Göytəpə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Göytəpə
Goytepe sign.jpg
Gerb
Gerb
Xəritədə yeri
Göytəpə is located in Azerbaijan
Göytəpə
Göytəpə
Məlumatlar
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Bölgə Cəlilabad
Əsası qoyulub 1840
Əvvəlki adı Prişib
Əhali 14 700[1] nəfər (2015)
Nəqliyyat kodu 15
Telefon kodu +(994) 114
Poçt indeksi AZ1500
Göytəpədə yerləşən rus kilsəsi

Göytəpə şəhəri (əvvəlki adı Prişib) - Azərbaycanın Cəlilabad rayonunda şəhər.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan tarixçilərinin yazdığına görə, Rusiya İmperiyası XIX əsrdə Azərbaycan xanlıqlarını işğal edəndən sonra özünə dayaqlar yaratmaq üçün bölgəyə 250 min nəfərdən çox rus millətindən olan şəxs köçürüb. Onlar həm BakıGəncə kimi böyük şəhərlərdə yerləşdirilirdi, həm də bölgələrdə. O vaxt ruslarına bir hissəsi də indiki Cəlilabad ərazisində yerləşdirilib. Cəlilabad rayonunda rus yer adları çoxdur — Astraxanovka, Tatyanovka, Nikolayevka, Petrovka, Privolnoye, Mixaylovka və s.

XIX əsrdə Azərbaycana köçürülən ruslar üçün münbit torpaqlar ayrılır, onlara yerli əhaliylə müqayisədə müxtəlif güzəştlər edilirdi. Cəlilabad rayonunun indiki ərazisi demək olar ki meşə örtüyündən məhrumdur, çöllükdü. İqlimi qurudu. Elə Göytəpə şəhərinin ətrafı da yalnız kartof sahələri və üzümlüklərdən ibarətdir. Amma 200 il əvvəl bölgənin təbiəti bir qədər ayrı cür olub. 1840-cı ildə Prişib kəndinin əhalisi Rusiyanın Orenburq quberniyasından zorla köçürülərək Lənkəran qəzasının Astraxanbazar ərazisinə gətirilmişdir. XX əsrdə toponim Prişib adlandırılmışdır. [2]

1992-ci ildən sonra yaşayış məntəqəsinin əvvəlki adı Göytəpə özünə qaytarılmışdır. Sovet İttifaqı dağılandan sonra rusların çoxu Rusiyaya köçüb getsələr də, Göytəpədə rus üslubunda tikilmiş palıd evlərin çoxu durur, həmin evlərdə azərbaycanlılar yaşayır, burada yaşamaqda davam edən ruslar isə ahıl yaşında olanlardı. [3]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Tanınmış şəxsləri[redaktə | əsas redaktə]

Fəzail Bayramov

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Göytəpə şəhərində 1 və 2 saylı orta, 3 saylı natamam orta məktəb və həmçinin texniki peşə məktəbi fəaliyyət göstərir.

Tarixi abidələr[redaktə | əsas redaktə]

Göytəpə şəhərində 1878-ci ildə inşa edilmiş rus kilsəsi hələ də qalmaqdadır. Turizm nazirliyi tərəfindən qorunan, 4177 saylı inventarla rəsmi qeydiyyata alınan bu tarixi abidə öz görkəmini hələ də itirməyib. Dindar insanlar tərəfindən istifadə olunmadığı üçün Göytəpə şəhər mədəniyyət evi də elə bu kilsənin birinci mərtəbəsində yerləşdirilib. Mədəniyyət işçiləri tərəfindən bu kilsə daim nəzarətdə olmaqla daim qorunur.

Qazıntılar[redaktə | əsas redaktə]

Gəncə-Qazax bölgəsində ən iri arxeoloji abidələrindən biri olan Göytəpə qədim yaşayış yeri Kür çayının sağ sahilinin orta axarında,Tovuz şəhərindən 10 km şərq tərəfdə yerləşir.Göytəpə abidəsi bir sıra digər neolit dövrünə aid təpələrin (Şomutəpə,Qarğalartəpə,Töyrətəpə) əhatəsində olub,Kiçik Qafqaz sıra dağlarının qərb hissəsinin arealına daxildir.Burada hər il təxminən 400 min yağıntı düşür.Kiçik Qafqazdan başlanan bir sıra böyük və kiçik çay axınları Kür çayına axaraq ovalığın landşaftını ayırır.Göytəpə belə bir vadinin,Zəyəm çayının qərb terrasında yerləşmişdir. Göytəpə magistral yoldan (İpək yolu) 150 metr kənarda olub dəniz səviyyəsindən 420 metr hündürlükdə 2 hektardan çox ərazini əhatə edir.Onun diametri 145 metr,hündürlüyü isə 8 metrdir. Göytəpə qədim yaşayış yeri sahəsinə görə Şomutəpə mədəniyyətinin ən iri abidələrindən biridir.Tədqiqatlarımızın əsas vəzifələrindən biri bu mədəniyyətin ümumi xüsusiyyətlərini ətraflı izləmək və elmi araşdırmalarda son texnologiyaların tətbiqi ilə abidənin xronoloji konstruksiyasını müəyyən etməkdir.

2008-ci ildə təpənin üst hissəsindən qazıntı sahəsi hərəsi 100 kv metr olmaqla (10x10 m) kvadratlara bölündü.Abidədə 2008-2011-illər ərzində 1000 kv.m2 dən artıq sahədə arxeoloji qazıntı işləri aparılmışdır.Qazıntılar zamanı hələlik bizə məlum olan 8 metr neolit təbəqəsindən 13 tikili horizontu aşkar edilmişdir.Qeyd etmək lazımdır ki,qazıntılar zamanı yaşayış yerinin hələlik materikinə rast gəlinməmişdir.Göytəpə yaşayış yeri Azərbaycanda və ümumən Qafqazın cənubunda neolit dövründə baş vermiş inkişaf prosesinin əsas xüsusiyyətlərinin öyrənilməsində müstəsna əhəmiyyətə malikdir.Göytəpədə aparılmış arxeoloji qazıntı işləri neolit dövrünə aid tikinti mədəniyyətini,Kür çayının orta axarı boyunca erkən neolit heyat tərzinin inkişafı yollarını və sosial ictimai həyatın öyrənilməsinə şərait yaratmışdır. [4]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: 2013-cü ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə əhalinin cins bölgüsündə sayı (min nəfər)
  2. Akademik Budaq Budaqovun Şəxsi Web Portalı-Azərbaycanın Lənkəran regionu Toponimlərinin İzahlı Lüğəti Kitabı
  3. Azadlıq radiosu
  4. SİVİLİZASİYANIN BAŞLANĞIC NÖQTƏSİ-GÖYTƏPƏ NEOLİT DÖVRÜ ABİDƏSİ

Vikianbarda Göytəpə ilə əlaqəli mediafayllar var.