Basqal

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Yaşayış məntəqəsi
Picto infobox map.png
Basqal
Basqal village.jpg

40°45′20″N 48°23′47″E / 40.75556°N 48.39639°E / 40.75556; 48.39639Koordinatlar: 40°45′20″N 48°23′47″E / 40.75556°N 48.39639°E / 40.75556; 48.39639


Dövlət Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Hündürlüyü1.081 metr
Saat qurşağıUTC+04:00
Xəritə
Basqal — yerləşdiyi ərazi Azərbaycan
Basqal
Vikidatada redaktə et: Vikidatada redaktə et

BasqalAzərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Tarixçilərin fikrincə, Basqal hələ dördüncü yüzillikdə mövcud olub. Qəsəbənini yerləşdiyi indiki ərazi qədim Alban dövlətinə mənsub olub. Qədim tarixi mədəniyyətə malik olan Basqal qala və məscidləri ilə çox məşhurdur. Mərhum akademik Ziya Bünyadovun fikrincə, "bas" və "qal" ifadələrinin birləşməsindən əmələ gələn basqal sözü qala bas, qala qur, qala ucalt mənalarını verir. Aparılan arxeoloji tədqiqatların nəticələrinə görə, Basqalın cənub – şərqində yerləşən antikorta əsrə aid abidələrlə zəngin olan "qalalar" adlanan ərazi qədim insan məskəni olub.

Basqal qəsəbəsi 1932-1933-cü illərdə İsmayıllı rayonunun mərkəzi olub. Basqalın “Qalabaşı” məhəlləsi ərazisində qalınlığı bir neçə metrə çatan qala divarlarının üzləri bu günədək qalmaqdadır. Bunun XIV əsrdə tikildiyi güman edilir. “Basqal” toponimi təmiz türk sözüdür və “qala başı”, “qala qur”, “qala yarat”, “qala ucalt”, “baş qala” mənasını ifadə edir. Basqal Tarix – Mədəniyyət Qoruğuna XVII əsrə aid hamam və məscid kimi qədim abidələr aiddir.[1]

2018-ci ilin 3 oktyabr tarixində “Basqal” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu haqqında Azərbaycan Respublikası prezidenti İlham Əliyev sərəncam imzalamışdır. [2]

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Qədim dövrlərdən etibarən, Basqal ipək toxuculuğu sənətinin mərkəzi olub. Burda milli qadın ipək örtükləri - kəlağayı istehsal olunub. “Kəlağayı” fenomeninin tarixi və mədəni dəyərini təsdiq edən bir fakta nəzər salaq: 2014-cü ilin noyabrında UNESCO-nun 9-cu sessiyasında Azərbaycan kəlağayı sənəti dünyanın qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.[3]

İnfrastruktur[redaktə | əsas redaktə]

2015-ci ilin iyun ayının 25-də kəndə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir.[4]

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 noyabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə İsmayıllı rayonunun Basqal qəsəbəsində 432 şagird yerlik yeni ümumtəhsil məktəbi binasının tikintisi üçün Azərbaycan Respublikasının 2018-ci il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinə ilkin olaraq 1 milyon manat ayrılmışdır[5].

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

28 yanvar - 9 fevral 1897-ci il Ümumrusiya imperiyası siyahıyaalınmasına əsasən Bakı quberniyasının Şamaxı qəzasının Basqal kəndində hər iki cinsdən toplam 2.017 nəfər əhali yaşayırdı.[6]

13-22 aprel 2009-cu il tarixində aparılmış Ümumazərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Basqal qəsəbəsində 1.480 nəfər (753 nəfəri kişilər, 727 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.[7] AzStat-ın 1 yanvar 2013-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən qəsəbədə təxminən 1.5 min nəfər əhali yaşayır.[8]

Tanınmış adamları[redaktə | əsas redaktə]

  • Hüseynov Ağaxəlil Əlihüseyn oğlu (1925-1970) - Böyük vətən müharibəsinin iştirakçısı, müharibə veteranı, xalq hakimi, “Azərkitab” Baş kitab ticarəti idarəsi rəisinin müavini, “Azərnəşr” nəşriyyatının direktor müavini, Azərbaycan KP MK-nin “Kommunist” birləşdirilmiş nəşriyyatının direktor müavini olmuşdur.

1925-cü ildə Basqalda anadan olmuşdur. Atasi – Səfərov Əlihüseyn, anası – Turə xanım. Bacılari: Arifə, Sünbül, Nazilə, Əzizə. Bəy nəslindən olduğuna gürə keşməkeşli repressiya illərində ailəsini qorumaq üçün “Hüseynov” soyadını götürmüşdür. 1941-ci ildə, 16 yaşı olarkan, yaşının az olmasına baxmayaraq, könüllü olaraq müharibəyə ketmiş və uğurlu döyüş yolu keçmişdir. Müharibədə göstərdiyi şücaətə görə “За боевые заслуги” və digər medallarla təltif olunmuşdur. 1942-ci ilin yazında Ukraynadakı kəsgin döyüşlərin birində ağır yaralanaraq Batumi hərbi hospitalına yerləşdirilmişdir. Həmin ilin payızında, ordudan tərxis olunaraq, evinə, Basqala qayıdır. Bir müddət Basqalda kolxozda mühasib işləyir. 1942-ci ildə anası və baciları ilə Bakıya köçür. 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsinə daxil olur və 1953-cü ildə həmin universiseti, əlaçı olaraq, fərqlənmə ilə bitirir.

1954-1957 – Azərbaycan SSR Mədəniyyət nazirliyi “Azərkitab” Baş kitab ticarəti idarəsi rəisinin müavini. Eyni zamanda həmin illər Xalq hakimi seçilir və müvəffəqiyyətlə bu sahədə fəaliyyət göstərir. Onun müəllifliyi ilə Azərbaycanın müxtəlif qəzet və jurnallarında məqalələr dərc olunur, 1956-cı ildə isə “Sovet məhkəməsi” kitabı nəşr olunur. Sonrakı illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Dövlət Mətbuat Komitəsinin İstehsalat və təchizat idarəsinin rəisi, “Azərnəşr” nəşriyyatının direktor müavini, Azərbaycan KP MK-nin “Kommunist” birləşdirilmiş nəşriyyatının direktor müavini vəzifələrində çalışır.

Böyük Vətən Meharibəsində alınmış ağır yaralar və kürək nayihəsində qalmış qumbara qəlpələri özünü bildirməyə başlayir. 1970 ilin yay aylarinda o ağır xəstələnir və həmin ilin oktyabr ayinda vəfat edir. Onun qısa, keşməkeşli, lakin uğurlu həyatı onu tanıyanların yaddaşlarında daim qalacaqdır.

Şəhidləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Rəmzi Siyavuş oğlu Novruzov 1963-02.09.1993[10]
  • İbrahim Hüseynov [11]

Din[redaktə | əsas redaktə]

Qəsəbədə Basqal qəsəbə məscidi dini icması fəaliyyət göstərir[12].

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Basqal qəsəbəsi
  2. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
  3. Azərbaycan kəlağayı sənəti UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilib.
  4. Biləsuvar, Ağsu və İsmayıllı rayonlarının kəndlərinə təbii qaz verilmişdir. socar.az, 25.06.2015  (azərb.)
  5. İsmayıllı rayonunun Basqal qəsəbəsində yeni ümumtəhsil məktəbi binasının tikintisi ilə bağlı tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı. president.az, 07.11.2018  (azərb.)
  6. Первая всеобщая перепись населения Российской империи 1897 г. Под ред. Н.А.Тройницкого, "Города и поселения в уездах имеющий 2000 и более жителей", С.-Петербург, 1905 г., стр.90
  7. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: İsmayıllı rayonu
  8. 2013-cü ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə əhalinin cins bölgüsündə sayı"
  9. Eloğlumun hünəri
  10. İsmayıllı şəhidləri.
  11. Bəxtinə gün doğan Basqal
  12. MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR - 2016-cı ildə qeydiyyatdan keçənlər. scwra.gov.az  (azərb.)

Xarici Keçidlər[redaktə | əsas redaktə]