Mehmandarovların evi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Emojione1 1F3DB.svg
Mehmandarovların evi
Museum to the History of Shoushi city.JPG
Kompleksə daxil olan Kiçik ev binası (mərkəzdə) və Böyük Ev binaının bir hissəsi (sağda)
ÖlkəFlag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
ŞəhərŞuşa şəhərinin gerbi.png Şuşa
MemarKərbəlayi Səfixan Qarabaği[1]
Tikilmə tarixiXVIII əsr
Vəziyyətinaməlum
UNESCO Ehtiyyat Siyahısı
Tipi Mədəni
Kriteriya i,iv,v,vi
Təyin edilib 2001
İstinad nöm. 1574
Dövlət Azərbaycan
Region Avropa
İstinad nöm. 347
Əhəmiyyəti Ölkə əhəmiyyətli
Commons-logo.svg Mehmandarovların evi Commonsda

Mehmandarovların evi — Şuşa şəhərində yerləşən saray tipli tarixi yaşayış kompleksi. Azərbaycanın XVIII əsr mülki memarlığının ən maraqlı nümunələrinən biridir.[2] Vaxtilə Mehmandarovlar ailəsinə məxsus olmuş yaşayış kompleksinə Böyük yaşayış binası, Kiçik yaşayış binası və ailə məscidi daxildir. Kompleks daş divarlarla əhatələnmişdir.

Divar rəsmləri[redaktə | əsas redaktə]

Böyük yaşayış binası və ailə məscidinin interyerləri Usta Qəmbər tərəfindən çəkilmiş və Şəki xan sarayının divar rəsmlərini xatırladan rəsmlərlə bəzədilmişdir. [3] Kompleksə daxil olan Kiçik yaşayış binasında SSRİ dövründə Şuşa Tarix Muzeyi yerəşirdi.

Mehmandarobların evinin kiçik otağının panellərində Usta Qəmbər özünəməxsus və başqa heç yerdə təkrarlamadığı[3] bir motiv işləmişdir. Şpaler rəsm (təkrarlanan naxış) prinsipinin əsas götürüldüyü bu rəsmdə panelərin sütunlarla ənənəvi sektorlara bölünməsi müşahidə edilmir. Burdakı zəngin kompozisiyada bitki budaqları üzərində oturmuş müxtəlif quşlar təsvir edilmişdir. Kompozisiya Şəki xan sarayının ikinci mərtəbəsindəki zalın nişlərindəki rəsmləri xatırladır. Açıq rənglərdən istifadə etməklə yaradılmış bu panel rəsmləri divarın aşağı hissəsində yerləşdiyinə görə zamanla korlanaraq dövrümüzə yaxşı çatmamışdır (həmin otağın digər divar rəsmləri ilə müqayisədə).[3]

Otaqların düzbucaqlı niş təsvirlərində süjetli rəsmlərə yer verilmişdir ki, bu da Şəkixanovların evinin dekorunu xatırladır.[4] Frizlərdə isə Şəki xan sarayında olduğu kimi kompozisiya və rəng baxımından stilləşdirilmiş nəbati naxışlar yer almışdır.[4] Evin divar rəsmlərini tədqiq etmiş sənətşünas alim N. M. Miklaşevskaya bildirir ki, “Həm Şəki xan sarayında, həm də Mehmandarovların evində friz təsvirləri Usta Qəmbərin rəhbərliyi ilə işlənsə də, Mehmandarovların evinin təsvirləri daha yaxşı alınmışdır. Onlar otağın ümumi təsvirləri ilə daha yaxşı əlaqələndirilmişdir.”[4] Şəki xan sarayının frizində əsas gümüşü budaqları realistik təfsirə malik güllər əhatə edir; burada rənglər daha açıq olmaqla, çoxlu miqdarda gümüşü rəngdən istifadə edilmişdir.[4] Mühmandarovların evində isə naxışlar tünd onda verilmişdir.[4] Frizdəki naxışlar panno timpanlarında da təkrarlanır.[4]

Mehmandarovların evinin parad zalında adətən stalaktitlərin yerləşdiyi hissədə tavan boyunca uzanan və maraqlı frizlə bəzədilmiş oyuq vardır. Bu friz, çiçək və quş kompozisiyasından formalaşdırılmış böyük medalyon formalı maraqlı naxışlarla bəzədilmişdir.[5]

Mehmandarovların evinin plafonu ümumi kompozisiya baxımından Şəki xan sarayı və Şəkixanovların evinin plafonlarını xatırlatsa da, onun naxışları rəmg və kompozisiya baxımından xalçaçılıq motivlərinə daha yaxındır. Qarabağ xalçaçılıq məktəbinə xas mərkəzi medalyonlu və zəngin bəzədilmiş künc naxışlı xalçalarda həmin kompozisiyanın analogiyasını görmək mümkündür. [6]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Авалов, Э. В. (1977). Архитектура города Шуши и проблемы сохранения его исторического облика. Баку: Элм, 60.
  2. Миклашевская, Н. М. (1952). Стенные росписи Азербайджана XVIII - XIX вв., Архитектура Азербайджана (очерки), 487.
  3. 3,0 3,1 3,2 Миклашевская, Н. М. (1952). Стенные росписи Азербайджана XVIII - XIX вв., Архитектура Азербайджана (очерки), 488.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Миклашевская, Н. М. (1952). Стенные росписи Азербайджана XVIII - XIX вв., Архитектура Азербайджана (очерки), 489.
  5. Миклашевская, Н. М. (1952). Стенные росписи Азербайджана XVIII - XIX вв., Архитектура Азербайджана (очерки), 493.
  6. Миклашевская, Н. М. (1952). Стенные росписи Азербайджана XVIII - XIX вв., Архитектура Азербайджана (очерки), 494.