Şirvanşahlar sarayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Şirvanşahlar saray kompleksi səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə Şirvanşahların iqamətgahı haqqındadır. Digər mənalar üçün Şirvanşahlar (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın.
Şirvanşahlar sarayı
Palace of Shirvanshahs common.JPG
Sarayın ümumi görünüşü
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Şəhər WP baku siegel.png Bakı
Yerləşir İçərişəhər, Qala döngəsi 76
Aidiyyatı İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu
Tikilmə tarixi XIII-XVI əsrlər
Üslubu Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi[1]
Vəziyyəti muzey
Rəsmi adı: Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace and Maiden Tower
Tipi Mədəni
Kriteriya vi
Təyin edilib 2000
İstinad nöm. 958
Dövlət Azərbaycan
Region Avropa
İstinad nöm. 3
Kateqoriya Kompleks
Əhəmiyyəti Dünya əhəmiyyətli
Şirvanşahlar sarayı
Locator Dot2.gif
Şirvanşahlar sarayı
План шахского дворца в Баку.jpg
Kompleksin İlya Berezinin "Dağıstan və Cənubi Qafqaza səfər" (1850) kitabında verilmiş planı.[2]
Commons-logo.svg Şirvanşahlar sarayı Wikimedia Commonsdа

Şirvanşahlar sarayıŞirvanşahların (Şirvan hakimlərinin) Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində yerləşən köhnə iqamətgahı. Kompleksə saraydan başqa divanxana, Şirvanşahlar türbəsi, minarəsilə 1441-ci ilə aid saray məscidi, hamam və saray alimi Seyid Yəhya Bakuvinin türbəsi daxildir. Saray kompleksi XIII əsrdən XVI əsrə qədər müddətdə tikilib[3] (Saray daxil olmaqla bəzi binalar XV əsrin əvvəllərində Şirvanşah I Xəlilullahın hakimiyyəti dövründə tikilib[4]). Sarayın tikintisi Şirvanşah I Axsitanın ailə üzvlərini itirdiyi Şamaxı zəlzələsindən sonra paytaxtın Şamaxıdan Bakıya köçürülməsi ilə əlaqələndirilir.[3]

Əsas tikililərin müxtəlif vaxtlarda tikilməsinə baxmayaraq saray kompleksi ümumi bədii təəssürat yaradır. Kompleksin memarları Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbinin qədim ənənələrinə əsaslanırdılar.[5] Dəqiq kubik formalı və çoxüzlü memarlıq abidələri yaradaraq onlar divarları zəngin oyma naxışlarla bəzəyirdilər və bu sübut edir ki, sarayı tikənlər bənnalıq sənətini yüksək səviyyədə bilirdilər. Hər memar ənənə və bədii zövq sayəsində öz sələfinin memarlıqla bağlı ideyasını mənimsəmiş, yaradıcı surətdə onu inkişaf etdirmiş və zənginləşdirmişdi. Müxtəlif dövrlərdə həyata keçirilən tikintilər həm ölçülərin vəhdəti, həm də əsas memarlıq formaları olan kubik şəkilli binalar, günbəzlər və portalların ahəngi və mütənasibliyi ilə əlaqələndirilmişdir.[5]

1964-cü ildə saray kompleksi muzey-qoruq elan edildi və dövlət mühafizəsinə götürüldü. 2000-ci ildə unikal memarlıq və mədəniyyət kompleksi Bakı şəhərinin qala divarları ilə əhatə edilmiş tarixi hissəsi — İçərişəhərQız qalası ilə birlikdə YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edildi. Şirvanşahlar sarayı müasir dövrdə Azərbaycan memarlığının incisi hesab edilir.[6]

Sarayın yeri[redaktə | əsas redaktə]

Sarayın binası Bakıdakı təpənin ən yuxarı hissəsində, Bakının “Qala” adlandırılan ən qədim hissəsində yerləşir. Hal-hazırda o, qədim şəhər divarları ilə əhatə edilib. Saray kompleksinin yerləşdiyi ərazi kiçikdir, təqribən bir hektar sahə tutur. [7] Sarayın yanında yerləşən tikililər sarayla birbaşa əlaqədardır. Sarayla birlikdə bu tikililər bütöv bir kompleksi təşkil edir. Kompleksə daxil olan tikililər minarəsi ilə şah məscidi, onun yanında türbə tikilisi, divanxana (şimal tərəfdən saraya bitişikdir) və Seyid Yəhya Bakuvinin türbəsidir (“Dərviş türbəsi” kimi də tanıan bu türbə sarayın cənubunda yerləşir). Əvvəllər türbənin yaxınlığında qədim məscid var idi. İndi isə onun yalnız qalıqları qalıb. Saray kompleksi tikililəri yaxınlığında həmçinin saray hamamıovdan yerləşir. Onlar Şirvanşahlar türbəsinin qərbində yerləşir.

Kompleks təpənin yuxarı hissəsində olduğuna görə qədim şəhərdə üstün coğrafi mövqeyi var və uzaqdan nəzərə çarpır. Bakının orta əsrlərə aid binaları arasında o, memarlığın ağırlığına, tikilmə üsullarına və əzəmətinə görə fərqlənir.[8] Keçmişdə saray bürcləri olan divarla əhatə edilmişdi və beləliklə, Bakı qalasının daxili istehkamı kimi istifadə edilirdi. Baxmayaraq ki, hal-hazırda bu divarın heç biri izi qalmayıb, ancaq XX əsrin 20-ci illərində sarayın şimal-şərq hissəsində bürcün təməllərini və divarın əlaqədar hissəsini görmək olurdu.[8]

Sarayın tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Şah məscidinin minarəsi. Yazısında sifarişçi olaraq I Xəlilullah və tarix olaraq hicri ilə 845-ci il (1441/42) göstərilib.

Şirvanşahlar dövründə[redaktə | əsas redaktə]

1192-ci ildə Şamaxıda zəlzələ baş verdi. Şirvanşah I Axsitan bu zəlzələdə arvadı İsmət əd-Dini, oğlu və vəliəhdi Mənuçöhrü və qızlarını itirdi. Sara Aşurbəyliyə görə bu hadisədən sonra Axsitan iqamətgahını Şamaxıdan Bakıya köçürdü.[9]

Saray binasına aid heç bir kitabə dövrümüzə çatmamışdır. Ona görə də onun tikilmə ili saray kompleksinə daxil olan memarlıq abidələrindəki yazılarda olan tarixlərə uyğun olaraq təyin edilir. Belə iki yazı yalnız türbədə və Şah məscidinin minarəsində tamamilə qorunub saxlanılıb. Hər iki yazı tikililərin ucaldılmasını əmr edən hökmdarın adını çəkir. Bu, 1417-1462-ci illərdə hökmdarlıq etmiş Şirvanşahlar dövlətinin 35-ci hökmdarı I Xəlilullahdır. Tikinti illəri olaraq da bunlar qeyd edilir: türbədə hicri ilə 839 (1435/36) , Şah məscidinin minarəsində 845 (1441/42).[4]

Türbə, saray və məscid eyni materialdan istifadə edilərək tikilib, yonulma və tikilmələri də eyni cürdür. V. N. Leviatov belə nəticəyə gəlir ki, saray binası və tikililər təqribən eyni vaxtda meydana gəlib və hətta saray onlardan bir az əvvəl, XV əsrin ilk onilliklərində qurulub.[4]

Kompleks öz vaxtında əhəmiyyətli dərəcədə böyük ərazini əhatə edirdi. Bu ərazidə saray qulluqçuları və xidmət üçün evlər yerləşirdi.[10]

Səfəvi-Osmanlı dövründə[redaktə | əsas redaktə]

Saray binası haqqında 1501-ci ilə qədərki dövrə aid məlumat aşkar edilməyib. Fars salnamələrindən biri deyir ki, 1501-ci ildə I Xəlilullahın oğlu Şirvanşah I Fərrux Yasarın ordusu Səfəvilər sülaləsindən olan Şah I İsmayıl tərəfindən məğlubiyyətə uğradılır. Döyüşdə Şirvanşah Fərrux Yasar həlak olur; I İsmayılın ordusu Bakıya hərəkət edir, onu mühasirəyə alır və bir neçə hücumdan sonra şəhəri ələ keçirir. Sonra, salnaməyə görə, Şah İsmayılın əmri ilə Şirvanşahın hündür binası dağıdılır. Bu ifadə o mənada şərh edilir ki, Şirvanşahın sarayı dağıdılıb. Amma V. N. Leviatov qeyd edir ki, orta əsrlər salnamə ruhuna uyğun olaraq, bu ifadə belə anlaşılmalıdır ki, Şirvanşahların hakimiyyəti və ali hakimiyyət hüquqları məhv edildi. Mümkündür ki, Bakının Səfəvilər tərəfindən alındığı və Şah I İsmayılın ordusunun orada ağalıq etdiyi vaxtda saray qarət edilib və ehtimal ki, qismən dağıdılıb. Bir müddət sonra isə Bakı şəhərini və bütün ətrafını, həmçinin Şirvanı Səfəvilər dövlətinin təyin etdiyi canişinlər idarə edirdi. XVI əsrin ilk yarısında sarayda kimin yaşadığı və hansı şəkildə yaşadığı haqqında məlumat yoxdur.[11]

Osmanlı sultanı III Murad

XVI əsrin ikinci yarısında Səfəvilər və Osmanlı imperiyası arasında müharibə gedirdi və 1578-ci ildə türklər Bakını ələ keçirdi. Hal-hazırda Osmanlılar imperiyasının vaxtından saray ərazisində onu şərqdən əhatə edən saray divarı ilə darvaza qalıb. Darvazanın portalında yerləşdirilən yazıdan aydın olur ki, onlar Osmanlı sultanı III Muradın dövründə (hakimiyyət illəri: 1574-1595-ci illər) tikilib. Yazının tam mətni aşağıdakı kimidir.

" Bu bina Ulu Rəcəb Bakuvinin doqquz yüz doxsan dördüncü ildə (hicri ilə 994; 1585-1586) sifarişi əsasında böyük və ədalətli Sultan III Muradın dövründə tikdirilib.[12] "

Ədəbiyyatda qeyd edilir ki, bu dövrdə sarayda türk paşaları yaşayırdı.[13] Bunun sübutu da yuxarıda adı çəkilən Murad darvazasıdır.[14]

XVII əsrdə saray boş idi və orada heç bir hökumət adamı yaşamırdı. Monastırın baş keşişi və İsfahan missiyasının nümayəndəsi kapuçin Pater Rafael dyu Man 1660-cı ildə öz əsərində Bakı qalasındakı Şirvanşahlar sarayını təsvir edir və onun dağılmasından və boşalmasından bəhs edir.[15] 1723-cü ildə Bakı şəhəri I Pyotrun ordusu tərəfindən mühasirə olundu və top atəşinə məruz qaldı. Bununla əlaqədar olaraq sarayın cənub-şərqi fasadı ziyan gördü. XIX əsrin ortalarında saray Rusiya imperiyasının Hərbi Nazirliynə təhvil verilməzdən qabaq xaraba vəziyyətdə idi.[14]

Rusiya imperiyası dövründə[redaktə | əsas redaktə]

Cənub-şərqi tərəfdən Bakı sarayının görünüşü. XIX əsrin ortaları. Rəs. Georgi Qoqenfelden[2]

Rusiya hərbi nazirliyi sarayı qismən təmir etdi. Eyni zamanda saray binalarının hərbi təchizat anbarları kimi düzəldilməsi üçün böyük yenidən qurma işləri həyata keçirildi. Hərbi nazirlik tərəfindən icra edilən təmir işləri dağılmış hissələrin bərpası ilə birlikdə sarayın restavrasıyası üçün önəmli olan bir sıra detalların məhvinə səbəb oldu.[14]

Saray binasını anbara uyğunlaşdırarkən hərbi nazirlik birinci və ikinci mərtəbədəki otaqları ayıran bir neçə divarı dağıtdı və ikinci mərtəbədə onların yerinə dam örtüyünü dəstəkləyən qövs şəkilli tağ qoydu. İkinci mərtəbənin bütün otaqlarındakı günbəz, çatma və xaç şəklində olan taxtapuşların qalıqları dağıdıldı; onlar düz, tirdən düzəldilmiş taxtapuşlarla əvəz edildi. Birinci mərtəbədəki pəncərə yerləri (iki cərgəli pəncərə) elə tutuldu ki, yalnız kiçik pəncərə qaldı. Birinci və ikinci mərtəbədə yeni geniş qapı yerləri açıldı.[14]

Bu dövrdə Bakıdakı Rus Pravoslav Kilsəsi yerində Bakı kafedralı tikmək üçün sarayın sökülməsinə nail olmağa çalışdı. Ancaq bu xahiş çar hökuməti orqanları tərəfindən o səbəbə görə rədd edildi ki, saray otaqları böyük anbarlar kimi istifadə edilir.[16][17]

Sarayın şimal fasadının ikinci mərtəbəsinə girəcək düzəldilib, divarda isə oyuq açılıb. Bu ona görə edilib ki, atlara qoşulmuş araba küçədən düz sarayın ikinci mərtəbəsinə girsin. Bu yenidən qurmalarla rus hərbi nazirliyi tarixi abidə kimi saraya böyük ziyan vurdu. Hərbi nazirlik sarayın şərq fasadına pilləkən əlavə etdi, cənub (və ya aşağı) həyəti isə mağzalları olan daş divarla əhatə edildi. Bu divar sarayı əhatə edən köhnə divardan qalan fundamentdən qurulmuşdu.[18] Saray kompleksi hal-hazırda isə XIX əsrin ilk yarısında tikilmiş qala divarları əhatə edilib. [10]

SSRİ dövründə[redaktə | əsas redaktə]

Müasir Azərbaycan dövründə[redaktə | əsas redaktə]

1992-ci ilə yeni restavrasiya işi başladı. Saray kompleksinin restavrasiyası işinin müəllifi Niyazi Rzayev idi. İşə taxt-tac zalı ilə başlandı. [19] 2000-ci ildə YUNESCO Dünya irsi komitəsinin 24-cü sessiyasında Bakı şəhərinin tarixi hissəsi İçərişəhər sarayla birlikdə Azərbaycanda YUNESKO-nun Ümumdünya irsi obyekti elan edildi. Bu, YUNESCO-nun siyahısına daxil olan, Azərbaycan ərazisində yerləşən ilk obyekt idi. 2006-cı ildə sarayın növbəti versiyası tamamlandı.[20]

Sarayın planı[redaktə | əsas redaktə]

1Saray; 2Divanxana (Şirvanşahlar sarayı)Divanxana; 3Seyid Yəhya Bakuvinin türbəsi; 4Dağılmış Keyqubad məscidinin yeri; 5Murad darvazası; 6Şah məscidi; 7Şirvanşahlar türbəsi; 8Saray hamamı; 9Ovdan.

Plan of the Complex of The Palace of the Shirvanshahs.png

Kompleksə daxil olan tikililər[redaktə | əsas redaktə]

Saray binası[redaktə | əsas redaktə]

Entrance to the Palace of Shirvanshahs.jpg The interior of the Palace of Shirvanshahs.jpg
1.Saraya əsas giriş
2.Sarayın ikinci mərtəbəsi. Taxt-tax zalı

Saray binasının hissələri eyni vaxtda ortaya çıxmayıb.[21] Ən köhnə tikili (böyük ehtimalla XIV əsrin sonlarına aid) mərkəzi hissədə (ikinci mərtəbənin səkkizbucaqlı zalı) yerləşir. Qərb fasadına bitişik hissə bir az sonra əlavə edilib. Planında saray qarışıq fiqur təqdim edir. Qərb, şimal və şərq fasadının kiçik hissəsi yarımçıq düzbucaqlı dördbucaq əmələ gətirir; şərq fasadının qalan hissəsi və cənub fasadı iki üçüzlü fonardan təşkil edilib, onların arasındakı qırıq xətlər dörd düz bucaq əmələ gətirir.[22]

Saray binası qurulduğu dövrdən bəri 52 otağı üç dar dolama pilləkənlə birləşdirir: ilk mərtəbə 27, ikinci mərtəbədə 25 otaq[22] (hal-hazırda ikinci mərtəbədə 16 otaq var)[23] və ikinci mərtəbənin planlaşdırılması əsas etibarilə birinci mərtəbənin planını təkrar edir. Sarayın mərkəzi hissəsi (ikinci mərtəbənin səkkizbucaqlı zalı, portalla bəzədilmiş giriş) daha qalın divarları var. Qərb fasadında yerləşən əsas giriş hündür portalla bəzədilib. Portalın pilləkəni günbəzlə örtülmüş, hündür səkkizbucaqlı təmtəraqlı zala aparır.[24] Güman edilir ki, bu zal qəbullar üçün istifadə edilirdi. Onun arxasında kiçik səkkizbucaqlı dəhliz yerləşir. Bu dəhliz zalı digər otaqlarla əlaqələndirir. Kənarlarda yarığabənzər dəliklər aşağı mərtəbə ilə əlaqəni təmin edir, harada ki, xidmət otaqları yerləşir. İkinci mərtəbənin zalları və otaqları daha təmtəraqlıdır. Burada pəncərələrindən Bakı körfəzinin mənzərəsi görünən cənub və şərq fasadları diqqət çəkir.[25] İkinci mərtəbədə həmçinin şah və onun ailəsi üçün otaqlar var.[23]

Sarayın böyük daş müstəvilərinin səthi rəng, en və faktura ilə, həmçinin kiçik işıq oyuqlarındakı daş qəfəslər — şəbəkə torları ilə xarakterizə edilən hörgü sıralarının növbələşməsi ilə formalaşıb.[25]

Sarayda Bakının tarixi mərkəzi İçərişəhərdə və Şirvan ərazisində arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan müxtəlif məişət əşyaları, XII—XV əsrlərə aid sikkələr, XIX əsrlərə aid mis qab-qacaq, silah və bəzək-düzək əşyaları, XV əsrə aid musiqi alətləri sərgilənir. Həmçinin eksponatlar içində qadın kostyumları və əl işləri, XIX əsrə aid Şamaxı xalçaları və XVII əsrdə Bakıda tikilmiş xalça saxlanır. Zalın mərkəzində Bakının tarixi hissəsinin maketi yerləşdirilib.

Divanxana[redaktə | əsas redaktə]

Old City, Shahs Palace (3860832955).jpg Divankhana (portal).jpg
1.Rotondo-pavilyon Divanxana
2.Üzərində yazı həkk edilmiş, zalın cənub girişi
(Quran, 10-cu surə, 26-cı və 27-ci ayələr)

Saray bağının şimal hissəsində yerləşən kiçik qapı yeri bağlı saray divanxanasına aparır. Bu tikili üç tərəfdən çatma arkada ilə əhatə edilib. Divanxananın kompozisiya mərkəzində hündür stilobatda səkkizüzlü rotonda-pavilyon dayanır. Bu rotondanın zalı eyni orderin açıq arkadası ilə əhatə edilib. Azacıq sivri təpəsi olan elliptik örtük bayır tərəfdən yonulmuş daş günbəzlə qorunur. Rotondanın qərb fasadı arabeskalarla bəzədilmiş[26] portalla fərqlənir (incə şəkildə modelləşdirilmiş stalaktitlər (və ya müqərnəslər) sisteminə əsaslanan kallenür yarımgünbəz çatma konxa). Portal stilobat üzərində yerləşən zalı sərdabə və xidmət otaqları ilə əlaqələndirən zala aparır.[27]

Divanxananın işlədilməsi ilə bağlı bir neçə versiya mövcuddur. Hesab edilir ki, o, mühakimələr[28], qəbullar və ya dövlət şurası binası[29] olaraq xidmət edirdi və ya türbə idi.[30] Abidənin hal-hazırki adı ən çox yayılmış nəzəriyyənin əsasını təşkil edir. Buna görə güman edilir ki, o, elə divanxanadır və ya sarayın qəbul otağıdır və ya hansısa “buyuruq” otağıdır. Üslub xüsusiyyətləri və naxış işinin tamamlanmamış hissəsi divanxananı XV əsrin sonuna, Səfəvi qoşununun Bakını aldığı vaxta aid etməyə imkan verir. Divanxana planının xüsusiyyətləri, yeraltı sərdabə və zala girişdə həkk edilmiş yazının məzmunu (Quran, 10-cu surə, 26-cı və 27-ci ayələr) onun xatirə yeri olduğunu göstərir.[31] Bretaniçki hesab edir ki, Divanxana XV əsrin sonunda, Şirvanşah Fərrux Yasarın dövründə tikilib, dövr hadisələri tikintinin bitməsinə imkan verməyib.[32]

Orijinal memarlıq quruluşunun mənşəyi islamdan əvvəlki dəfn adətləri ilə əlaqələndirilir.[33] Tarixçi Sara Aşurbəyli hesab edir ki, müsəlmanlıqdan əvvəlki dövrdə divanxanananın olduğu ərazi müqəddəs yer olub. O güman edir ki, piyaləyəoxşar çuxurlar öldürülmüş heyvanların qanını saxlamaq üçün istifadə edilirdi.[34]

Seyid Yəhya Bakuvinin türbəsi[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Seyid Yəhya türbəsi

Dervish Mausoleum 2.jpg Tomb of seyid yahya bakuvi2.jpg
1.|Seyid Yəhya türbəsinin ümumi görünüşü
2.Türbə sərdabəsində Seyid Yəhya Bakuvinin qəbri

Saray həyətinin cənubunda, sarayın yaxınlığında XV əsrin ikinci yarısında tikilən və “Dərviş türbəsi” də adlandırılılan Seyid Yəhya türbəsi yerləşir. Burada I Xəlilullahın saray alimi olan və tibb, riyaziyyatastrologiya ilə məşğul olan Seyid Yəhya Bakuvinin qəbri yerləşir. Türbənin korpusu səkkizbucaqlıdır, üst hissəsi isə piramid şəkilindədir. Türbənin daxili dekorasiyası yeraltı sərdabədən ibarətdir. Burada Bakuvinin qəbri və onun üzərində də kamera yerləşir.

Keyqubad məscidi[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Keyqubad məscidi

Murad darvazası[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Murad darvazası

Saray məscidi[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Şah məscidi

Şirvanşahlar türbəsi[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Şirvanşahlar türbəsi

Saray hamamı[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Saray hamamı

Ovdan[redaktə | əsas redaktə]

Mədəniyyətdə[redaktə | əsas redaktə]

Şirvanşahlar sarayının təsvirinə Qriqori Qaqarin, Georgi Qoqenfelden kimi rəssamların əsərlərində və Riçard Tilenin fotolarında rast gəlinir. 1990-cı ildə saraya həsr edilmiş SSRİ poçt markası buraxıldı. Daha sonra sarayın təsvirinə Azərbaycan Respublikasının poçt markalarında görmək mümkün idi. Həmçinin Şirvanşahlar sarayının təsviri 10000 manat dəyərindəki Azərbaycan əsginasında var idi. Qurban SəidinƏli və Nino” məhəbbət romanında da saray təsvir edilib. Sarayın arxitekturası bir neçə dəfə Leonid Qaydayın bəzi səhnələri Bakının “qədim şəhəri”ndə çəkilən "Brilyant əl" filminin kadrlarına düşmüşdür.[35]

Saray poçt markaları və əskinaslarda
Saray Qriqori Qaqarin və Georgi Qoqenfeldenin əsərlərində və Riçard Tilenin fotolarında

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Малюга Ю. Я. Культурология. Учебное пособие. — Москва: ИНФРА-М, 1998. — С. 84. — 331 с.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 И. Н. Берёзин. часть III-я // Путешествие по Дагестану и Закавказью. — 2-е. — Казань: Университетская типография, 1850
  3. 3,0 3,1 Бретаницкий, Веймарн 1976, pp. 106.
  4. 4,0 4,1 4,2 Левиатов 1944, pp. 19.
  5. 5,0 5,1 Искусство Азербайджана Всеобщая история искусств. — Искусство, 1961.. — Т. 2-й. — С. 113.
  6. "Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace and Maiden Tower". UNESCO rəsmi saytı.. 2000. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2012-03-22 tarixində. http://www.webcitation.org/66LOy9fX7.
  7. Бретаницкий 1970, pp. 47.
  8. 8,0 8,1 Левиатов 1944, pp. 7.
  9. Ашурбейли 1992, pp. 90.
  10. 10,0 10,1 Бретаницкий, Веймарн 1976, pp. 108.
  11. Левиатов 1944, pp. 20.
  12. Перевод всех надписей комплекса дворца ширваншахов сделан А. Алескерзаде и взят из приложения к книге И. П. Щеблыкина — «Краткий очерк истории дворца ширваншахов». Изд. АзФАН, 1939 г. Перевод им же исправлен и дополнен в 1942 г.
  13. Пахомов 1924, pp. 106.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 Левиатов 1944, pp. 21.
  15. Средневековый Восток / Редколлегия: Г. Ф. Гирс (председатель), Е. А. Давидович, С. Б. Певзнер, И. В. Стеблева. — Наука, 1980. — С. 22. — 318 с.
  16. История Азербайджана. — Б.: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1960. — Т. 2-й. — С. 359.
  17. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; .D0.90.D0.BB.D0.B8.D0.B5.D0.B2 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  18. Левиатов 1944, pp. 22.
  19. Встреча Президента Азербайджанской Республики Гейдара Алиева во дворе Музея дворца Ширваншахов с известными представителями интеллигенции, деятелями литературы и искусства, музыкантами по случаю Новруз байрама - 21 марта 1998 года // Бакинский рабочий : газета. — 26 марта 1998 года.
  20. Рена Рзаева, директор Дворца Ширваншахов: «Наши двери всегда открыты для гостей» // Азербайджанские известия : газета. — 13 августа 2011.
  21. Ашурбейли 1992, pp. 175.
  22. 22,0 22,1 Левиатов 1944, pp. 10.
  23. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; icherisheher adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  24. Левиатов 1944, pp. 13.
  25. 25,0 25,1 Бретаницкий, Веймарн 1976, pp. 110.
  26. Jonathan M. Bloom, Sheila Blair. The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture. — Oxford University Press, 2009. — Т. 2. — С. 240. — 513 с. — ISBN 9780195309911.
  27. Бретаницкий, Веймарн 1976, pp. 113.
  28. Сысоев В. М. Баку прежде и теперь. — Б., 1928. — С. 16.
  29. Дадашев, Усейнов 1946, pp. 22.
  30. Бретаницкий Л. К. К вопросу назначения и датировки «Диван-хане». — Б.: Искусство Азербайджана, 1956. — Т. V. — С. 138, 142, 161.
  31. Бретаницкий, Веймарн 1976, pp. 115.
  32. Бретаницкий 1970, pp. 58.
  33. Бретаницкий, Веймарн 1976, pp. 116.
  34. Ашурбейли 1992, pp. 167.
  35. Леонид Гайдай - 90 лет: "Бриллиантовая рука" - история съемок в Баку // trend.az. — 30 января 2013.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Ахундов Д. А. Мечеть в комплексе Дворца ширваншахов в Баку // Памятники архитектуры Азербайджана : Сборник материалов. — Баку: Азернешр, 1950.
  • Ашурбейли С. Б. История города Баку. Период средневековья. — Б.: Азернешр, 1992. — 408 с. — ISBN 5-552-00479-5.
  • Бретаницкий Л. С. Баку. — Ленинград-Москва: Искусство, 1970. — 245 с.
  • Бретаницкий Л. С. Зодчество Азербайджана XII-XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока. — Наука, Главная редакция восточной литературы, 1966. — 556 с.
  • Бретаницкий Л. С., Веймарн Б. В. Искусство Азербайджана IV — XVIII веков / Редактор И. А. Шкирич. — Москва: Искусство, 1976. — 272 с.
  • Дадашев С. А., Усейнов М. А. Ансамбль дворца Ширваншахов в Баку. — Москва: Стройиздат, 1956. — 75 с.
  • Дадашев С. А., Усейнов М. А. Архитектурные памятники Баку. — М.: Издательство Академии архитектуры СССР, 1946.
  • Левиатов В. Н. Памятники азербайджанской культуры (Бакинский дворец ширваншахов). — Баку: Издательство Азербайджанского филиала Академии наук ССР, 1944. — 52 с.
  • Мамед-заде К. М. Строительное искусство Азербайджана (с древнейших времён до XIX века) / Научный редактор aкадемик АН Азерб. ССР А. В. Саламзаде. — Баку: Элм, 1983.
  • Щеблыкин И. П. Краткий очерк истории дворца Ширваншахов в Баку. — Баку: Издательство АзФАН, 1939. — 43 с.
  • Пахомов Е. А. Бакинский дворец ширваншахов // Путь школы : журнал. — Баку: Издательство БОНО, 1924. — № 3.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

VikiAnbarda Şirvanşahlar sarayı ilə əlaqəli mediafayllar var.