Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Yuxarı Başın əsas alış-veriş küçəsi

Yuxarı Baş — Azərbaycanın Şəki şəhərinin yuxarı[1][2] (hündür[3]) tarixi[2] hissəsində tarix-memarlıq qoruğu. Bura Şəki şəhərinin ən qədim hissəsidir.[3] Qoruğun ərazisi 283 hektardır, direktoru isə Təranə Abdullayevadır.[4]

Qoruq ərazisinə Şəki xan sarayının da yerləşdiyi Nuxa qalası və karvansarayların və müxtəlif sənət növlərinə aid dükanların yerləşdiyi əsas alış-veriş küçəsi daxildir.[1] Alış-veriş küçəsinin ətrafında hələ də öz qədim adlarını daşıyan məhəllələr yerləşir: Gileyli, Qırıçı, Qullar, Duluzlar, Aqvanlar, Otaq eşiyi, Sarı torpaq və s.[3][5] Qoruq ərazisində həmçinin Şəkixanovların evi, məscidlər və hamamlar yerləşir.[6]

Yuxarı Baş 6 mart 1968-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə memarlıq qoruğu elan edildi. Şəhərin tarixi hissəsi 2001-ci ildən YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi Namizəd Siyahısındadır.

“Yuxarı Baş” Tarix-Memarlıq Qoruğunu xəritəsi[redaktə | əsas redaktə]

Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu — yerləşdiyi ərazi Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu
M.F.Axundovun ev muzeyi
M.F.Axundovun ev muzeyi
Sabit Rəhmanın ev muzeyi
Sabit Rəhmanın ev muzeyi
Qurcana çayı üzərində körpü
Qurcana çayı üzərində körpü
Gödək minarə
Gödək minarə
Giləhli məscidi
Giləhli məscidi
Şəki tarix diyarşünaslıq muzeyi
Şəki tarix diyarşünaslıq muzeyi
Rəsm qalereyası
Rəsm qalereyası
Ağvanlar hamamı
Ağvanlar hamamı
Hamam
Hamam
1 №-li fabrikin binası
1 №-li fabrikin binası
Qurcana çayı
Qurcana çayı
Dəyirmanarx çayı
Dəyirmanarx çayı
B.Vahabzadənin heykəli
B.Vahabzadənin heykəli
«Sheki Palace» hoteli
«Sheki Palace» hoteli
Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu
“Yuxarı Baş” Tarix-Memarlıq Qoruğu ərazisinində yerləşən obyeklər.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Hacı Çələbi xanın 1749-cu ildə Nuxada tikdirdiyi məscidin kitabəsi: Bu şərəfli məscidi Hacı Çələbi sultan ibn Qurban, Şəki hakimi, Şirvan əmiri, 1162-ci il (miladi 1779) Allahın mübarək ramazan ayı tarixində tikdirdi.

Tədqiqatçılar fikirləşirdilər ki, Nuxa qədim Şəki şəhəridir. Ancaq tarixi mənbələrin analizinə və sahə araşdırmalarına əsaslanaraq müəyyən edilib ki, Nuxa və Şəki ayr-ayrı yaşayış məntəqələridir. Şəki şəhəri Kiş dərəsindən bir az aşağıda yerləşirdi. 1772-ci il Kiş çayının daşqınına görə şəhər dağılır. Şəhərin sakinləri çaydan 100 metr yuxarıda yerləşən Nuxa şəhərinə köçürlər.[7] Nəticədə Nuxa şəhəri inkişaf edir və genişlənir. Burada qala inşa edilir.[8]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Саламзаде, Исмаилов, Мамед-заде 1988, pp. 200.
  2. 2,0 2,1 Ханларов 1972, pp. 56.
  3. 3,0 3,1 3,2 Эфендизаде 1986, pp. 35.
  4. ""Yuxarı Baş" Dövlət Tarix - Memarlıq Qoruğu". Şəki şəhəri mədəniyyət və turizm şöbəsi. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi.. http://sheki.mctgov.az/service/lang/az/page/131/sid/0/nid/966/n/1/. İstifadə tarixi: 2015-07-31.
  5. Саламзаде, Авалов, Салаев 1979, pp. 66.
  6. Саламзаде, Мамед-заде 1987, pp. 117.
  7. Рзаев Н. О происхождении Шеки и Нухи // Доклады Академии наук Азербайджанской ССР. — Б., 1973. — С. 88.
  8. Саламзаде, Авалов, Салаев 1979, pp. 63.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Бретаницкий Л. С., Веймарн Б. В. Искусство Азербайджана IV — XVIII веков / Редактор И. А. Шкирич. — Москва: Искусство, 1976. — 272 с.
  • Бретаницкий Л., Датиев С., Мамиконов Л., Мотис Д. Нуха (Азербайджан) / Под общей редакцией акад. В. А. Веснина и проф. Д. Е. Аркина. — М.: Издательство Академии архитектуры СССР, 1948.
  • Город Нуха. Дом Шекихановых // Азербайджан (Исторические и достопримечательные места) / Под общей редакцией М. А. Казиева.. — Б.: Издательство АН Азербайджанской ССР, 1960.
  • Мамед-заде К. М. Строительное искусство Азербайджана (с древнейших времён до XIX века) / Научный редактор aкадемик АН Азерб. ССР А. В. Саламзаде. — Баку: Элм, 1983.
  • Саламзаде А. В., Авалов Э. В. и Салаев Р. Д. Проблемы сохранения и реконструкции исторических городов Азербайджана / Под ред М. А. Усейнова. — Б.: Элм, 1979. — 138 с.
  • Саламзаде А. Р., Мамед-заде К. М. Архитектурные памятники Шеки / Под ред. М. А. Усейнова. — Б.: Элм, 1987. — 140 с.
  • Саламзаде А. Р., Исмаилов А. И., Мамед-заде К. М. Шеки. Историко-архитектурный очерк / Под ред. М. А. Усейнова. — Б.: Элм, 1988. — 237 с.
  • Ханларов Т. А. Архитектура Советского Азербайджана. — М.: Стройиздат, 1972. — 112 с.
  • Эфендизаде Р. М. Архитектура Советского Азербайджана. — М.: Стройиздат, 1986. — 316 с.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]