Formula-1

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Formula-1
Formula-1-in rəsmi emblemi
Ümumi məlumat
Yaranma tarixi 1950
İlk yarış Silverstoun
İlk qazanan Alfa Romeo
İlk çempion Cüzeppe Farina
Son çempion Sebastian Fettel
İlk çempiom komanda Alfa Romeo
Web sayt Formula1.Com

Formula-1, həmçinin F1 (rəsmi adı ing. FIA Formula One World Championship) — bir nəfərlik, açıq təkərli avtomobil yarışları üzrə dünya çempionatı. 1950-ci ildən etibarən müntəzəm olaraq keçirilir. Rəsmi qəbul edilməsə də, bir çox hallarda Formula-1 sürücüləri pilot, avtomobillər isə bolid adlandırılırlar.

Hər il keçirilən Formula-1 yarışları mövsüm adlanır və ayrıca mərhələlərdən, qran-prilərdən (fr. Grands Prix, tərc. böyük mükafat) ibarət olur. İlin sonunda həm pilotlar, həm də komandalar arasında qaliblər müəyyən edilir. Pilotlar dünya çempionu adı, komandalar isə Konstruktorlar kuboku uğrunda yarışırlar.

Formula-1 yarışları xüsusi avtomobillərlə keçirilir. İlk yarışı 1950-ci ildə Alfa Romeo komandası və onun italiyalı pilotu Cüzeppe Farina qazanmışdır. Son çempion isə Red Bull Racing komandasının alman pilotu Sebastian Fetteldir (2010). Ən çox çempion olan sürücü Ferrari komandasının əfsanəvi alman pilotu Mihael Şumaxerdir (7 dəfə).

2010-cu il mövsümü[redaktə]

Formula-1 tarixində təşkil olunan 61-ci mövsümüdür. Çempionata 12 komanda qatılmışdır. Red Bull-Renault, mövsümün sondan əvvəlki yarışında ilk 2 yarışı qazanaraq ilk markalar çempionluğunu qazandı. Bu mövsüm çempionluq uğrunda mübarizə 5 pilot arasında keçsə də, sonda Red Bull Racing komandasının pilotu Sebastian Fettel Formula-1 tarixində ən gənc çempion oldu. İkinci yeri Fernando Alonso, üçüncü yeri isə Mark Vebber tutdu.

Bu mövsümdə 19 yarışdan ibarət oldu. 14 martda Bəhreyn QP-si ilə başlayıb, 14 noyabr Əbu-Dabi QP-si ilə başa çatmışdır. Son çempion Censon BattonMcLaren komandasına keçmiş, son çempion komanda Brawn GP, Mercedes-Benz tərəfindən satın alınaraq Mercedes Grand Prix adını almışdır. 2010-cu ilin ən surpriz hadisəsi isə Formula-1 üzrə 7 qat dünya çempionu olan Mihael Şumaxerin Mercedes Grand Prix komandası ilə yenidən yarışlara dönməsi olmuşdur. Həmçinin, bu sezon Bridgestone şirkətinin Formula1-ə təkər hazırladığı son mövsüm olmuşdur.

2009-cu il mövsümü[redaktə]

2009-cu il dünya çempionatının qalibi Censon Batton

Bu ildən Formula-1 maşınlarının aerodinamikası ciddi dəyişikliklərə uğradı, yeni reqlamenti komandalar müxtəlif cür yozdular və ilk yarışlarda Honda komandasının sələfi olan Brawn GP komandası ciddi üstünlük qazandı, onun sürücüsü Censon Batton isə mövsümün ilk 7 yarışında 6 qələbə qazandı. Mövsümün ikinci yarısında digər komandalar texniki uğur qazansalar da Censonun əlindən titulu ala bilmədilər və ingilis pilot Formula1-in 31-ci çempionu oldu.

2008-ci il mövsümü[redaktə]

2008-ci il dünya çempionatının qalibi Luis Hemilton

Mövsüm son illərdə olduğu kimi Avstraliya Qran Prisi ilə başlandı və ilk yarışda Luis Hemilton qalib gəlməklə, çempionluq iddiasını irəli sürdü. Amma sonrakı yarışları Kimi Raykkonen güclü keçirməklə keçən il qazandığı titulu müdafiə etmək iddiasında olduğunu göstərdi. Lakin F2008-in sonrakı modifikasiyaları Kimini titul uğrunda mübarizədən kənarda qoydu və mübarizə Luislə Ferrarinin digər pilotu Felipe Massa arasında getdi. Sonuncu yarışda braziliyalı sürücü qalib gəlib 15 saniyəlik çempionluq sevincini yaşasa da, yarışı 5-ci yerdə başa vuran Luis Hemilton tarixin ən gənc çempionu oldu.

2007-ci il mövsümü[redaktə]

2007-ci il dünya çempionatının qalibi Kimi Raykkonen

İlin əvvəlində Kimi Raikkonen Ferrariyə, Fernando Alonso isə McLarenə transfer oldular. GP2-dən isə Luis Hemilton McLarenə, Heykki Kovalaynen isə ING Renault komandasına keçdilər. İlin ilk yarışını Ferrarinin yeni pilotu Kimi Raykkonen qazandı. Formula-1 ilə yeni tanış olan Luis Hemilton 3-cü, Fernando Alonso isə 2-ci oldu. Mövsüm Hemiltonun böyük üstünlüyü ilə keçirdi. Sonuncu yarışa Hemilton 107, Alonso 103, Raykkonen isə 100 xal ilə girdilər. Sonuncu yarışda Kimi Raykkonen qalib gəldi, Hemilton 7-ci, Alonso isə 3-cü olduğuna görə Kimi 2007-ci il mövsümünü çempion olaraq tamamladı. Bu çempionluq ilə Kimi Raykkonen tarixə düşdü, çünki o çempionatın sonuna iki tur qalmış liderə 17 xal uduzurdu, nəticədə isə onu 1 xal qabaqladı.

Xal sistemi[redaktə]

Əfsanəvi 7 qat dünya çempionu Mihael Şumaxer

2010-cu ildən etibarən Formula1-də yeni xal sistemi tətbiq olunur. İlk 8 pilotun xal qazandığı köhnə sistemdən fərqli olaraq, yeni sistemə görə ilk 10 yeri tutan pilotlar xal qazanırlar və 1-ci yerin sahibi ilə digər pilotlar arasındakı xal fərqi kəskin şəkildə artırılıb.

Karyerası ərzində ən çox xal toplayan pilot Mihael Şumaxerdir — 1 369 xal.


3 qat dünya çempionu Ayrton Senna
Xallar
Yer Xal
1-ci 25
2-ci 18
3-cü 15
4-cü 12
5-ci 10
6-cı 8
7-ci 6
8-ci 4
9-cu 2
10-cu 1

Xarici keçidlər[redaktə]