Alar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kənd
Alar
A-Calilabad.PNG
Cəlilabad rayonu
Ölkə Azərbaycan
Rayon Cəlilabad rayonu
Koordinatlar 39°18′55″N 48°31′59″E / 39.31528°N 48.53306°E / 39.31528; 48.53306Koordinatlar: 39°18′55″N 48°31′59″E / 39.31528°N 48.53306°E / 39.31528; 48.53306
Əhalisi 7146[1] nəfər (2009)
Saat qurşağı UTC+04:00
Xəritəni aç/bağla
Alar is located in Azərbaycan
Alar

Alar — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Alılar Cəlilabad rayonunun eyni-adlı inzibati ərazi vahidində kənd. İncəçayın hər iki sahilində, düzənlikdədir. Etnooykonimdir. 2001-ci ildən rəsmi olaraq Alar adlandırılmışdır[2]. Kənd Alar çayının (Viləş çayının qolu) sahilində, məşhur "Qız qalası" yaxınlığındadır. Alar ərazisidə qədim və orta əsrlərə aid çox zəngin arxeoloji nümunələr aşkar edilmişdir. Alar kəndində daş qutu qəbirlərə dair maddi-mədəniyyət nümunələri tapılmışdır. Çox təəssüf ki, həmin qiymətli mədəniyyət nümunələri təsərrüfat işləri görülərkən yerli sakinlər tərəfindən əhəmiyyət verilmədən dağıdılmışdır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Mənbələr Alar ərazisində qədim şəhər mədəniyyətinin olduğunu təsdiq edir. Alar tarixdə həm də Alar üsyanı ilə tanınır. Xalq XIX əsrin ortalarında alarlar canşalı (cahanşahlı) tayfa birliyinə daxil idilər.[3]. Q.Qeybullayev arxiv materiallarına [4] istinad edərək göstərir ki, Canşalı tayfası (cahanşahlu) allar adlanırdı və Lənkəran bölgəsində yaşayırdı. XIX əsrin ortalarında bu tayfa birliyi 102 ailə olmaqla Alar, Hüseynxanlu, Təpəbaşi, Fətullahli, Vəliməmmədli, Cahanşahlı (yaxud Ağalıkənd-Kərim) və Köüzbulaqdan ibarət idi.[5]. Göründüyü kimi, faktlar oykonimin Alı adlı şəxslə bağlılığını inkar edir. Həmin ərazidə Alar yaşayış məntəqəsi Alı xana qədər də mövcud olmuşdur.Təsadüfi deyildir ki, kənd əhalisi Lerik ərazisindəki orand tayfasını özlərinə ən yaxın qohum sayırlar. Bu kəndin sakinlərinə "oratdı" deyilməsi də təsadüfi deyildir. Orat qədim orandıj talış tayfasının fonetik dəyişikliyə uğramış adıdır. Alarların dil xüsusiyyətləri digər Yardımlı şivələrdən xeyli fərqlidir. Burada q səsi ilə başlayan və bitən sözlərdə ğ səsi səciyyəvilik təşkil edir.Məsələn, qonaq >ğonəğ, qazan > ğəzən və s. Bu əvəzlənmə talış dilindən qalmışdır. Alar ərazisindəki Şahnişin toponiminin Səfəvi hökmdarı Şah İsmayılın adı ilə bağlı yarandığını güman edirik.Toponimi Şahnişan şəklində və Şahnişt- Talış dilində "Şah oturan yer" mənasında izah etmək mümkündür.

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Alar kəndi uzunmüddətli tarixi mədəniyyətə malikdir, yarandiği əsirdən dövrümüzə qədər kənd, öz sayılıb-seçilən mədəniyyətini nəsillərdən-nəsillərə ötürmüşdür. Kəndin sakinləri həmişə öz ayıq-sayıqlığı ilə, qonaqpərvərliyi ilə, iradəliliyi ilə, mərdliyi ilə və.s hünərliliyi ilə ön sıralarda öz yerini tutmuşdur. İnsanlar tarix boyunca kəndin adət-ənənələrini qoruyub saxlayıb və gələcək nəsilə yönləndirmişlər. Hal-hazırda da, burada yaşan insanlar ulu Azərbaycanın tarixində olan xüsusi günləri yüksək səviyydə və təntənəli sürətdə qeyd edirlər. Burada ağsaqqallara, ağbirçəklərə, qadınlara, uşaqlara olan hörmət və ehtiram, nizam-intizam her zaman gözlənilir. İnsanlarin bir-birlərinə olan səmimiliyi, mehribançılığı hədsizdir. Kənd camaatı hər zaman xeyir və şərlərində bir-birinin yanında olar bir-birlərinin sevinclərini dərdlərini birlikdə bölərlər. Bayramlarda bir-birinin evlərinə gedərlər, öz bayram süfrəlindəki ləziz nemətlərdən bir-birlərinə bayram payi apararlar. Kənd sakinləri öz islami dəyərləri ilə də xüsusi diqqətdədir, burada müqəddəs aylarında adət-ənənələrinə riayət olunur. Kənd Ələt-Astara şossesinin üzərində, Cəlilabad rayonunun ərazisində yerləşir. Kəndə 3 orta təhsil məktəbi, 3 böyük məscid, 1 kənd polikilinika, 1 poçt, xeyli sayda ticarət obyektləri vardır. Kənddə elm və təhsildə yüksək inkişaf etmişdir. Hər il kendin orta məktəbini bitirən şagirdlər Respublikamızın nüfuzlu universitetlərinə qəbul olurlar. Həmçinin kəndin təsərrüfat sahəsində də tərəqqi ildən ilə artır. Kəndin böyük əkin sahələrindəki kartof plantasiyaları, taxıl zəmiləri, üzüm bağları bura gələn qonaqların diqqətini xüsusilə cəlb edir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Yol[redaktə | əsas redaktə]

31 iyul 2014-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Cəlilabad rayonunun Alar-Təzəkənd-Üçtəpə-Əliqasımlı-Cəfərxanlı avtomobil yolunun tikintisinin davam etdirilməsi məqsədi ilə Sərəncam imzalamışdır. Həmin Sərəncama əsasən, Azərbaycan Respublikasının 2014-cü il dövlət büdcəsinin dövlət əsaslı vəsait qoyuluşu xərclərinin bölgüsündə kəndlərarası avtomobil yollarının tikintisi və yenidən qurulması üçün nəzərdə tutulmuş vəsaitin 7 milyon manatı Cəlilabad Rayon İcra Hakimiyyətinə ayrılmışdır.[7]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
  2. "Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007.
  3. ATEL, I c.s.32
  4. "Spiski naselennıx mest Rossiyskoy imperii. Bakinskaya quberniya", səh.41
  5. Toponimiya Azerbaydjana, səh.75
  6. Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
  7. Cəlilabad rayonunun Alar-Təzəkənd-Üçtəpə-Əliqasımlı-Cəfərxanlı avtomobil yolunun tikintisi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 31 iyul 2014-cü il tarixli Sərəncamı president.az