Hacı Bani məscidi

Hacı Bani məscidi
Hacı Bani məscidi
Ölkə	Azərbaycan
Şəhər	Bakı
Yerləşir	İçərişəhər, 8-ci Kiçik Qala döngəsi, 20
Aidiyyəti	İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu
Memar	Hacı Bani
Tikilmə tarixi	XVI əsr
Üslubu	Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi
UNESCO Ümumdünya İrsi
Tipi	Mədəni
Kriteriya	vi
Təyin edilib	2000
İstinad nöm.	958
Dövlət	Azərbaycan
Region	Avropa və Şimali Amerika
Azərbaycandakı tarixi abidələrin milli qeydiyyatı
İstinad nöm.	77
Əhəmiyyəti	Ölkə əhəmiyyətli
Kateqoriya	Memarlıq abidələri
	40°22′01″ şm. e. 49°50′01″ ş. u.HGYO
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Hacı Bani məscidi — XVI əsrə aid İçərişəhərdə yerləşən tarix-memarlıq abidəsi.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Sovet işğalından sonra məsciddə ibadət dayandırılıb. Hazırda yaşayış evi kimi istifadə olunur.

Haqqında

Hacı Bani məscidi İçərişəhərdə Şirvanşahlar saray kompleksi yaxınlığında yerləşir.^[1] Minarəsi və günbəzi yoxdur.^[2] Məscid fasadı üzərindəki qısa epiqrafik kitabəyə əsasən memar Hacı Bani tərəfindən XVI əsrdə inşa edilib.^[3] Hicri-qəməri təqvimlə 1320-ci ildə^{[q 1]} bərpa edilib.^[4]^[5]

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.^[6]

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.^[7]

Memarlığı

Məsciddə girişlə üzbəüz, iri miqyaslı hörgü ilə, stalaktit yaruslu mehrab yerləşir. Məscidin üzərindəki digər kitabəyə əsasən isə məscid Hicri-qəməri təqvimlə 1320-ci ildə^{[q 1]} bərpa edilib.^[3] Bu zaman yenidənqurma işləri aparılıb, vestibül və qadınlar üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi hissə (şəbistan) əlavə edilib. Cüt yarımdairəvi pəncərələr sayəsində isə ibadət zalı ikiqat işıqlandırılıb.^[4] Məscidin yenidənqurma işləri zamanı interyeri və eksteryeri ənənəvi memarlıq üslublarını və motivlərini qoruyub saxlayıb.^[3] İfadəli silueti, kub təməl üzərindəki quruluşu, Abşeron tipli daş şarkonusvari günbəzin traktovkası və küçənin eniş istiqamətində gözəl vurğulanmış künc hissəsi yerli memarlığın xarakterik xüsusiyyətlərini əks etdirir.^[3]^[4]

Həmçinin bax

Hacı Bani hamamı

Qeydlər

1 2 H. Q. 1320 = M. 10 aprel 1902 – 29 mart 1903

İstinadlar

↑ Fətullayev, Şamil. Bakı memarları XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəlində (PDF) (az.) (Şərq-Qərb nəşriyyatı). Bakı. 2013. 56. 30 yanvar 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 30 yanvar 2024.
↑ Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası (PDF) (az.). Bakı: Beynəlxalq Əlhuda. 2001. səh. 50. ISBN 964-8121-59-1. 23 iyul 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
1 2 3 4 Şamil Fətullayev. Bakının memarlıq ensiklopediyası (PDF). Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2013. səh. 90. ISBN 978-9952-32-020-6.
1 2 3 "HАCI BANİ MƏSCİDİ" (az.). icherisheher.gov.az. 19 yanvar 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2014.
↑ Fərhadoğlu, Kamil. İçərişəhər (az.). Bakı: Ş-Q və Çinar-çap. 2006. 138. 2 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 fevral 2024.
↑ Arif Yunusov. Ислам в Азербайджане (PDF). Bakı: Zaman. 2004. səh. 78. ISBN 9952-8052-0-9. 5 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 dekabr 2022.
↑ "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir" (PDF) (az.). mct.gov.az. 2 avqust 2001. 7 iyul 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 dekabr 2022.

[:0-4] 1 2 H. Q. 1320 = M. 10 aprel 1902 – 29 mart 1903

[1] Fətullayev, Şamil. Bakı memarları XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəlində (PDF) (az.) (Şərq-Qərb nəşriyyatı). Bakı. 2013. 56. 30 yanvar 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 30 yanvar 2024.

[:02-2] Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası (PDF) (az.). Bakı: Beynəlxalq Əlhuda. 2001. səh. 50. ISBN 964-8121-59-1. 23 iyul 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF).

[:1-3] 1 2 3 4 Şamil Fətullayev. Bakının memarlıq ensiklopediyası (PDF). Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2013. səh. 90. ISBN 978-9952-32-020-6.

[:0-5] 1 2 3 "HАCI BANİ MƏSCİDİ" (az.). icherisheher.gov.az. 19 yanvar 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2014.

[:12-6] Fərhadoğlu, Kamil. İçərişəhər (az.). Bakı: Ş-Q və Çinar-çap. 2006. 138. 2 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 fevral 2024.

[7] Arif Yunusov. Ислам в Азербайджане (PDF). Bakı: Zaman. 2004. səh. 78. ISBN 9952-8052-0-9. 5 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 dekabr 2022.

[8] "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir" (PDF) (az.). mct.gov.az. 2 avqust 2001. 7 iyul 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 dekabr 2022.

[1]

[2]

[3]

[q 1]

[4]

[5]

[6]

[7]

Bakı məscidləri
Şəhər	Əbu Bəkr Əjdərbəy Hacı Cavad Hacı Sultanəli Heydər İmam Hüseyn Şəhidlər məscidi Təzəpir Qasımbəy məscidi
İçərişəhər	Aşur Baba Kuhi Bakuvi Bəylər Cin Cümə Çin Gileyli Hacı Bani Hacı Heybət Xanlar Xıdır Keyqubad Mədrəsə Məhəmməd Mirzə Əhməd Molla Əhməd məscidi Həzrəti Əli məscidi Şah məscidi Şeyx İbrahim Təkiyə
Kəndlər	Buzovna Hacı Baxşı Murtuza Muxtarov Rəhimə xanım Nizaməddin Sədərək Şah Abbas Tuba Şahi Hacı Heybət məscidi Əlbatti məscidi Salam məscidi
Kateqoriya • Azərbaycanda İslam • Vikianbar

İçərişəhər
Dünya əhəmiyyətli abidələr	Qız qalası • Şirvanşahlar sarayı • Məhəmməd məscidi
Ölkə əhəmiyyətli abidələr	Ağa Mikayıl hamamı • Kiçik karvansaray • Bakı qalası • Molla Əhməd məscidi • Hacı Bani hamamı • İkimərtəbəli karvansaray • Hacı Bani məscidi • Xanlar məscidi • Çin məscidi • Qasım bəy hamamı • Mədrəsə məscid • Buxara karvansarası • Multanı karvansarası • Aşur məscidi • Şeyx İbrahim məscidi • Həzrəti Əli məscidi • Xıdır məscidi • Gileyli məscidi • Dördbucaqlı qala • Cümə məscidi • Yeraltı tikintilər • Sıratağlı dini-memarlıq kompleksi • Təkiyə • Ovdan • Bakı xan sarayı • Su kəməri və kanalizasiya • İmamqulu məktəb-məscidi • Yeraltı hamam • Baba Kuhi Bakuvi məscidi
Yerli əhəmiyyətli abidələr	Bəylər məscidi • † Müqəddəs Nikolay kilsəsi • † Müqəddəs Varfolomey kilsəsi • Zəncirli bina • Ağa Zeynal hamamı • Cin məscidi • Hacı Heybət məscidi • Mirzə Əhməd məscidi • Hacı Qayıb məscidi • Dükan • Şah Evi • Dükan • Tikili • Tikili • Tağlı bina • Karvansaray • Karvansaray • Ramazanovların evi • Qəni Məmmədovun evi • İsa bəy Hacınskinin evi
Muzeylər	Qız qalası • Şirvanşahlar sarayı • Miniatür kitab muzeyi • Vaqif Mustafazadənin ev-muzeyi • Tahir Salahovun ev-muzeyi • Kamil Əliyevin ev-muzeyi • Numizmatika muzeyi • Müqəddəs əmanətlər muzeyi
Digər	İçərişəhər metrostansiyası • “Qız qalası” Beynəlxalq İncəsənət Festivalı • Vaqifsayağı Caz festivalı • Vahid bağı • Əliağa Vahidin heykəli (Bakı, 1990) • Əzim Əzimzadənin heykəli • Həsən bəy Zərdabinin heykəli • Filarmoniya bağı • † Müqəddəs Varvara kilsəsi
www.icherisheher.gov.az