Məzmuna keç

Mədinə Gülgün

Bu, yaxşı məqalədir. Daha çox məlumat üçün bura klikləyin.
Vikipediya, azad ensiklopediya

Mədinə Gülgün
Doğum tarixi 17 yanvar 1926(1926-01-17)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 17 fevral 1991(1991-02-17) (65 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Həyat yoldaşı
Təhsili
Fəaliyyəti yazıçı, şair
Mükafatları "Şərəf nişanı" ordeni — 1980 "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı "Əmək veteranı" medalı "21 Azər" medalı
Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Mədinə Gülgün və ya Mədinə Ələkbərzadə (17 yanvar 1926, Bakı – 17 fevral 1991, Bakı) — Azərbaycan şairəsi, SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi.

"Ziddi-faşist" təşkilatının və Azərbaycan Demokrat Firqəsinin üzvü olub. "21 Azər" hərəkatında iştirak edib. İlk şeirləri "Xavəre-nou", "Vətən Yolunda" və "Azərbaycan" qəzetlərində yayımlanıb. Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə "Azərbaycan" qəzetinin redaksiyasında xüsusi müxbir vəzifəsində və Təbriz Dram Teatrında aktrisa kimi fəaliyyət göstərib.

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Azərbaycan SSR-yə mühacirət edib. Müxtəlif illərdə Bakıda, Təbrizdə və Moskvada onlarla şeir kitabı işıq üzü görüb. "Sən gəlməz oldun", "Məhəbbət olmayanda", "Apar məni" kimi lirik şeirlərinə mahnılar bəstələnib. Göstərdiyi fəaliyyətə görə "21 Azər" medalı, "Əmək veteranı" medalı "Şərəf nişanı" ordeni və "Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı ilə təltif olunub.

Azərbaycan SSR xalq şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi (1981–1991) Balaş Azəroğlunun həyat yoldaşıdır.

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İlk illəri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mədinə Nurulla qızı Ələkbərzadə 1926-cı il yanvarın 17-də Bakıda anadan olub.[1][2] Əslən Ərdəbildəndir.[3] İbtidai təhsilini Bakıda alıb.[4] 1938-ci ildə ailəsi ilə birlikdə SSRİ vətəndaşı olmadıqları üçün deportasiya olunublar və Ərdəbil şəhərinə köçüblər.[4][5][6] Bir müddət Ərdəbil şəhərində yaşadıqdan sonra Təbriz şəhərinə köçüblər.[7][8] Atası həbs olunduqdan sonra Mədinə Ələkbərzadə toxuculuq karxanasında fəaliyyət göstərib.[9][10][11]

1941-ci ildə "Ziddi-faşist" təşkilatına üzv olub.[9] 1944-cü ildən ədəbi fəaliyyətə başlayıb.[2][7][12] "Biz kimik?" şeiri 1944-cü ildə "Xavəre-nou" qəzetində çap olunub.[13] Daha sonra şeirlərini əsasən "Ələkbərzadə" soyadı ilə "Vətən yolunda" qəzetində çap etdirib.[14][15] Cəfər Xəndanın məsləhəti ilə özünə Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" pyesindəki "Gülgün" personajından "Gülgün" təxəllüsü götürüb.[13][14][16] 1945-ci ilin yanvar ayında Təbrizdə yaradılmış[17] "Şairlər məclisi"nin üzvü olub.[18][19][20][21]

Qızılbaş Xalq Qoşunları və Mədinə Gülgün, 1946-cı il.

"21 Azər" hərəkatında iştirak edib.[10][12] 1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin[22][23][24] və partiyanın Qadınlar Təşkilatının üzvü olub.[25] Şeirləri Təbrizdə çap olunan "Vətən Yolunda", "Azərbaycan" kimi qəzetlərdə yayımlanıb.[4][26] 1945-ci il noyabrın 20-də Təbrizdə Ərk teatrında Azərbaycan Xalq Konqresi fəaliyyətə başlayıb.[27][28][29] Mədinə Gülgün də bu konqresdə müxbir kimi iştirak edib.[14] 1945-ci il dekabrın 12-də Azərbaycan Milli Hökuməti qurulub.[30][31] Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə "Azərbaycan" qəzetinin redaksiyasında xüsusi müxbir vəzifəsində[7][32] və Təbriz Dram Teatrında aktrisa kimi fəaliyyət göstərib.[18][32][33] Yazdığı "Sənə gülmək yaraşır", "Açıldı səhər", "Təbriz", "Sədadət bayrağı" şeirləri Azərbaycan Milli Hökumətinin qərarı ilə nəşr olunan VI sinif məktəb dərsliyinə salınıb.[34][35] 1946-cı ilin mart ayında milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "21 Azər" medalı ilə təltif olunub.[1][36][37][21]

Mədinə Gülgün 1950-ci il.

1946-cı il dekabrın 11-də Azərbaycan Əyalət Əncüməni qan tökülməsinin qarşısını almaq məqsədilə Qızılbaş Xalq Qoşunlarının və fədai qüvvələrinin şah qoşunlarına qarşı müqavimət göstərməmələri və döyüş meydanlarını tərk etmələri haqda qərar verib.[38][39][40] Elə həmin gündən etibarən İran ordusu iri şəhərlərə girməzdən əvvəl bu şəhərlərdə ərbabların quldur dəstələri eləcə də mülki geyimli jandarmalar qırğınlar törətməyə başladılar.[41][42] Bu dəstələr Tehran radiosu tərəfindən "İran vətənpərvərləri" adlandırılırdılar.[42] Dəstələrin əsas məqsədi demokratların məhv edilməsi və şah qoşununun şəhərlərə girişini təmin etmək idi.[41][42] Təbriz və Azərbaycanın digər şəhərləri talana və qırğınlara məruz qaldılar.[41][43] Azərbaycan Milli Hökuməti süqut etdi.[44][45] 1946-cı il dekabrın 14-də ABŞ və Böyük Britaniya tərəfindən dəstəklənən İran ordusu Təbrizə daxil oldu.[46][47] Bundan sonra da qırğınlar və talan dayanmadı.[43][46] Minlərlə insan həbs olundu, sürgün edildi.[48][49] Baş verən qırğınlarda ADF üzvləri, fədailər eləcə də tanınan şairlərdən Əli Fitrət, Sədi Yüzbəndi, Cəfər Kaşif və Məhəmmədbağır Niknam qətlə yetirildilər.[50][51][52]

Sonrakı həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Mədinə Gülgün Azərbaycan SSR-yə mühacirət edib.[6][53] Əvvəlcə Culfa şəhərində yaşayıb.[53][54] Orda olduğu müddətdə demokratlar tərəfindən bərpa olunmuş Təbriz radiosunda fəaliyyət göstərib. Azərbaycan türkcəsində və farsca fəaliyyət göstərən radionun hədəf kütləsi Cənubi Azərbaycan əhalisi idi.[55] Bir neçə müddətdən sonra Mədinə Gülgün Bakıya köçürülüb.[56][36] Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə Təbrizdə fəaliyyət göstərən "Şairlər və yazıçılar cəmiyyəti" 1947-ci ildən etibarən Bakıda, "Azərbaycan Yazıçılar Cəmiyyəti" adı ilə fəaliyyət göstərməyə başlayıb.[57] Mədinə Gülgün də bu cəmiyyətin üzvü olub.[57] 1948–1952-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda Dil və ədəbiyyat fakültəsində təhsil alıb.[1][4][36][56]

Həkimə Bülluri, Mədinə Gülgün, Abbas Pənahi və Balaş Azəroğlu.

"Təbrizin baharı" adlı ilk şeir kitabı 1950-ci ildə Bakıda işıq üzü görüb.[2][58] Bu kitabda 1945–1949-cu illər ərzində yazdığı şeirlər toplanıb.[59][60] Azərbaycan Milli Hökumətinin baş prokuroru olan və hökumət dağıldıqdan sonra dar ağacından asılmış Firudin İbrahimi haqqında yazdığı poema 1963-cü ildə Azərnəşr tərəfindən nəşr olunub.[61][62] Ümumilikdə Bakıda və Moskvada "Təbrizin baharı" (1950), "Savalanın ətəklərində" (1950), "Sülhün səsi" (1951), "Yadigar üzük" (1953), "Təbriz qızı" (1956), "Firudin" (poema) (1963), "Çinar olaydı" (1968), "Dünyamızın sabahı" (1974), "Arzu da bir ömürdür" (1976), "Yora bilməz yollar məni" (1978), "Durnalar qayıdanda" (1983), "Könlümü ümidlər yaşadır" (1984) "Dünya şirin dünyadır" (1989) və onlarla digər şeir kitabları nərşr olunub.[63] 1958-ci ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv olub.[1]

Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları (1960, 1974, 1986), "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı (1970),[1] "Şərəf nişanı" ordeni (1980),[1][24] "Əmək veteranı" medalı və başqa medallarla təltif olunub. Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülüb.[11][64][65]

Mədinə Gülgün Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin, "Azərbaycan" jurnalı redaksiya heyətinin və Yazıçılar İttifaqına qəbul komissiyasının üzvü olub.[8] Sonrakı illərdə isə SSRİ-də yaşayan iranlı siyasi mühacirlər cəmiyyəti Azərbaycan şöbəsinin plenum üzvü və Asiya və Afrika ölkələri həmrəyliyi Azərbaycan Respublika Komitəsinin üzvü olub.[8][66]

Bir çox lirik şeirlərinə Azərbaycanda mahnılar bəstələnib.[8][11][65] "Sən gəlməz oldun" şeirinə Ələkbər Tağıyev,[8][67] "Məhəbbət olmayanda", "Apar məni", şeirlərinə Cavanşir Quliyev mahnı bəstələyib.[68] 1949-cu ildə Cahangir Cahangirovun bəstələdiyi "Arazın o tayında" vokal-simfonik poeması Əli Tudə və Mədinə Gülgünün sözlərinə yazılıb.[69][70]

Mədinə Gülgün 17 fevral 1991-ci ildə Bakıda vəfat edib[71] və İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.[4][8][63]

2012-ci ildə Mədinə Gülgünün və Balaş Azəroğlunun şəxsi əşyaları Azərbaycan İstiqlal Muzeyinə təhvil verilib.[72]

Ailəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mədinə Gülgünün ailəsi əslən Ərdəbildəndir.[14] Ailədə 7 uşaq olublar.[9][73] Atası Nurulla Ələkbərzadə işləmək üçün Bakıya köçüb və dəmiryol işçisi olub.[14][74] 1938-ci ildə SSRİ vətəndaşı olmadıqları üçün Ərdəbilə sürgün olunublar. Nurulla Ələkbərzadə siyasi fikirlərinə görə İran hökuməti tərəfindən təqib olunub[5] və 1939-cu ildə həbs olunub.[9][37] Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Mədinə Gülgünün ailəsi Xürrəmabada sürgün olunub.[6][14][75]

Mədinə Ələkbərzadə 1950-ci ildə Azərbaycan SSR xalq şairi, dramaturq Balaş Azəroğlu ilə ailə həyatı qurub.[14][76] Bu evlilikdən Araz və Etibar adlı oğulları dünyaya gəlib.[77][78]

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 3 4 5 6 Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyati Antologiyası, 1988. səh. 259
  2. 1 2 3 Əhməd, Vüqar. "Artıq demə laylay ki, yatan ellər oyanmış…". Xalq cəbhəsi qəzeti. 6 yanvar 2015. səh. 14. İstifadə tarixi: 17 oktyabr 2025.
  3. ↑ اسماعیلی, احمد. "مدینه گلگون شاعره آزادیخواه آذربایجان". sedayemardom.net. 13 noyabr 2017. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2025.
  4. 1 2 3 4 5 Bərdəli, 2012. səh. 43
  5. 1 2 Əliqızı, 2001. səh. 40
  6. 1 2 3 Dadashova, Shafag. "Poet and activist: Medina Gülgün". The Oxford Feminist E-Press (ingilis). 5 may 2018. 21 oktyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 oktyabr 2025.
  7. 1 2 3 Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyati Antologiyası, 1988. səh. 258
  8. 1 2 3 4 5 6 Paşayeva, Qənirə. "Azərbaycan şeirinin Təbriz, Savalan ətirli Mədinəsi". musavat.com (az.). 15 yanvar 2023. İstifadə tarixi: 23 oktyabr 2025.
  9. 1 2 3 4 Əliqızı, 2001. səh. 41
  10. 1 2 Əhmədov, 2011. səh. 584
  11. 1 2 3 "Bu gün tanınmış şairə Mədinə Gülgünün doğum günüdür". az.baku-art.com (az.). İstifadə tarixi: 17 oktyabr 2025.
  12. 1 2 Azəroğlu,Məmmədzadə, 1961. səh. 62
  13. 1 2 Əliqızı, 2001. səh. 42
  14. 1 2 3 4 5 6 7 Məhərrəmova, Təranə. "İnanma, desələr öləcəyəm mən". Kaspi qəzeti. 28 sentyabr 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 oktyabr 2025.
  15. ↑ Məmmədli, 2015. səh. 60
  16. ↑ Paşayev, Aydın. Azərbaycan təxəllüslərinin izahlı sözlüyü (az.). Bakı: Elm və təhsil nəşriyyatı. 2014. 134.
  17. ↑ Vəkilov, 1991. səh. 79
  18. 1 2 Əliqızı, 2001. səh. 44
  19. ↑ Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyatı tarixi, 2013. səh. 146
  20. ↑ Məmmədli, 2015. səh. 62
  21. 1 2 Fərhadov, 2024. səh. 172
  22. ↑ Əliqızı, 2001. səh. 43
  23. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 760
  24. 1 2 Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы (АСЕ) (az.). VI. Bakı: Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının baş redaksiyası. 1982. 482.
  25. ↑ "Azərbaycan" qəzeti II, 2020. səh. 70
  26. ↑ Gülgün, 1983. səh. 7
  27. ↑ Atabaki, 2000. səh. 113
  28. ↑ Həsənli, 1998. səh. 269
  29. ↑ Həsənov, 2004. səh. 132
  30. ↑ Balayev, 2018. səh. 25
  31. ↑ İbrahimov, 1948. səh. 32
  32. 1 2 Nəcəfxanlı, Əli. Gülgün çöhrəli, Təbriz həsrətli şairimiz (PDF) (az.). Bakı: Xalq qəzeti. 17 yanvar 2023. 7.
  33. ↑ Azərbaycan teatr antologiyası, 2013. səh. 314
  34. ↑ Əliqızı, 2001. səh. 45
  35. ↑ Gülgün, 1983. səh. 8
  36. 1 2 3 Əliqızı, 2001. səh. 46
  37. 1 2 Gülgün, Mədinə. Təbrizin baharı / Mirvarid Dilbazi - İstedadlı gənc şairə (az.). Bakı: Azərnəşr. 1950. 4.
  38. ↑ Rossow, 1956. səh. 30
  39. ↑ Rəhimli, 2003. səh. 149
  40. ↑ Hasanli, 2006. səh. 370
  41. 1 2 3 Hasanli, 2006. səh. 373
  42. 1 2 3 Balayev, 2018. səh. 36
  43. 1 2 Duqlas, Vilyam. Strange lands and friendly people (ingilis). Nyu-York: Harper & Brothers Publishers. 1951. 45. 31 mart 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 sentyabr 2025.
  44. ↑ Lenczowski, George. United States' Support for Iran's Independence and Integrity, 1945–1959 (ingilis). 401. Annals of the American Academy of Political and Social Science. 1972. 49. doi:10.1177/000271627240100106. ISSN 0002-7162. 12 mart 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 sentyabr 2025.
  45. ↑ Həsənli, 2006. səh. 445
  46. 1 2 Həsənli, 2006. səh. 448
  47. ↑ McEvoy, Joanne; O'Leary, Brendan. Power Sharing in Deeply Divided Places. Filadelfiya: University of Pennsylvania Press. 2013. 191. ISBN 9780812245011.
  48. ↑ Hasanli, 2006. səh. 375
  49. ↑ Rəhimli, 2003. səh. 155
  50. ↑ Balayev, 2018. səh. 137
  51. ↑ Əmirov, 2000. səh. 51
  52. ↑ Əliqızı, 2001. səh. 24
  53. 1 2 Əliqızı, 2001. səh. 25
  54. ↑ Tudə XVIII, 2021. səh. 12
  55. ↑ Məhərrəmli, 2004. səh. 55
  56. 1 2 Fərhadov, 2024. səh. 173
  57. 1 2 Balayev, 2018. səh. 139
  58. ↑ Bərdəli, 2012. səh. 44
  59. ↑ Əliqızı, 2001. səh. 54
  60. ↑ Bərdəli, 2012. səh. 45
  61. ↑ Əliqızı, 2001. səh. 33
  62. ↑ Gülgün, Mədinə. Firidun (az.). Bakı: Azərnəşr. 1963. 4.
  63. 1 2 Bu gün görkəmli Azərbaycan şairi Mədinə Gülgünün doğum günüdür (PDF) (az.). Bakı: Azərbaycan qəzeti. 18 yanvar 2025. 11.
  64. ↑ "Milli poeziyamızın Mədinə Gülgün zirvəsi". Azərbaycan Ruznaməsi (az.). 2021. 8 avqust 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 oktyabr 2025.
  65. 1 2 "Тоска по Тебризу поэтессы Медины Гюльгюн". azertag.az (rus). 18 yanvar 2011. 17 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2025.
  66. ↑ "Mədinə Gülgün (Ələkbərzadə Mədinə Nurulla qızı)". epistolyar.musigi-dunya.az. İstifadə tarixi: 23 oktyabr 2025.
  67. ↑ ""Sən gəlməz oldun" mahnısı hansı qadına həsr olunub?". Apa.tv (az.). 4 dekabr 2021. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2025.
  68. ↑ Verdiyeva, Gülnar. "27 il sonra "Məhəbbət olmayanda"... — Fotolar". 525-ci qəzet (az.). 22 yanvar 2021. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2025.
  69. ↑ Касимова, Солмаз. Джангир Джангиров (rus). Bakı: Azərnəşr. 1964. 12.
  70. ↑ Джангиров, Джангир. По ту сторону Аракса [Ноты] : поэма для солиста , смешанного хора и большого симфонического оркестра (rus). Ленинград, Москва: Гос. Муз. изд-во. 1950. 1.
  71. ↑ Tahir, Əhmədalılar. "Bu Vətəni sevə-sevə..." Mədəniyyət qəzeti. 17 yanvar 2014. İstifadə tarixi: 17 oktyabr 2025.
  72. ↑ "В Музей независимости Азербайджана переданы личные вещи поэтов Балаша Азероглу и Медины Гюльгюн". Trend.Az (rus). 25 avqust 2012. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2025.
  73. ↑ Gülgün, 1983. səh. 5
  74. ↑ Uğur, Turan. "Günlərdən Mədinə Gülgün!". yazarlar.az. 25 aprel 2024. 19 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 oktyabr 2025.
  75. ↑ Gülgün, Mədinə. Təbrizin baharı / Mirvarid Dilbazi - İstedadlı gənc şairə (az.). Bakı: Azərnəşr. 1950. 7.
  76. ↑ "Mədinə Gülgün - 91". Teleqraf (az.). 17 yanvar 2017. 19 avqust 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 oktyabr 2025.
  77. ↑ Bərdəli, 2007. səh. 39
  78. ↑ Ələsgərova, Sakibə. "Mədinə Gülgün yaradıcılığında ana, vətən mövzusu və cənub həsrəti" (PDF). Kredo qəzeti. 21 iyun 2018. səh. 11. İstifadə tarixi: 23 oktyabr 2025.

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kitabları

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Haqqında hazırlanmış filmlər

Səsləndirilmiş şeirləri

Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Mədinə_Gülgün&oldid=8828660"