Məzmuna keç

Məmmədbəyli

Vikipediya, azad ensiklopediya
Məmmədbəyli
39°10′48″ şm. e. 46°45′20″ ş. u.HGYO
Ölkə  Azərbaycan
Region Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu
Rayon Zəngilan rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Saat qurşağı
Məmmədbəyli xəritədə
Məmmədbəyli
Məmmədbəyli
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Məmmədbəyli — Azərbaycan Respublikasının Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun Zəngilan rayonunun Məmmədbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd, Məmmədbəyli kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi[1][2][3].

Məmmədbəyli kəndi Həkəri çayının sahilində yerləşir.[4]

Toponomikası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kəndin keçmiş adı Tərəkəmə olmuşdur. XIX əsrdə kənd Məmməd bəy Zəngilaniyə məxsus olduğuna görə sonralar onun adı ilə tanınmışdır.[5]

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Rusiya İmperiyası dövründə Məmmədbəyli kəndi Yelizavetpol quberniyasının Qaryagin qəzasına daxil idi.[6]

Sovet dövründə kənd Azərbaycan SSR-in Zəngilan rayonunun tərkibində idi. Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı, 1993-cü ilin avqust ayında, kənd Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir.[4] İşğaldan sonra kənd dağıdılmışdır.[4][7] Mənzil binaları, kənd məktəbi və qəbiristanlıq məhv edilmişdir.[8][9]

20 oktyabr 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusu Məmmədbəyli kəndinə nəzarəti bərpa edərək kəndi işğaldan azad etmişdir.[10]

Bərpası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

28 oktyabr 2025-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə Məmmədbəyli kəndinin açılışı baş tutmuşdu[11], kəndlərə köçən sakinlərə mənzillərin açarlarını təqdim edilmişdi[12]. Əvvəllər Məmmədbəyli kəndi İkinci Ağalı kəndindən təqribən şərq istiqamətində yerləşirdi[13][14][15], amma bərpa vaxtı Məmmədbəyli kəndi bərpa olunmuş Ağalı kəndindən təqribən qərb istiqamətində bərpa olundu[16][17][18][19]. Ağalı kəndi isə həmin zamanlarda təqribən İkinci Ağalı və Üçüncü Ağalı kəndlərinin yerində bərpa olunmuşdu[20]; amma o zamanlarda Birinci Ağalı, İkinci Ağalı və Üçüncü Ağalı kəndləri hələ ki rəsmən birləşməmişdilər[1][2][3].

Əhalisi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Məmmədbəyli və Ağalı kənd sakinlərinin Zəngilana qayıdışı

1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış "Zaqafqaziya bölgəsinin əhalisinin statistik məlumatlar məcmuəsinə" əsasən, Cəbrayıl qəzasının Qəvalin kənd qəzasına daxil olan Tərəkəmə (Məmmədbəyli) kəndində 93 ev və 426 azərbaycanlı (mənbədə "tatar" olaraq göstərilmişdir) yaşayırdı. Onlar İslam dininin şiə məzhəbinə mənsub müsəlmanlar idilər.[6]

1912-ci il "Qafqaz təqvimi"nə görə, Qaryagin qəzasının Məmmədbəyli kəndində əsasən azərbaycanlılardan (təqvimdə "tatar" kimi qeyd edilmişdir) ibarət 761 nəfər yaşayırdı.[21]

1933-cü il yanvarın 1-nə olan məlumata əsasən, Məmmədbəyli kəndi Azərbaycan SSR-in Zəngilan rayonunun Məmmədbəyli kənd sovetinə daxil idi. Kənddə 796 nəfər əhali, 163 təsərrüfat (0 ümumi təsərrüfat, 163 fərdi təsərrüfat) vardı. Əhalinin 387 nəfəri kişi, 409 nəfəri isə qadın idi.[22]

Sayı

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 1981-ci ildə – 996 nəfər.
  • 2004-cü ildə – 1763 nəfər.

Şəxsiyyətləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Həsən Rəhimov — filologiya elmləri doktoru, professor
  • Nəsib Piriyev — fizika -riyaziyyat elmləri namizədi
  • Mütəllim Həsənov — şair, publisist, müəllim.
  • Zahid Piriyev — iqtisad elmləri namizədi.
  • Qüdrət Mehdiyev — fizika-riyaziyyat elmləri namizədi.
  • Sabir Əmirəliyev — tibb elmləri namizədi.

Mədəniyyət abidələri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kənddə memar Əli Məcdəddinin tikdiyi türbə vardır. Türbədə Yəhya ibn Məhəmməd əl-Hac adlı şəxs dəfn edilmişdir. Yahya ibn Məhəmməd əl-Hacın türbəsi XIV əsrin əvvəllərinə aid olan memarlıq abidəsidir.[23] Türbə 1305-ci ildə ipək yolu üzərində memar Əli Məcidəddin tərəfindən inşa edilmişdir.[24]

1975-ci ildə türbənin yeraltı hissəsində qazıntı işləri aparılmış və bu qazıntılar nəticəsində məzar otağı aşkar edilmişdir.[25][26]

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Qalereya

[redaktə | vikimətni redaktə et]
































Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024". www.azstat.org (az.). 7 aprel 2023 tarixində arxivləşdirilib.
  2. 1 2 İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024 (PDF). BAKI: AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ. Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. 2024. Səhifə 103.
  3. 1 2 "İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024". Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası (az.). 2024. 9 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib.
  4. 1 2 3 "Zəngilan rayonunun Məmmədbəyli kəndi". Azerbaijan State News Agency. 12 dekabr 2022. 9 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2024.
  5. ↑ Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti (az.). II. Baku: Şərq-Qərb. 2007. 103. ISBN 978-9952-34-156-0. 31 iyul 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2024.
  6. 1 2 Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (rus). Tiflis. 1893. 274. 11 dekabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2024.
  7. ↑ "Məmmədbəyli". Karabakh (az.). 4 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2024.
  8. ↑ "Təbiəti məhv edilən, evləri dağıdılan, qəbiristanlığı yerlə-yeksan olunan Məmmədbəyli kəndi". Azərbaycan qəzeti (az.). 24 avqust 2021. 3 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2024.
  9. ↑ Yavərzadə, Aydın. "Təbiəti məhv edilən, evləri dağıdılan, qəbiristanlığı yerlə-yeksan olunan Məmmədbəyli kəndi". Azerbaijan State News Agency. 24 avqust 2021. 9 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2024.
  10. ↑ "President Ilham Aliyev: Zangilan city and 6 villages of the district, 18 villages of Fuzuli, Jabrayil, and Khojavand districts liberated". mod.gov.az. 20 oktyabr 2020. 22 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 dekabr 2024.
  11. ↑ "İlham Əliyev Zəngilanın Ağalı kəndinin 2-ci mərhələsinin və Məmmədbəyli kəndinin açılışlarında iştirak edib". Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi internet saytı (az.). 28 oktyabr 2025. 11 noyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 noyabr 2025.
  12. ↑ "İlham Əliyev Zəngilanın Məmmədbəyli və Ağalı kəndlərinin sakinlərinə mənzillərin açarlarını təqdim edib". Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi internet saytı (az.). 28 oktyabr 2025. 15 noyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 noyabr 2025.
  13. ↑ "Мамедбейли - примерно восточнее от Агалы III". nakarte.me. 24 dekabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 noyabr 2025.
  14. ↑ "39°09'33.0"N 46°48'29.0"E · 39.159167, 46.808056". Google Maps. İstifadə tarixi: 29 noyabr 2025.
  15. ↑ "Karabakh Digital Geoinformation System". qrgs.emlak.gov.az. İstifadə tarixi: 29 noyabr 2025.[ölü keçid]
  16. ↑ "Prezident İlham Əliyev Zəngilanın Ağalı kəndinin 2-ci mərhələsinin və Məmmədbəyli kəndinin açılışlarında iştirak edib VİDEO". AZƏRTAC (az.). 28 oktyabr 2025.
  17. ↑ "Prezident İlham Əliyev Zəngilanın Ağalı kəndinin 2-ci mərhələsinin və Məmmədbəyli kəndinin açılışlarında iştirak edib". AZƏRTAC (az.). 29 oktyabr 2025. səh. Videonun 01:47 vaxtında.
  18. ↑ "Примерно западнее от Агалы II и Агалы III". nakarte.me. 24 dekabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 noyabr 2025.
  19. ↑ "39°10'48.0"N 46°45'20.0"E · 39.180000, 46.755556". Google Maps (rus). İstifadə tarixi: 29 noyabr 2025.
  20. ↑ Mahammad Mehdiyev. "Karabakh after war: Mapping post-conflict reconstruction". TOPCHUBASHOV center (ingilis). 19 iyul 2024. 18 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 noyabr 2025.
  21. ↑ Kavkazskiy kalendar (rus). Tiflis: Канцелярия Кавказского Наместника. 1911. 180. 31 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2024.
  22. ↑ Административное деление АССР. Баку: Издание АзУНХУ. 1933. 101. 3 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 dekabr 2024.
  23. ↑ Radde, Gustav. Karabagh: Bericht über die im Sommer 1890 im russischen Karabagh von Dr. Gustav Radde und Dr. Jean Valentin ausgeführte Reise (alman). J. Perthes. 1 yanvar 1890. 26. 25 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2023.
  24. ↑ Неймат М. С. Корпус эпиграфических памятников Азербайджана. III. Baku: Yeni Nəşrlər Evi. 2001. 19. 9 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 dekabr 2024.
  25. ↑ Мамед-заде, К. М. Строительное искусство Азербайджана (с древнейших времён до XIX века) / Научный редактор aкадемик АН Азерб. ССР А. В. Саламзаде (rus). Baku: Elm. 1983. 103. 9 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 dekabr 2024.
  26. ↑ "Zəngilan Rayon Icra Hakimiyyəti". 11 iyul 2012. Archived from the original on 11 iyul 2012. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2024.

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Mütəllim Həsənov, "Məmmədbəyli kəndi" məqaləsi, "Qərib məzarlar" kitabı, Bakı, "Nurlan".
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Məmmədbəyli&oldid=8833200"