev
Azərbaycan İsgəndər Aznaurov

Ermənistan Levon Ter-Petrosyan
Ermənistan Vazgen Sarkisyan

Tərəflərin qüvvəsi

bilinmir

Naməlum

Ölənlər və yaralananlar

bilinmir

Ölü:
200

Başkənd əməliyyatıQarabağ müharibəsi zamanı, 1992-ci ilin 6–8 avqust tarixlərində baş tutmuş döyüş. Döyüş Ermənistan Silahlı Qüvvələri ilə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri arasında baş verir. Əməliyyat Gədəbəyin Başkənd qəsəbəsinin Azərbaycan ordusu tərəfindən ələ keçirilməsi, MutudərəQasımağalı kəndlərinin işğaldan azad etməsi ilə nəticələnmişdir. Başkənd əməliyyatı Azərbaycan ordusunun həyata keçirdiyi ən uğurlu əməliyyatlardan biri olur.[1] Üstəlik əməliyyatın nəticəsi dəyişməz olaraq qalır.

Tarix[redaktə | mənbəni redaktə et]

Öncəki vəziyyət[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ermənilərin Başkənd kəndinə gəlişi XIX əsrin ortalarında baş tutur[2]. İlk erməni ailələri burada yerli bəyin icazəsi ilə 1858-ci ildə məskən saldılar. 1905–1906 və 1918–1920-ci illər hadisələri zamanı isə azərbaycanlıları sıxışdırıb kənddən çıxartmağa müvəffəq olurlar. Başkənd qəsəbəsi 1920-ci illərdə Sovet rəhbərliyi tərəfindən olaraq Ermənistan SSR-ə verilmiş və 1992-ci ilə qədər Azərbaycanın Gədəbəy rayonunun içərisinə doğru erməni anklavı kimi qalırdı. Ermənilər tarixi Başkənd adını dəyişərək Arsvaşen adını qoymuşdular.

Qarabağ müharibəsi başlayandan sonra ermənilər Başkənddə güclü istehkam qurmuşdular. Nəticədə Gədəbəy rayonunun kəndləri üçün böyük təhlükə yaranmışdı. Bu istiqamətdə ilk toqquşmalar əsasən dinc əhaliyə edilmişdir. Belə ki, 1991-ci il yanvarın 31-də erməni silahlıları Başkənddən keçib Şınıx tərəfə gedən yolun Mutudərəyə yaxın hissəsində 6 azərbyacanlını qətlə yetirir. Bu istiqamətdə 26 kəndə gedən yol Başkəndin içərisindən keçirdi. Ermənilər kəndlərin rayon mərkəzi ilə əlaqəsini kəsirdilər. Tək-tək hallarda, gediş-gəlişin olduğu halda isə ermənilər avtomobilləri atəşə tutur, dinc sakinləri öldürürdürür, çobanları güllələyib qoyunlarını aparır, benzin daşıyan maşının sürücüsünü öldürüb maşını ələ keçirirdilər. Bu hadisələrin davamlı gedişatı özünümüdafiə batalyonlarında olan dəstələri konkret hərəkətə keçməyi tələb edirdi.

Əməliyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

Başkənd ətrafında vəziyyət 1992-ci il avqustun əvvəlində gərginləşir. Əməliyyatın avqustun 3-də olması planlanmışdı[1]. Lakin hansısa səbəbdən əməliyyat bir neçə gün ləngiyir. Ermənistan hərbi birləşmələri avqustun 5-də Mutudərəni ələ keçirmək üçün hücuma keçdilər. Ermənilər bu istiqamətdə minə yaxın canlı qüvvə, 4 tank, 14 zirehli maşın və digər texnikası yerləşdirilmişdi. Artıq ayın altısı Ermənistan ordusu MutudərəQasımağalı kəndlərini ələ keçirirlər. Bununla belə əməliyyatın ilkin hədəfi erməni hücumun qarısını almaq olur. Aqustun 7-də axşama doğru İsgəndər Aznaurovun artilleriya zərbələri və Eldar Salmanovun rəhbərlik etdiyi tankçılar bölüyünün döyüş meydanına gətirilməsi ilə erməni tərəfinin hücumu səngiyir[1].

Avqusutun 8-i isə Azərbaycan ordusu əks hücuma keçir. İlk həmlə ilə MutudərəQasımağalı kəndləri işğaldan tam olaraq azad edilir.

Elə həmin gün Başkənd üzərinə hücum başlayır. Ermənilərin ciddi müqavimətinə baxmayaraq axşama yaxın Başkənd azad edilir.

Əməliyyatın hədəfi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Düşmən yuvası adlandırılan Başkəndin ələ keçirilməsi və 26 kəndin üzərini alan təhlükənin aradan qaldırılması. Bu əməliyyatda əsas hədəflərdən biri də, Xocalıda girov götürülən əsirlərin dəyişdirilməsi üçün, maksimum dərəcədə erməni əsir götürülməsi idi. Başkənddə əməliyyat keçirilənə qədər qəsəbədə minlərlə erməni yaşayırdı.

Nəticə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Başkənddə Azərbaycan ordusunun əməliyyatları uğurlu alınmasaydı, Ermənistanla bu kəndin birləşməsi Şınıx mahalının 26 kəndinin birbaşa mühasirə şəraitinə düşməsinə və Ermənistana birləşdirilməsi ilə nəticələnəcəkdi. Həmin 26 kənd ələ keçirilsəydi, bütün əsas yüksəkliklər ermənilərin nəzarətinə keçəcəkdi.

Düşmənin 200-dən çox canlı qüvvəsi, 4 topu, 3 tankı, 1 PDM və digər texnikası məhv edilmişdir. Başkəndi yenidən tutmaq üçün bir neçə cəhd edilsə də, düşmən itkilər verərək geri çəkilməli olur[1].

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 3 4 "Başkənd əməliyyatının gizlinləri: "Əgər 26 kənd işğal edilsəydi, Gədəbəyin mərkəzinə qədər..."". 2020-10-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-29.
  2. Azərbaycan ordusunun sarsıdıcı əməliyyatı: Başkənd əməliyyatından 28 il ötür

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]