Ağoğlan qapısı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Emojione1 1F3DB.svg
Ağoğlan qapısı
Shushi prison 01.JPG
Şuşa qalası divarlarının Şuşa həbsxanası yaxınlığından keçən hissəsi və Ağoğlan qapısı (sağda, arxa fonda)
ÖlkəFlag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
ŞəhərShusha2001.png Şuşa
YerləşirŞuşa Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu
AidiyyatıQarabağ xanlığı
SifarişçiPənahəli xan
Tikilmə tarixiXVIII əsr
ÜslubuArran memarlıq məktəbi
UNESCO Ehtiyyat Siyahısı
Tipi Mədəni
Kriteriya i,iv,v,vi
Təyin edilib 2001
İstinad nöm. 1574
Dövlət Azərbaycan
Region Avropa
İstinad nöm. 337
Kateqoriya Qala
Əhəmiyyəti Ölkə əhəmiyyətli
Ağoğlan qapısının planı.jpg
Qapının profil görünüşü
Commons-logo.svg Ağoğlan qapısı Commonsda

Ağoğlan qapısı, Muxtar qapısı[1] və ya Şuşakənd qapısı[2]Şuşa qalasının üç əsas qapısından biri olmaqla qalanın şərq tərəfində yerləşir və şəhərin aşağı hissəsinə girişi təmin edir. Qalanın digər iki qapısı isə Gəncəİrəvan qapılarıdır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Şuşa qalası üç əsas qapıya malik olmuşdur: Gəncə, İrəvan və Ağoğlan qapıları. Hər üç qapının adı tarixi mənbələrdə tez-tez xatırlanır, həmçinin onlar Şuşanın XIX əsrdə çəkilmiş bütün baş planlarında qeyd edilir.[3] Məslən Qafqaz qəzetinin 1871-ci ildə çıxarılmış 25-ci nömrəsində yazılır: “Abixin barometrik ölçmələrinə görə, şəhərin Ağoğlan və Yelizavetpol qapıları yerləşən şimal-şərq hissəsi 3886 fut hündürlükdə, “Şuşa qayası” adlandırılan və İrəvan qapısı yerləşən cənub qərb hissəsi isə 4705 fut hündürlükdə yerləşir.”[4]

Hələ XIX əsrin 60-cı illərində bu qapılar Şuşanın ictimai həyatında mühüm rol oynayırdılar ki, «Иллюстрация» qəzetində çap edilmiş məqalə də bunu isbat edir. Həmin məqalədə verilən məlumata görə, Ağoğlan və İrəvan qapıları ali şəxslərin keçişi və yük daşınması üçün, Gəncə qapısı isə arabaların keçməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu.[5] Bəzi mənbələrdə qala divarlarının dördüncü divarının da olmasından bəhs edilsə də, onun yeri və adı müəyyən edilməmişdir.[6]

Pənahəli xanın dövründə inşa edilmiş qala qapısından çıxan yol Şuşa şəhərini ŞuşakəndMuxtar kəndləri ilə birləşdirərək Ağoğlan qəsrinə kimi uzanırdı. XIX əsrin bütün rusdilli mənbələrində Şuşanın cənub qapısı Ağoğlan qapısı kimi qeyd edilmişdir. [2] 1846-cı ilin “Qafqaz təqvimi”nə ( (rus.)) əlavə edilmiş yol xəritəsinə görə Şuşa qalasını Ağoğlan qəsri ilə məhz bu qapıdan çıxan kəndlərarası yol birləşdirirdi.[7] Bu qapının mənbələrdə xatırlanan digər bir adı isə Topxana qapısıdır.

Memarlıq xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

E. Avalov qeyd edir ki, Rusiya Dövlət Hərbi-Tarixi Arxivində saxlanan çertyoja əsasən qalanın şimal və qərb qapılarından fərqli olaraq şərqdə yerləşən Ağoğlan qapısı döyüş qüllələri ilə bərkidilməmiş və kifayət qədər sadə görünüşə malik olmuşdur. Giriş oxvari tağla həll olunmuşdur. [2]

XIX əsrdə qalanın aşağı tərəfində, şərq qapısı yaxınlığında Şuşa həbsxanası inşa edilmişdir. Həbsxananın inşa edilməsi zamanı qala divarlarının bir hissəsi və müdafiə qüllələri həbsxana divarları kimi istifadə edilmişdir.[2] Bu zaman qapı da həbsxanaya giriş kimi dəyişdirilərək yenidən formalaşdırılmışdır.[2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Nersesov (Qarabaği), Mirzə Yusif (2006). Tarixi-Safi, Qarabağnamələr. II kitab, Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı, 35.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Авалов 1977, s. 35
  3. Авалов, Э. В. (1972). "О некоторых особенностях архитектуры оборонительных сооружений Шуши". Изв. АН Азерб. ССР сер. Лит. Яз. и Иск. (№ 2). İstifadə tarixi: 9 iyul 2018.
  4. (1871) "Кавказ, Тифлис" (№ 25).
  5. (1861) Очерки Закавказья. «Иллюстрация», т. VII, 257.
  6. Nersesov (Qarabaği), Mirzə Yusif (2006). Tarixi-Safi, Qarabağnamələr. II kitab, Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı, 35.
  7. (1845) Кавказский календар на 1846 год.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Авалов, Э. В. (1977). Архитектура города Шуши и проблемы сохранения его исторического облика. Баку: Элм.