Bakı Fond Birjası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Bakı Fond Birjası
BFB logo yeni
Növü Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti
Yaranma tarixi 15 fevral 2000
Baş qərargahı AZ1025, Babək pr. 11/31, Babək Plaza Bakı, Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Rəhbərlik

Fariz Əzizov - İdarə Heyətinin Sədri

Saytı

www.bfb.az

Bakı Fond Birjası (ing. Baku Stock Exchange — BSE) — Azərbaycanın əsas fond birjasıdır.

Bakı Fond Birjası Qapalı səhmdar cəmiyyəti formasında yaradılmış kommersiya təşkilatıdır. BFB 2000-ci ildə təsis edilmiş və yaradılmasında əsas məqsəd ölkədə mütəşəkkil fond bazarının formalaşdırılması olmuşdur.

Azərbaycanda qiymətli kağızlarla mütəşəkkil ticarətin yeganə təşkilatçısı qismində Bakı Fond Birjası QSC çıxış edir. onun yerli banklar, brokerlər və İstanbul Fond Birjası (Borsa Istanbul) da daxil olmaqla 20 səhmdarı mövcuddur. Birjanın fəaliyyəti Azərbaycan Respublikası Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası tərəfindən tənzimlənir. Birjada səhm və istiqraz kimi korporativ qiymətli kağızların, Maliyyə Nazirliyinin istiqrazları, Mərkəzi Bankın notları kimi dövlətin borc kağızlarının ticarəti və REPO əməliyyatları həyata keçirilir.

Missiya və Strateji Baxış[redaktə | əsas redaktə]

BFB-nin missiyası - Qiymətli kağızların ticarətinin təşkilini və bağlanmış əqdlərin effektiv icrasını təmin edən ticarət sisteminin formalaşdırılması və inkişaf etdirilməsidir.

BFB-nin strateji baxışı - Maliyyə alətlərinin qabaqcıl texnologiyalar əsasında likvid, şəffaf və ədalətli ticarətini təşkil etməklə çevik investisiya imkanları təklif edən etibarlı və dayanıqlı təşkilata çevrilməkdir.

Səhmdarlar[redaktə | əsas redaktə]

1. “Kapital Bank” ASC
2. “Borsa İstanbul A.Ş”
3. “Unicapital İnvestisiya Şirkəti” ASC
4. “Kapital Menecment İnvestisiya Şirkəti” ASC
5. “Standard Kapital” MMC
6. “Dəmir İnvestisiya Şirkəti” QSC
7. “İnvest-AZ İnvestisiya Şirkəti” QSC
8. “Azərbaycan Sənaye Bankı” ASC
9. “Azər-Türk Bank”ASC
10. “Kapital Partners” MMC
11. “Respublika İnvest” MMC
12. “Xalq Kapital” MMC
13. “Bob Broker” MMC
14. “Brokdil-Az” MMC
15. “Caspian Financial LTD”
16. “Mars İnvestment” MMC
17. Qlobal Menkul Deqerler AS
18. “Yapı kredi İnvest” MMC
19. “Yunayted Kredit Bank ASC
20. “Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” ASC

Təsisçilər[redaktə | əsas redaktə]

"Azərbaycan Beynəlxalq Bankı", "Interservis", "Kontinentbank", "Azəriqazbank", "Mars investment" şirkəti, "Mbank", "Global Securities", Kapital "İnvestmentbank", "DəmirBank", "Koçbank", "Most-bank Azərbaycan!", "Ege International Bank — Baku", "BayBank", "Rotabank", "United Credit Bank", "Rabitəbank" və "Prominvestbank".

Bazar və Alətlər[redaktə | əsas redaktə]

Səhm Bazarı[redaktə | əsas redaktə]

Səhm - səhmdar cəmiyyətinin nizamnamə kapitalında mütənasib olaraq sahibinin iştirakını təsdiq edən, cəmiyyətin mənfəətinin bir hissəsini dividendlər şəklində almaq, səhmdar cəmiyyətinin idarə olunmasında iştirak etmək hüququnu və cəmiyyətin ləğvindən sonra qalan əmlakın nizamnamə kapitalında olmuş payına mütənasib olan hissəsinə hüququnu təsdiqləyən adlı sənədsiz investisiya qiymətli kağızdır.

Qanunvericiliyə əsasən səhmlər yalnız sənədsiz adlı formada buraxılır.

Səhmlər adi və ya imtiyazlı növdə ola bilər. 

• Adi səhm sahibinə emitentin mənfəətinin bir hissəsini dividendlər şəklində almaq, emitentin fəaliyyətinin idarə olunmasında iştirak etmək və emitentin ləğvindən sonra qalan əmlakının bir hissəsini əldə etmək hüququnu verən qiymətli kağızdır.

• İmtiyazlı səhm emitentin təsərrüfat fəaliyyətinin nəticəsindən asılı olmayaraq, sahibinə, səhmin nominal dəyərinin sabit faizi şəklində dividend almasına təminat verən, emitentin ləğvindən sonra qalan əmlakının bir hissəsini almaqda digər səhmdarlara nisbətən üstünlük hüququnu, habelə Mülki Məcəllədə, səhmlərin buraxılış şərtlərində və emitentin nizamnaməsində nəzərdə tutulan digər hüquqlar verən səhm növüdür.

Səhmin nominal dəyəri səhmin dəyərinin cəmiyyətin nizamnaməsi ilə müəyyən edilmiş pul ifadəsidir. Səhmlərin nominal dəyəri Azərbaycan Respublikasının milli valyutası ilə ifadə olunur. Emitent tərəfindən səhmlərinin nominal dəyərindən aşağı qiymətlə yerləşdirilməsinə yol verilmir.

BFB-də səhmlərin yerləşdirilməsi və təkrar bazar əməliyyatları təşkil olunur. Səhmlərin ticarətə buraxılması üçün ilk növbədə həmin qiymətli kağızlar BFB-də listinqdən keçməlidir.

Qanunvericiliyə əsasən açıq səhmdar cəmiyyətlərinin səhmərlinin yerləşdirilməsi (kütləvi təklifi) fond birjası vasitəsi ilə həyata keçrilir. Qiymətli kağızların kütləvi təklifi emissiya prospekti ilə müşayiət olunur. Emissiya prospektinə və onun tərtib olunmasına dair tələblər QKDK tərəfindən müəyyən edilir.

Səhmlərin təkrar bazarı artıq yerləşdirilmiş tədavüldə olan səhmlər üzrə təşkil olunur.

BFB-də qiymətli kağızların əldə edilməsi və BFB tərəfindən təşkil edilmiş bazarlarda iştirak birja üzvləri vasitəsi ilə həyata keçirilir. Bunun üçün arzu edilən birja üzvünə müraciət etmək gərəklidir.

İstiqrazlar[redaktə | əsas redaktə]

Dövlət qiymətli kağızları barədə qısa məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Dövlət qiymətli kağızlarına Azərbaycan Resbulkiasının Maliyyə Nazirliyi tərəfindən buraxılan dövlət istiqrazları və Azərbaycan Resbulkiasının Mərkəzi Bankı tərəfindən buraxılan qısamüddətli notlar aiddir.

Dövlət istiqrazları tədavül müddətinə görə qısamüddətli (1 ay, 3 ay, 6 ay və 1 il), orta müddətli (2 il və 3 il) və uzun müddətli (5 il və daha artıq) ola bilər. Dövlət istiqrazları dövlətin daxili borclanma aləti olmaqla, büdcə kəsrinin maliyyələşməsi məqsədi ilə buraxılır.

Mərkəzi bankın notları adətən 28 günlük (4 həftə) müddətə buraxılır və təyinatına görə pul kükləsinin tənzimlənməsi (sterilizasiyası) aləti kimi istifadə olunur. Buraxılış xüsusiyyətlərinə görə notlar istiqrazlarla eyni kateqoriyaya aid edilir.

İstiqraz - emitentin istiqraz sahiblərinə borclu olduğunu və şərtlərindən asılı olaraq, müəyyən edilmiş tarixdə faiz (kupon) və ya diskont və əsas məbləği ödənilən borc adlı sənədsiz investisiya qiymətli kağızdır.

İstiqrazlar üzrə gəlirlər buraxılışın növündən asılı olaraq faiz (kupon), diskont və qarışıq (həm faiz, həm də diskont) formada investorlara ödənilə bilər. Bir qayda olaraq qısa müddətli istiqrazlar əsasən diskontlu orta və uzun müddətli istiqrazlar isə faizli buraxılır.

Qanunvericiliyə əsasən istiqrazlar yalnız sənədsiz adlı formada buraxılır.

Korporativ istiqrazlar barədə qısa məlumat[redaktə | əsas redaktə]

İstiqraz - emitentin istiqraz sahiblərinə borclu olduğunu və şərtlərindən asılı olaraq, müəyyən edilmiş tarixdə faiz (kupon) və ya diskont və əsas məbləği ödənilən borc adlı sənədsiz investisiya qiymətli kağızdır.

İstiqrazlar üzrə gəlirlər buraxılışın növündən asılı olaraq faiz (kupon), diskont və qarışıq (həm faiz, həm də diskont) formada investorlara ödənilə bilər. Bir qayda olaraq qısa müddətli istiqrazlar əsasən diskontlu orta və uzun müddətli istiqrazlar isə faizli buraxılır.

Qanunvericiliyə əsasən istiqrazlar yalnız sənədsiz adlı formada buraxılır.

İstiqrazlar təminatlı və təminatsız ola bilər. 

Təmin edilmiş istiqrazlar – onlardan irəli gələn öhdəliklər girovla, qarantiya ilə, həmçinin dövlət və ya bələdiyyə zəmanəti ilə təmin olunan istiqrazlardır.

BFB-də istiqrazların yerləşdirilməsi və təkrar bazar əməliyyatları təşkil olunur. İstiqrazların ticarətə buraxılması üçün ilk növbədə həmin qiymətli kağızlar BFB-də listinqdən keçməlidir.

İstiqrazların kütləvi təklif qaydasında yerləşdirilməsi fond birjası vasitəsi ilə həyata keçrilir. Qiymətli kağızların kütləvi təklifi emissiya prospekti ilə müşayiət olunur. Emissiya prospektinə və onun tərtib olunmasına dair tələblər QKDK tərəfindən müəyyən edilir.

İstiqrazların təkrar bazarı artıq yerləşdirilmiş tədavüldə olan istiqrazlar üzrə təşkil olunur.

İpoteka istiqrazları barədə qısa məlumat[redaktə | əsas redaktə]

İpoteka istiqrazlarını yalnız Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən banklar və Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı nəzdində Azərbaycan İpoteka Fondu buraxa bilərlər.

İpoteka istiqrazları - ipoteka örtüyü ilə təmin olunmuş istiqrazlardır.

İstiqraz - emitentin istiqraz sahiblərinə borclu olduğunu və şərtlərindən asılı olaraq, müəyyən edilmiş tarixdə faiz (kupon) və ya diskont və əsas məbləği ödənilən borc adlı sənədsiz investisiya qiymətli kağızdır.

İstiqrazlar üzrə gəlirlər buraxılışın növündən asılı olaraq faiz (kupon), diskont və qarışıq (həm faiz, həm də diskont) formada investorlara ödənilə bilər. Bir qayda olaraq qısa müddətli istiqrazlar əsasən diskontlu orta və uzun müddətli istiqrazlar isə faizli buraxılır.

İpoteka istiqrazları orta və uzun müddətli olmaqla, faizli sənədsiz formada buraxılır.

BFB-də istiqrazların yerləşdirilməsi və təkrar bazar əməliyyatları təşkil olunur. İstiqrazların ticarətə buraxılması üçün ilk növbədə həmin qiymətli kağızlar BFB-də listinqdən keçməlidir.

İpoteka istiqrazlarının kütləvi təklif qaydasında yerləşdirilməsi fond birjası vasitəsi ilə həyata keçrilir. Qiymətli kağızların kütləvi təklifi emissiya prospekti ilə müşayiət olunur. Emissiya prospektinə və onun tərtib olunmasına dair tələblər QKDK tərəfindən müəyyən edilir.

İstiqrazların təkrar bazarı artıq yerləşdirilmiş tədavüldə olan istiqrazlar üzrə təşkil olunur.

Törəmə Maliyyə Alətlərİ Bazarı[redaktə | əsas redaktə]

Valyuta əsaslı TMA bazarı barədə qısa məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Valyuta əsaslı törəmə malliyyə aləti və ya FX TMA bazarı - İngiliscə Foreign Exchange kəlmələrinin qısaltmasından formalaşmışdır. FX bazarı müxtəlif ölkələrin valyutalarında ticarətin həyata keçirildiyi dünyanın ən böyük maliyyə bazarıdır. FX bazarında bir ölkənin milli valyutasına qarşı digər ölkənin valyutası alınıb-satılır. Əməliyyatın gəlirliliyini alınıb satılan valyutaların məzənnələri arasındakı fərq təşkil edir.

BFB-nin təşkil etdiyi FX TMA bazarında valyuta cütlükləri alış-satış qiymətlləri (kotirovkaları) birja ilə müqavilə imzalayan market meykerlər tərəfindən təqdim edilir. Hazırda bazarın market meykeri olaraq "Invest AZ" MMC şirkəti çıxış edir.

BFB FX TMA bazarında baş verən ən son və fundamental yenilikləri nəzərə alaraq aşağıdakı unikal FX xidmətini təşkil edir:

• Tənzimləmə və nəzarət mexanizminin yaradılması;

• FX və CFD alətləri üzrə vahid bazarın təşkil olunması;

• FX birjasında əməliyyatların icrası və hesablaşmalarda şəffaflığın monitorinqi;

• Bazarda qiymətlərin və əməliyyat həcmlərinin şəffaf şəkildə göstərilməsi;

• FX əməliyyatlarının icrasında dəqiqliyin, uyğunluğun və etibarlığın artırılması.

BFB münaqişə və ziddiyətlərdən uzaq, şəffaf hesablaşmalar və icra mexanizmi ilə bu xidməti vermək istəyən bütün təşkilatların istəklərinə cavab verir. BFB bazarda təyin etdiyi market-meyker tərəfindən öhdəliyə götürülmüş maliyyə alətləri və onların gündəlik həcmlərinin düzgün, gecikməsiz və şəffaf şəkildə icra olunmasına nəzarət edir.

Hal-hazırda BFB-də aşağıdakı valyutalar əasında törəmə maliyyə alətlərinin ticarəti təşkil eidlmişdir:

USD: ABŞ dolları

EUR: Avro (AB-nin vahid valyutası) 

RUB: Rusiya rublu

DKK: Danimarka kronu

JPY: Yapon yenası 

PLN: Polşa zlotı

GBP: İngilis funt-sterlinqi 

SEK: İsveç kronu

TRY: Türkiyə lirəsi 

NOK: Norveç kronu

NZD: Yeni Zelandiya dolları 

HKD: Hon-Konq dolları

CHF: İsveçrə frankı 

HUF: Macar forinti

CAD: Kanada dolları 

ZAR: Cənubi Afrika Rindi

AUD: Avstraliya dolları 

SGD: Sinqapur dolları

Əmtəə əsaslı TMA bazarı barədə qısa məlumat[redaktə | əsas redaktə]

BFB-nin təşkil etdiyi əmtəə əsaslı TMA bazarında maliyyə alətləri (CFD) üzrə alış-satış qiymətlləri (kotirovkaları) birja ilə müqavilə imzalayan market meykerlər tərəfindən təqdim edilir. Hazırda bazarın market meykeri olaraq "Invest AZ" MMC şirkəti çıxış edir.

BFB münaqişə və ziddiyətlərdən uzaq, şəffaf hesablaşmalar və icra mexanizmi ilə bu xidməti vermək istəyən bütün təşkilatların istəklərinə cavab verir. BFB bazarda təyin etdiyi market-meyker tərəfindən öhdəliyə götürülmüş maliyyə alətləri və onların gündəlik həcmlərinin düzgün, gecikməsiz və şəffaf şəkildə icra olunmasına nəzarət edir.

Hal-hazırda BFB-də aşağıdakı əmtəələr əasında törəmə maliyyə alətlərinin ticarəti təşkil eidlmişdir:

• Qızıl

• Gümüş

• Neft

Repo Bazarı[redaktə | əsas redaktə]

Korporativ qiymətli kağızlarla REPO əməliyyatları barədə qısa məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Repo bazarı Bazar iştirakçıları üçün qısamüddətli borc cəlb etmə imkanları təqdim edir. Bazar iştirakçıları burada öz aralarında repo əməliyyatları bağlayaraq qısamüddətli maliyyə ehtiyaclarını təmin edə bilərlər.

Repo əməliyyatı – Repo predmeti olan investisiya qiymətli kağızlarının əvvəlcədən müəyyən edilmiş şərtlərlə geri satın alınması (satılması) öhdəliyi ilə satılmasıdır (alınmasıdır).

Repo əməliyyatı repo açılış əqdi və Repo bağlanış əqdi olmaqla iki hissədən ibarətdir:

• Repo açılış əqdi Repo əməliyyatının birinci hissəsi olmaqla, investisiya qiymətli kağızların satılması (alınması) üzrə Birjanın ticarət sistemində bağlanılmış əqddir;

• Repo bağlanış əqdi Repo əməliyyatının ikinci hissəsi olmaqla, investisiya qiymətli kağızlarının geri satın alınması (satılması) üzrə Birjanın ticarət sistemində bağlanılmış əqddir.

Repo əməliyyatlarının iştirakçıları qismində BFB və klirinq təşkilatı (Milli Depozit Mərkəzi) ilə Repo Baş Razılaşması imzalamış birja üzvləri çıxış edirlər. Repo Baş Razılaşması Repo əməliyyatlarının aparılmasının əsas şərtlərini, tərəflərin hüquq və vəzifələrini, məsuliyyətini müəyyənləşdirən müqavilədir.

Repo əməliyyatının tərəfləri qimində adətən banklar çıxış edir. Repo alıcısı Repo açılış əqdi zamanı qiymətli kağızların alıcısı qismində, Repo bağlanış əqdi zamanı qiymətli kağızların satıcısı qismində çıxış edən Repo əməliyyatının iştirakçısıdır. Repo satıcısı isə Repo açılış əqdi zamanı qiymətli kağızların satıcısı qismində, Repo bağlanış əqdi zamanı qiymətli kağızların alıcısı qismində çıxış edən Repo əməliyyatının iştirakçısıdır.

Korporativ REPO əməliyyatları üzrə baza aktivləri (reponun predmeti) Dövlət Qiymətli kazğıları, Azərbaycan İpoteka Fondu tərəfindən buraxılmış İpoteka istiqrazları və BFB-də maket meyker tərəfindən likvidliyi təmin edilmiş Korporativ istiqrazlar ola bilər.

Repo açılış əqdi tarixi ilə Repo bağlanış əqdi tarixi arasındakı müddət Repo müddətini təşkil edir. Repo əməliyyatlarının həyata keçirilməsinin müddəti Repo iştirakçıları tərəfindən müəyyən olunur.

Repo əməliyyatının gəlirliliyi və ya repo faiz dərəcəsi repo açılış əqdinin qiyməti və repo bağlanış əqdinin qiyməti arasındakı fərqdən formalaşır.

Mərkəzi Bankın REPO əməliyyatları barədə qısa məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı ilə kommersiya bankları arasında notlar və dövlət istiqrazları əsasında repo və əks-repo əməliyyatları bağlanıldığı bazardır. Repo bazarı Bazar iştirakçıları üçün qısamüddətli borc cəlb etmə imkanları təqdim edir. Bazar iştirakçıları burada öz aralarında repo əməliyyatları bağlayaraq qısamüddətli maliyyə ehtiyaclarını təmin edə bilərlər.

Bir qayda olaraq Mərkəzi Bankın REPO/Əks repo əməliyyatları Mərkəzi Bank və müvəkkil bankalar araısnda Repo Baş Razılaşmasına uyğun olaraq BFB-də keçrilir. Bu zaman predmeti olaraq Mərkəzi Bankın qısamüddətli notları və dövlət istiqrazları çıxış edir.

• REPO əməliyyatı Mərkəzi Bank tərəfindən qiymətli kağızların müvəkkil banka satışı (REPO-nun açılması) və eyni zamanda müvəkkil bank tərəfindən həmin qiymətli kağızları Mərkəzi Banka satmaq, Mərkəzi Bankın isə onları müvəkkil bankdan geri satın almaq öhdəliyini (REPO-nun bağlanması) rəsmiləşdirən maliyyə əməliyyatıdır.

• Əks-REPO əməliyyatı müvəkkil bank tərəfindən qiymətli kağızların Mərkəzi Banka satışı (REPO-nun açılması) və eyni zamanda Mərkəzi Bank tərəfindən həmin qiymətli kağızları müvəkkil banka satmaq, müvəkkil bankın isə onları Mərkəzi Bankdan geri satın almaq öhdəliyini (REPO-nun bağlanması) rəsmiləşdirən maliyyə əməliyyatıdır.

REPO-nun açılma tarixi Mərkəzi Bank tərəfindən qiymətli kağızların müvəkkil banka satıldığı gündür.

Əks-REPO-nun açılma tarixi müvəkkil bank tərəfindən qiymətli kağızların Mərkəzi Banka satıldığı gündür.

REPO-nun bağlanma tarixi Mərkəzi Bank tərəfindən qiymətli kağızların müvəkkil bankdan satın alındığı gündür.

Əks-REPO-nun bağlanma tarixi müvəkkil bank tərəfindən qiymətli kağızların Mərkəzi Bankdan satın alındığı gündür.

Repo açılış əqdi tarixi ilə Repo bağlanış əqdi tarixi arasındakı müddət Repo müddətini təşkil edir. Repo əməliyyatlarının həyata keçirilməsinin müddəti və repo faiz dərəcəsi Mərkəzi Bank tərəfindən müəyyən olunur.

Mərkəzi Bank apardığı REPO/əks-REPO əməliyyatları üzrə illik faiz dərəcələrini sərbəst şəkildə və ya bu məqsədlə keçirilən hərraclar vasitəsilə müəyyən edir. Repo əməliyyatı üzrə gəlirlilik dərəcəsi repo açılış əqdi qiyməti ilə repo bağlanış əqdi qiyməti arasındakı fərqdən formalaşır.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]