Cümə məscidi (Quba)

Cümə məscidi
Cümə məscidi
	Cümə məscidi restavrasiya işlərindən sonra. 2025-ci il.
Ölkə	Azərbaycan
Yerləşir	Quba şəhəri
Sifarişçi	Qazi Nəsrullah əfəndinin oğlu Qazi İsmayıl əfəndi
Tikilmə tarixi	1792-1802
Sahəsi	400 m²;
Azərbaycandakı tarixi abidələrin milli qeydiyyatı
İstinad nöm.	4615
Kateqoriya	Məscid
Əhəmiyyəti	Yerli əhəmiyyətli
	41°21′47″ şm. e. 48°30′43″ ş. u.HGYO
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Cümə məscidi — Azərbaycanın Quba rayonunun ərazisində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi.

Tarixi

Zəngin memarlıq üslubuna malik olan ən qədim ibadət məkanlarından biri — Cümə məscidi — hicri 1217-ci (m. 1802) ildə inşa edilmişdir. Mənbələrə görə, onun tikintisi ya Qazi Nəsrullah əfəndinin oğlu Qazi İsmayıl əfəndinin maddi dəstəyi ilə,^[1] ya da Hacı İsmayılın oğlu Hacı Nəsrullah tərəfindən həyata keçirilmişdir.^[2] Binanın tikilisi 1792-ci ildə başlanmış və müəyyən fasilələrlə 10 ilə başa çatdırılmışdır.^[3] Bu məscid təkcə Qubada deyil, ölkənin bütün şimal-şərq bölgəsində ən qədim dini mərkəzlərdən biri olub.^[1]

Məscid və onun nəzdində olan mədrəsə 1924-cü ilədək fəaliyyət göstərmiş, qırmızı imperiya dövründə onun fəaliyyəti qadağan edilmişdir.^[1] 1933-cü ildə mədrəsə, minarə, sonralar isə digər tikililər dağıdılmışdır.^[1]^[4] Məscidin dağıdılacağını bilən rayon əhalisi, gecə ilə dəyirman daşlarını və çuvallarla buğdalarını gətirib məscidi dəyirmana çevirib ki, onu dağıdılmaqdan xilas etsinlər.^[1] Bir müddətdən sonra bura anbar kimi istifadə olunub. Daha sonra isə burada xalça muzeyi fəaliyyət göstərib.^[1]

Azərbaycan müstəqillik yoluna qədəm qoyduqdan sonra məscid yenidən dindarların istifadəsinə verilmiş və dini qurum kimi ədliyyə nazirliyində qeydiyyatdan keçmişdir.^[1] Qısa müddət ərzindən məscidin ətrafına şəbəkəli hasar çəkilmiş, su-konalzasiya xətləri qoşulmuş, dəstəmazxana və mədrəsənin tikintisi də başa çatmişdır və digər abadlıq işləri də görülmüşdür.^[1] Türkiyənin Dini İşlər Nazirliyinin Azərbaycandakı nümayəndəliyi məscidə 5 min dollar dəyərində minbər bağışlayıb.^[1] Həmin qurum, qubalı dindarların xahişlərini nəzərə alaraq, 1993-1994-cü illərdə burada hündürlüyü 50 metr olan yeni osmanlı üslublu minarə də inşa etdirib.^[3]

Memarlıq

Məscid səkkiztinli prizma şəklində olub içəri tərəfdən hündürlüyü 28 m, sahəsi 400 m²-dir.^[3]

Məscidin tikintisində istifadə olunan zığ kərpiclər, rayonun 8-10 kilometrliyində yerləşən İqrığ kəndində hazırlanıb.^[1] Quba camaatı həmin kənddən kərpicləri əlləri ilə bir-birinə ötürə-ötürə məscid tikilən yerə gətirib.^[1] Məscidin tikintisində, əsasən un, yumurta və əhəngdən istifadə olunub. Məscidin mehrab hissəsi (yəni qiblə olan tərəfi) Mədinə şəhərində olan Quba məscidində olduğu kimi işlənib.^[1]

Qalereya

Tavanı
Çılçıraq
İnteryeri, mehrabı
Minarəsi
Namaz qılınan xalça
Meydan ərazisindən ümumi görünüşü
İnteryeri

İstinadlar

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 "Quba əhalisindən misilsiz qəhrəmanlıq". Sputnik (az.). 28 parel 2017. 2019-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2018. (#redundant_parameters); (#redundant_parameters); (#redundant_parameters)
↑ Мехмандарова, Гульнара. Джума Мечеть в Кубе (rus). Bakı: "Наука". 1986. Сохранившаяся над михрабом надпись сообщает, что мечеть построена Гаджи Насирулахом, сыном Гаджи Исмаила в 1217 г. х. (1802 г.).
1 2 3 "Quba şəhəri, Cümə məscidi". Dini Qurumlar üzrə Dövlət Komitəsi. (az.). 21 iyul 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2018. (#redundant_parameters); (#redundant_parameters); (#redundant_parameters)
↑ Zeynalova, Ülkər. Tarixi Yerlər və Abidələr I Beynəlxalq Quba Simpoziumu / Qubanın tarixi yerləri və abidələri (az.). Bakı. 2019. səh. 256. Archived from the original on 17 iyun 2022. İstifadə tarixi: 17 iyun 2022. (#redundant_parameters); (#redundant_parameters); (#redundant_parameters); (#redundant_parameters)

Xarici keçidlər

Quba Cümə məscidinin tarixi minarəsi
Vikianbarda Quba Cümə məscidi ilə əlaqədar mediafayllar var

[sputnik-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 "Quba əhalisindən misilsiz qəhrəmanlıq". Sputnik (az.). 28 parel 2017. 2019-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2018. (#redundant_parameters); (#redundant_parameters); (#redundant_parameters)

[2] Мехмандарова, Гульнара. Джума Мечеть в Кубе (rus). Bakı: "Наука". 1986. Сохранившаяся над михрабом надпись сообщает, что мечеть построена Гаджи Насирулахом, сыном Гаджи Исмаила в 1217 г. х. (1802 г.).

[diniqurum-3] 1 2 3 "Quba şəhəri, Cümə məscidi". Dini Qurumlar üzrə Dövlət Komitəsi. (az.). 21 iyul 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2018. (#redundant_parameters); (#redundant_parameters); (#redundant_parameters)

[:0-4] Zeynalova, Ülkər. Tarixi Yerlər və Abidələr I Beynəlxalq Quba Simpoziumu / Qubanın tarixi yerləri və abidələri (az.). Bakı. 2019. səh. 256. Archived from the original on 17 iyun 2022. İstifadə tarixi: 17 iyun 2022. (#redundant_parameters); (#redundant_parameters); (#redundant_parameters); (#redundant_parameters)

[1]

[2]

[3]

[4]