Kəngərli (Ağdam)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kənd
KƏNGƏRLİ
Agdam.PNG
Ağdam rayonu
Ölkə Azərbaycan
Rayon Ağdam rayonu
Koordinatlar 40°1′56″N 46°57′57″E / 40.03222°N 46.96583°E / 40.03222; 46.96583Koordinatlar: 40°1′56″N 46°57′57″E / 40.03222°N 46.96583°E / 40.03222; 46.96583
Saat qurşağı UTC+04:00
Kəngərli (Ağdam) is located in Azerbaijan
Kəngərli (Ağdam)

KəngərliAzərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Kənd Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Ağdam rayonuda yerləşən 3 Kəngərlidən biri Ağdam şəhərindən 5 km şimal-şərqdə Ağdam-Bərdə şose yolunun sağ sahilində, məşhur Uzundərə(Uzundərə oyun havasını xatırla) adlanan dərənin sağ sahilində yerləşir.Kənd Pirhəsənli tirəsinə aid olduğu (müdriklərin söyləmələrinə görə) üçün kəndə Pirhəsənli-Kəngərlisi deyilir(Ağsu rayonunda yerləşən Pirhəsənli camaatı ilə eyni tirədəndirlər-mənbə-ağsaqqal deməsi). Uzundərənin sol sahilində daha 2-kiçik kənd Kəngərli tayfasəna aid edilir. 1-ci kənd Şirvanlı, 2-ci kənd Qaraağaclar(1963-cü ilə kimi Kəngərli adlanıb)adlanır. Camaat öz aralarında sağ sahildəki kəndi o tay,soldakı kiçik kəndləri bu tay deyə fərqləndirirlər.

1993-cü ilə kimi o tay Kəngərlidə təxminən 300-350 ev-ailə (hesablama nisbidir),bu tayda Şirvanlıda 25-30,Qaraağaclarda isə 60-ev var idi. O tayda son vaxtlara qədər Hacı Abbas otağı deyilən yerdə qədim nar bağları qalmaqda idi. Həmin tikilini Hacı Rustam adında (Həcc ziyarətində olmuş imkanlı dindar) bir kişi özünün 6-oğlu üçün tikdiribmiş(əslində onun 7-oğlu olub-bir oğlu kiçik yaşlarında dünyasını dəyişib). Oğlanları Hacı Abbas (həcc ziyarətində olmuş imkanlı kişi),Şükür, Balakişi,Yusif,Sadıx,Həsən.(Deyilənlərə görə təkcə Hacı Abbasın 1000-baş qoyunu,qaramal,at,dəvə sürüləri varmış-cobanları, mehtərləri və s.var imiş)Hacı Abbas kişi sovet hakimiyyəti illərində qolcomaq damğası ilə həbs etmək istəsələr də o sona qədər vuruşaraq hakimiyyətə tabe olmamış,erməni-rus birləşmələri ilə döyüşdə yoldaşları ilə birlikdə həlak olmuşdur(Kəlbəcər yaylaqlarında)

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Pirhəsənli Kəngərli adlanan hər 3-kənddə ancaq Kəngərli tayfasına məxsus əhali yaşayırdı.20-ci əsrin 90-cı illərinə qədər ailə həyatı qurmaq yalnız tayfa daxilində mümkün ola bilərdi.Belə ki,kənddən qonşu kəndlərə qız vermək və almaq yasaq idi.(Tək-tük istisna hallar,məs.qoşulub qaçma olardısa da,həmin ailənin başçısına dırnaqarası baxılardı).Kənd camaatı qapalı həyat tərzinə üstünlük verirdi(anklav).Belə ki,kənd əhalisi özünəməxsus danışıq ləhcəsini hal-hazıra qədər qoruyub saxlamaqdadır.(Məs.qarabağ ləhcəsində,azqrammatik dildə və yerli ləhcədə işlənən fərqli işlənən bəzi sözləri müqayisə edək- 1.ma—mənə—mə 2.sa—sənə—sə 3.hara—hara—harya 4.bura—bura—bırya 5.araba-araba-harava 6.ora-ora—orya 7.başına-başına-başaa 8.əlimə-əlimə-ələə 9.ayaqqabı-ayaqqabı-əəkqav 10.bu-bu-bı və.s) Qaraağaclar və Şirvanlı kəndləri ilə qonşu Göytəpə kəndi etnik yerli Qarabağ camaatıdır.Kəngərlilər bu yerlərə gəlmə olduqlarından onlara yerristan camaatı deyirdilər.(Hörmətli alimimiz B.Budaqovun Pirhəsənli-Kəngərlinin Dərələyəz-indiki Ermənistan ərazisində vaxtilə mövcudluğu haqda araşdırmaları bir daha təsdiq olunur)Bəzi araşdırmaçı alim və müəxəsislərin dediyi kimi heç də Kəngərlilər(söhbət Pirhəsənlidən gedir) Qarabağdan Haxçıvana yox-əksinə Naxçıvandan və indiki Ermənistan-Dərələyəz torpaqlarından məlum və ya naməlum səbəblərdən köç edərək Qarabağ ərazisinə hal-hazırkı yaşadıqları ərazilərdə məskunlaşıblar.Qarabağa gələn camaatın imkanları geniş olduğundan(100-baş qoyunu olan kişini çox kasıb adam hesab edərmişlər) Kür qırağında (Hazırkı Bərdə rayonu Ləmbəran kəndinin Kürə tərəf olan hissəsində-həmin kənddə Kəngərli qəbristanlığı hal-hazıra kimi qalır)Kür qırağında və Kəlbəcər yaylaqlarında geniş torpaq sahələri almağa başlayıblar.(sovet hakimiyyəti qurulana qədər olan rəsmi xəritələrdə həmin torpaqlar Kəngərli torpağı kimi göstərilib) Camaat yayda yaylağa dağlara-Kəlbəcər-Basarkeçər sərhədinə,qışda isə arana(el arasında elə belə də deyilirdi) Kür qırağına köçürdülər.Camaatın çoxunun imkanları geniş olduğundan çobanları,mehtərləri,malabaxanları var imiş.Böyük köçdən sonra Qarabağa gələn Pirhəsənlilər burada məskunlaşmağa başlayıblar.Kənddə ilk daş evi son vaxtlara qədər -Daş otaq- adı ilə tanınan daş evi kəndin ən imkanlı şəxslərindən biri olan Hacı Rustam(əvvəlki qeydlərə bax-Həcc ziyarətində olmuş 6-aya dəvə və atlarla Məkkə və Mədinəni ziyarət edib-Allah arzu edənlərə də bu ziyarıti qismət etsin-Amin) (ilkin variantda ev 7-otaqdan ibarət olub) özünün 7-oğlunun şərəfinə 7-otaqlı ev tikdirib.Tikinti materialı Şahbulaq dağlarından 80-100 kq-lıq iri daşlar öküz arabalarında gətirilərək Lahıcdan gətirilmiş ustalar tərəfindən yonulub istifadə olunmuşdur.Deyilənlərə görə bir oğlu kiçik yaşlarında vəfat etdiyindən kişi buna etiraz olaraq otaqlardan birini sökdürüb.Böyük meyvə bağları(nar bağları-son vaxtlara kimi qalırdı) əkdirib.Kənddə ən böyük tirə Hacı Rustamlı tirəsi sayılır.Əksər tirələr sonradan başqa kəndlərdə məskunlaşmış Kəngərlilər köçərək burda məskunlaşıblar.Sonralar sovet hakimiyyəti illərində kolxoz-sovxozlar yarananda bu kənddən köçənlər Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında məskunlaşıblar.Məs.Bərdə rayonunda Əyricə, Şahvəlilər,Tumaslı kəndlərində Bərdə şəhərinin özündə yaşayanlar var.Bərdə rayonu Əyricə kəndində yaşayan Pirhəsənlil-Kəngərlilərin tanınmış nümayındələrindən biri uzun müddət rayon mədəniyyət evinin müdiri vəzifəsində çalışmış,60-cə illərin sonlarında rayon partiya komitəsinin 3-cü katibi vəzifəsinə qədər yüksəlmiş tarixçi,dinşünas alim,gözəl şair vətənsevər insan çox hörmətli Əli Əliyev olmuşdur.(Xanəndələrin dilindən bu günə kimi düşməyən ***Ağdam bir gözümdür,Bərdə bir gözüm***məşhur şer misraları hörmıtli Əli müəllimə məxsusdur) Soy kökünə çox bağlı olan bu insan həmişə Kəngərli olduğuna görə fəxr edirdi.Allaha şükürlər olsun ki,onun-Əli müəllimin Azərbaycan tarxli ilə bağlı,kəndimizin tarixi ilə bağlı,dərin təhlil və faktlara əsaslanan söhbətlərinin canlı şahidi olmuşam.(Oğlanlarından biri yunan-roma güləşi üzrə respublika və beynəlxalq yarışlarda Azərbaycan bayrağını dəfələrlə yüksəklərə qaldırmış Elçin Əliyev Hərbi dənizçilik məktəbini bitirmiş,H/D-qüvvələrində xidmətə başlamış, 90-cı illərin əvvəllərində Qarabağda yaranan ilk könüllü batalyonlardan birinin məşhur **Bərdə batalyonu**-nun yaradçılarından biri olmaqla,həm də ilk komandiri olmuşdur.Ağır döyüş əməliyyatlarının(Ağdam,Ağdərə,Martuni istiqamətlərində) iştirakçısı olmuş hündürboylu,,enlikürək,yaraşıqlı,çatmaqaş,qartalbaxışlı bu igid əsilzadə Kəngərli olmaqla bərabər məşhur Kəngərli generallarının-Kalbalı xan Kəngərli, İsmayıl bəy Kəngərlinin,Cəmşid bəy Naxçıvanski-Kəngərlinin hərb sənətinin davamçısı olaraq tarixi missiyanı davam etdirmişdir Polkovnik-leytenant hərbi rütbəsinə qədər yüksəlmiş igid Dərələyəzli-Pirhəsənli-Kəngərli oğlu ağır kontuziya almasına baxmayaraq ön cəbhəyə qayıtmaq istəsə də həkimlərin təkidi ilə arxa cəbhəyə göndərilir-Mərkəzi ordu idman klubuna rəis təyin olunur.Ordudan səhhəti ilə əlaqədar tərxis olunan E.Əliyev Qarabağ qasisi idi, Bakı şəhərində yaşayırdı.(Müharibədə aldığı ağır yaralar düşmənə baş əyməyən igid Türk oğlu-Türkü rahat buraxmadı.2014-cü ilin fevral ayında üzün sürən xəstəlik onu, onun və bizim ən çox sevdiyimiz Allahın-Böyük rəbbimizin dərgahına qovüşdurdu.Bərdə şəhərindəki Şəhidlər xiyabanında uyuyur.Allah rəhmət eyləsin-Amin. )-bir qız övladı var).Başqa bir igid Kəngərli balası Mingəçevir şəhərində böyüyüb boya-başa çatmış Ruslan haqqında danışmaq istəyirəm.Oorta məktəbi əla qiymətlərlə bitirib ali məktəbə Mingəçevirdə yeni fəaliyyətə başlamış San Marino universitetinə qəbul olanda Qarabağda döyüşlər şiddətlənmişdi.Cəsur Kəngərli balası buna biganə qala bilməzdi.Valideyinlərinin və müəllimlərinin təkidlərinə baxmayaraq könüllü cəbhə bölgəsinə yollanan Ruslan Mövlayev Beyləqan,Füzuli,Ağcabədi rayonları istiqamətində gedən bir çox uğurlu döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək 52 kəndin azad olunmasında şəxsi qəhrəmanlıqlar göstərir.1994-cü il yanvarın 19-20-nə keçən gecə Füzuli rayonunun Korqan kəndində kəşfiyyat bölüyünün tərkibində erməni mövqelərinin arxasına keçən kiçik qrupun tərkibində Ruslan da var idi.Qeyri bərabər döyüşdə düşmənin çoxlu canlı qüvvəsi məhv edilir.Yaralanmış igid əsgər düşmənə sonuncu ağır zərbəni əlindəki qumbaralarla düşmən mövqeyinə girərək prtlatmış,özü də dünyada Allahdan sonra ən çox sevdiyi Vətən torpağı uğrunda canını qurban vermişdi.Mingəçevir şəhərində yaşadığı binaya onun barelyefi həkk olunmuş,şəhidlər xiyabanında məzar daşı qoyulmuşdu.Allah rəhmət eyləsin.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]