Müstəqil Dövlətlər Birliyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Müstəqil Dövlətlər Birliyi
erm. Անկախ Պետությունների Համագործակցություն
azərb. Müstəqil Dövlətlər Birliyi
belar. OСадружнасць Незалежных Дзяржаў

qaz. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
qırğ. Organización de las Naciones Unidas
mold. Comunitatea Statelor Independente
rus. Содружество Независимых Государств
tac. Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил
türkm. Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy
özb. Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligi

MDB
Flag of the CIS.svg Emblem of CIS.svg
CIS (orthographic projection).svg
Növü Regional
Yaranma tarixi 8 dekabr 1991
Rəsmi dili rus
Mərkəzi Minsk
Sədri Sergey Lebedyev
Rəsmi saytı [1]


MDB ölkələri
Poçt markası (2001).
Poçt markası (2011).

Müstəqil Dövlətlər Birliyi – keçmi SSRİ ölkələrinin əksəriyyətinin birləşdiyi dövlətlərarası birlik. Qərargahı Minsk şəhərində yerləşir. Təşkilat, 8 dekabr 1991-ci ildə yaradılmışdır.

Yaranma tarixi[redaktə | əsas redaktə]

İlkin dövrdə 3 dövlət- Rusiya, Ukrayna, Belorusiya tərəfindən qurulmuşdur. MDB-nin qurulması haqqında ilkin razılıq 1991-ci il dekabrın 8-də qəbul edilmişdir. Bu dövlətlər SSRİ-nin dağılmasının (SSRİ faktiki olaraq 25 dekabr 1991-ci il Qorbaçovun istefasından sonra dağıldı) labüdlüyünü anlayır və öz aralarında sonralar siyasi, iqtisadi, mədəni əlaqələri genişləndirmək üçün bu qurumu təşkil etdilər. Həmçinin MDB SSRİ-nin "mədəni dağılmasını", onun mülklərinin keçmiş İttifaq ölkələri arasında paylaşdırmaq üçün təşkil edilmişdi.

Daha sonralar Azərbaycan, Ermənistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Moldaviya, Tacikistan, Türkmənistan, Özbəkistan 21 dekabr 1991-ci ildə Alma-Atada Rusiya, UkraynaBelarusiya ilə birlikdə MDB-yə qoşulmaq haqqında razılığa gəldilər.

Azərbaycan Parlamenti bu qərarı yalnız 1993-cü ilin sentyabrında ratifikasiya etdi və MDB-nin tam hüquqlu üzvü oldu.

1993-cü ilin oktyabrında MDB-yə üzv qəbul edilən Gürcüstan 2008-ci ilin avqust ayında Rus ordusunun Gürcüstana daxil olmasından sonra həmin qurumun üzvlüyündən çıxdı.

Türkmənistan 2005-ci ildən MDB-də müşahidəçi kimi fəaliyyət göstərir.

MDB-yə daxil olmuş dövlətlərin əhalisinin sayı 2006-cı ildə 280 mln. nəfərə bərabər olmuşdur.

Ukrayna 2014-cü ilin mart ayında Rus ordusunun Krıma daxil olmasından sonra həmin qurumun üzvlüyündən çıxdı.

Nizamnaməsi 1993-cü ildə, MDB-nin Nizamnaməsi qəbul edilmişdir. Nizamnamədə dövlətlərin aşağıdakı birgə fəaliyyət sahələri vurğulanır:

  • İnsan hüquq və azadlıqlarının təmin olunması;
  • Xarici siyasət fəlaiyyətinin əlaqələndirlməsi;
  • Ümumi iqtisadi məkanın formalaşdırılmasında, nəqliyyat və rabitə sahələrində əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi;
  • Əhalinin sağlamlığının və ətraf mühitin qorunması;
  • Sosial və immiqrasiya siyasəti məsələləri;
  • Mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə;
  • Müdafiə siyasətində və xarici sərhədlərin mühafizəsində əməkdaşlıq.

MDB-nin Nizamnaməsinə görə, təşkilata yeni üzvlərin qəbul edilməsi üzvlərin birgə razılığı ilə əldə edilir.

Müstəqil Dövlətlər Birliyinin strukturu[redaktə | əsas redaktə]

MDB-nin Nizamnamə orqanları:

  • Dövlət başçıları şurası;
  • Hökumət başçıları şurası;
  • Xarici işlər nazirləri şurası;
  • Müdafiə nazirləri şurası;
  • Sərhəd qoşunları komandanları şurası;
  • Parlamentlərarası Assambleya;
  • İqtisadi Məhkəmə

MDB-nin İcraçı orqanları:

  • İqtisadi şura;
  • Birliyin üzv dövlətlərinin daimi səlahiyyətli nümayəndələrinin Şurası;
  • İcraçı komitə.

MDB sahələrarası əməkdaşlıq orqanları:

  • Anti-terror Mərkəzi;
  • Dövlətlərarası Bank;
  • Dövlətlərarası statistika komitəsi;
  • Standartlaşdırma, metrologiya və sertifikasiya üzrə dövlətlərarası şura;
  • Təbii və texnogen xarakterli fövqəladə hallar üzrə dövlətlərarası şura;
  • Anti-inhisar siyasəti üzrə dövlətlərarası şura;
  • Əmək, miqrasiya və əhalinin sosial müdafiəsi üzrə məşvərətçi şura;
  • Rabitə sahəsində məlumatlandırma üzrə dövlətlərin əlaqələndirmə şurası;
  • Elektro-enetji şurası;
  • Aviasiya və hava məkanının istifadə edilməsi üzrə dövlətlərarası şura;
  • Birliyin üzv ölkələrinin statistik xidmətlərinin rəhbərləri şurası;
  • Birliyin gömrük xidmətlərinin rəhbərləri şurası və s.

Dövlət başçıları şurası — MDB-nin ali orqanıdır. Burada bütün dövlətlər yüksək səviyyədə təmsil olunurlar və birliyin ən vacib məsələləri müzakirə olunur. Şura ildə iki dəfə görüş keçirir. Hər-hansı bir dövlətin təşəbbüsü ilə növbədənkənar iclaslar çağrıla bilər. Dövlət başçıları şurası, aşağıdakı məsələlərə dair qərarlar qəbul edir: MDB-nin nizamnaməsində dəyişikliklər edilməsi, birliyin yeni orqanlarının yaradılması, MDB sturukturunun optimallaşdırılması, orqanların fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, MDB orqanlarının fəaliyyəti haqqında hesabatların dinlənilməsi, orqanlara rəhbərlərin təyin edilməsi və s. Dövlət başçılarının şurasının qərarları ümumi həmrəylik - konsensus yolu ilə qəbul edilir. Hər hansı bir dövlət, hər hansı bir məsələdə maraqlı olmadığını qeyd edə bilər və bu qərarların qəbul edilməsinə təsir etməyəcək. Birlik çərçivəsində dövlətlərarası əlaqələrin əsas hüquqi bazası kimi, üzv dövlətlər arasında bağlanmış ikitərəfli və çoxtərəfli müqavilələr çıxış edir. MDB orqanlarına sədrlik, 1999-cu ildən etibarən hər üzv dövlət tərəfindən növbə ilə həyata keçrilir (maksimum 1 il müddətinə). Sədrdən əvvəlki sədr və sonrakı sədr onun müavinləri qismində çıxış edir.

Hökumət başçıları şurası — bu orqan üzv dövlətlərin icraedici hakimiyyətinin orqanlarının iqtisadi, sosial və digər qarşılıqlı maraq kəsb edən sahələrində əməkdaşlığını əlaqələndirir. Hökumət başçıları şurası, ildə 4 dəfə iclas keçirir. Növbədənkənar iclaslar da istisna deyildir. Burada da qərarlar, konsensus yolu ilə qəbul edilir. Dövlət başçıları şurası və hökumət başçıları şurası birgə iclaslar keçirə bilər. Bu orqanların iş rejimi prosedur qaydalarında göstərilmişdir. Hər iki şuranın iclasları bir qayda olaraq Minks şəhərində keçirilir. Hər iki şura həm daimi, həm də müvəqqəti əsasda işçi və köməkçi orqanlar yarada bilərlər. Bu orqanların fəaliyyətində, üzv dövlətlərin nümayəndələri iştirak edir. Onların fəaliyyətinə ekspert və müşavirlər də cəlb edilə bilər. Hökumət başçıları şurası aşağıdakı məsələlərə dair qərarlar qəbul edir: dövlət başçıları şurasının tapşırıqlarının həyata keçirilməsi, İqtisadi birliyin yaradılması haqqında müqavilədə qeyd olunmuş şərtlərin həyata keçirilməsi, sənayenin, kənd təsərrüfatının və iqtisadiyyatın digər sahələrinin inkişafına yönəldilmiş birgə proqramların qəbul edilməsi, nəqliyyat, rabitə və enerji sistemlərinin inkişafı, tarif, maliyyə-kredit və vergi siyasətində əməkdaşlıq, elmi-texnoloji məkanın yaradılmasına yönəldilmiş mexanizmlərin işlənib hazırlanması, birliyin yeni orqanlarının yaradılması, birliyin orqanlarının fəaliyyətinin maliyyə təminatı və s.

Xarici işlər nazirləri şurası — bu orqan dövlət başçıları şurası və hökumət başçıları şurasının qərarları əsasında, üzv dövlətlərin xarici siyasət fəaliyyətinin əlaqələndirilməsini həyata keçirir, buraya həmçinin, bu dövlətlərin beynəlxalq təşkilatlarda iştirakı da daxildir. Şura, dünya siyasətində ümumi maraq kəsb edən məsələlər üzrə məşvərətlər təşkil edir. Xarici işlər nazirləri şurası, dövlət başçıları şurası tərəfindən 1993-cü il sentyabr ayının 24-də təsis edilmişdir. 1999-cu ilin aprelində qəbul edilmiş qərara görə, Xarici işlər nazirləri şurası yuxarıdakı orqanların iclasları olmayan zaman əsas icraedici orqan hesab edilir və onların tapşırığı ilə qərarlar qəbul edir. Xarici işlər nazirləri şurasının əsas vəzifələri: dövlət və hökümət başçılarının şuralarının qərarlarının yerinə yetirilməsini təşkil etmək, birliyin üzv dövlətlərinə öz xarici siyasətlərini həyata keçirməkdə yardım olmaq, diplomatik xidmətlərin qarşılıqlı əlaqələrinə kömək etmək, birliyin üzv ölkələrinin humanitar və hüquqi əməkdaşlığının inkişafına yardım olmaq, birlikdə sülh və stabilliyin yaranmasına, mübahisələrin və münaqişələrin sülh yolu ilə həll olunması yollarının axtarılması, dostluq, mehriban qonşuluq və qarşılıqlı beynəlxalq əməkdaşlığa yardım və s.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]