Mehdi Hüseynzadə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Mehdi Hənifə oğlu Hüseynzadə
azərb. Mehdi Hənifə oğlu Hüseynzadə
Student of Leningrad University Mehdi Huseynzade.jpg
Mehdi Hüseynzadə tələbə vaxtlarında
Ləqəbi: Mixaylo
Doğum tarixi: 22 dekabr 1918(1918-12-22)
Doğum yeri: Novxanı, Bakı, Flag of Azerbaijan.svg AXC
Vəfat tarixi: 2 noyabr 1944 (25 yaşında)
Vəfat yeri: Vitovlye kəndi, İtaliya krallığı (hazırda Sloveniya)
Vətəndaşlıq: Flag of Azerbaijan.svg AXCFlag of the Soviet Union.svg SSRİ
Mənsubiyyəti: Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Flag of Yugoslavia (1943–1992).svgYuqoslaviya
Atası: Hənifə Hüseynov
Qoşun növü: partizanlar
Xidmət illəri: 1941-1944
Rütbə: CCCP army Rank lejtnant infobox.svg
Hissə: Yuqoslaviya Xalq Azadlıq Ordusunun 9-cu korpusu qərargahı
Vəzifəsi: təxribat qrupun rəhbəri
Döyüşlər: İkinci Dünya müharibəsi
Böyük Vətən müharibəsi
Təltifləri: Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
"Lenin" ordeni
İmzası: İmza

Mehdi Hənifə oğlu Hüseynzadə (Mixaylo) (22 dekabr 1918, Novxanı2 noyabr 1944, Vitovle[1], Sloveniya) — leytenant, azərbaycanlı partizan və təxribatçı, İkinci Dünya müharibəsi dövründə kəşfiyyat-təxribat qrupun rəhbəri, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı[2].

İkinci dünya müharibəsi zamanı əsir düşsə də, düşərgədən qaçaraq, Yuqoslaviya, Triest, İtaliya partizan dəstələri ilə Vermaxta qarşı mübarizə aparmış, çətin döyüş tapşırıqlarını və sabotaj əməliyyatlarını yerinə yetirmişdir.

Müharibəyə qədər[redaktə | əsas redaktə]

Mehdi Hənifə oğlu Hüseynzadə 22 dekabr 1918-ci ildə Bakının Novxanı kəndində anadan olmuşdur. 1932-ci ildə o, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbinə daxil olmuş, 1936-cı ildə oranı bitirmişdir. 1937-ci ildə Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) Xarici Dillər İnstitutunda təhsil almışdır. 1940-ci ildə yenidən Bakıya qayıdıb, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda öz təhsilini davam etdirmişdir.

Müharibə illəri[redaktə | əsas redaktə]

Böyük Vətən Müharibəsi başlandıqdan sonra, 1941-ci ilin avqustunda Mehdi Qızıl Orduya çağrılmış, 1942-ci ildə Tbilisi hərbi piyada məktəbini bitirdikdən sonra cəbhəyə yollanmışdır. Minomyot tağımının komandiri kimi Stalinqrad döyüşündə iştirak etmiş, 1942-ci ilin avqustunda Kalaç şəhəri ətrafındakı qanlı vuruşmaların birində ağır yaralanaraq, almanlara əsir düşmüşdür. Almaniyaya göndərilən Mehdi Berlində üçaylıq tərcüməçi kurslarında iştirak etmiş və alman dilini öyrənmişdir.

Azərbaycan poçt markası, 2013

1943-cü ilin sonlarında Mehdi, bir dəstə azərbaycanlı əsir ilə faşist əsarətindən qaçıb, Yuqoslaviya və İtaliya partizanlarına qoşuldu. Mehdi Qradnik adına 31-ci diviziyanın 9-cu qarışıq italyan-yüqoslav körpüsü qərargahının xüsusi təxribat-kəşfiyyat dəstəsini yaratmışdı. Mehdi hitlerçi zabit forması və yoxsul kəndli libasında Adriatik sahilində şəhər və kəndləri sərbəst gəzir, partizanlara lazım olan kəşfiyyat xəbərlərini toplayırdı. Faşistlər kino-filminə baxarkən Mixaylo öz cəsur kəşfiyyatçı dəstəsi ilə birlikdə Opçina kinoteatrının binasını partlatmışdı. Bu əməliyyat zamanı 80 nəfər faşist məhv olmuş, 110 nəfərdən çoxu ağır yaralanmışdı. Bundan bir az sonra Mixaylonun rəhbərlik etdiyi dəstə Triestdə alman hərbi xidmətçilərinin aşxanasını partlatmışdı ki, bunun nəticəsində də 100-dən çox alman zabiti ölmüş və yaralanmışdı. Mixaylo, faşistlərə xidmət edən "Il Pikkolo" qəzeti redaksiyasını və mətbəəsini, Qaritsa yaxınlığında faşistlərin 200 ton benzinlə dolu anbarını partlatmış, Qaritsa səhərində faşist bankını talayıb, partizan dəstəsinə bir milyon manat pul gətirmişdir.

Mehdi Hüseynzadənin Bakıda xatirə lövhəsi

Mixaylonun qəhrəmanlığı bununla bitmir. O, onlarca dəmir və şosse yolları körpüsünü, çoxlu faşist avtomasınını partlatmışdır. Şimali İtaliyanın Udinese şəhərində 700 nəfər yerli partizan və Sovet əsirini əsarətdən qurtarmışıdır. Yeni qərargahın göstərişinə əsasən Mixaylo alman hərbi texniki paltarında təkbaşına faşist təyyarə meydanına gəlib bir neçə hərbi təyyarəni mina vasitəsi ilə dağıtmışdı.

1944-cü il noyabrın 2-də Mehdi Hüseynzadə, partizan birləşməsi qərargahının tapşırığı ilə faşistlərin böyük hərbi ləvazimat anbarını partladıb geri qayıdarkən faşist keşikçiləri ilə üz-üzə gəlmişdi. Qəhrəman döyüşçü, xeyli faşist öldürür. Lakin döyüşərkən ağır yaralanır. İgid partizan çoxlu qan itirərək həlak olur. Mixaylonun ölüm xəbəri bütün Adriatik sahilinə yayılmışdı. Çepovani kəndində qəhrəmanın başdaşı üzərinə aşağıdakı sözlər həkk olunmuşdur: "Rahat yat, Azərbaycan xalqının qəhrəman oğlu, əzizimiz Mehdi. Azadlıq naminə göstərdiyin ölməz rəşadət dostlarının qəlbində daim yaşayacaqdır".

1957-ci il aprelin 11-də SSRİ Ali Sovet Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Böyük Vətən müharibəsi illərində faşist işğalçılarına qarşı mübarizədə göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Mehdi Hənifə oğlu Hüseynzadə ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verildi.

Azərbaycan bəstəkarı Aqşin Əlizadənin dayısıdır.

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan yazıçıları İmran QasımovHəsən Seyidbəyli "Uzaq sahillərdə" povestində Mehdi Hüseynzadənin bədii surətini yaratmışlar. Hər iki müəllifin ssenarisi əsasında isə çəkilmiş "Uzaq sahillərdə" bədii filmi isə Mehdi Hüseynzadənin qəhrəmanlığından bəhs edir.
  • Sloveniyalı yazıçı Peter Amalietti Mehdi Hüseynzadəyə həsr edilmiş “Mixaylonun təkbaşına qisası” (“Jeden za vse Mihajlovo Mascevanje”) ikicildlik romanını yaratmışdır.[3]
  • 1973-cü ildə Bakıda Mehdi Hüseynzadənin heykəli ucaldılmışdır.[4]
  • 2013-cü ildə Azərbaycan Hərb Tarixi Muzeyində Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Mehdi Hüseynzadənin 95 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirilmişdir. Tədbirdə “Təxəllüsü Mixaylo” və “9-cu korpus” sənədli filmləri nümayiş olunmuşdur.[5]
  • Sumqayıt şəhərindəNovxanıda Mehdi Hüseynzadə adına idman kompleksləri açılmışdır. [6]
  • 2007-ci ildə Mehdi Hüseynzadə doğulduğu Novxanı kəndində onun abidəsi ucaldılıb.[7]
  • 25 oktyabr 2007-ci ildə Sloveniyanın Nova Gorica şəhərinin yaxınlığında yerləşən Shempas kəndində Hüseynzadənin öldürüldüyü ərazidə qəhrəmanın büstünün açılması təntənəli mərasimi keçirildi.[8]
  • 21 dekabr 2013-cü ildə Mehdi Hüseynzadənin torpağa verildiyi Sloveniyanın Chepovan kəndində 95 illiyi münasibətilə ARDNŞAzərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin maliyyə dəstəyi ilə yaradılan yeni memorial kompleksinin açılışı keçirilib.[9]
  • 17 noyabr 2017-ci ildə Sloveniyanın Maribor şəhərində Mehdi Hüseynzadənin abidəsi açılıb.[10]

Haqqında çəkilən filmlər[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Ağamirov A. “Uzaq sahillərdə” //Kommunist.- 1958.- 19 avqust.
  • “"Uzaq sahillərdə" ekranda” (Filmin quruluşçu rejissoru Tofiq Tağızadə yoldaşla müxbirimizin müsahibəsi) //Kommunist.- 1958.- 13 avqust.
  • Hüseynova M, Sultanov Ə, Məmmədov Y, Əliyev S, Kazımov R, Yusifov Ə. “Uzaq sahillərdə” //Kommunist.- 1958.- 22 avqust.
  • "Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı", V cild, H hərfi, Respublika Xatirə Kitabı Redaksiyası, Bakı, 2005.
  • Мадатов Г. Герой Советского Союза Мехти Гусейн-заде. — Баку: Гянджлик, 1975.
  • Путь героя: О герое Советского Союза Мехти Гусейн-заде. — Баку: Азербайджанское изд-во Детской и Юношеской Литературы, 1959.
  • Ciril Zupanc. Mihajlo, obveščevalec in diverzant IX. korpusa. — Goriški muzej, 2007. — 32 с.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda. — tom 6, knj. 13 — Beograd: Vojnoistorijski institut — 1967.
  2. Гусейн-заде Мехти Ганифа оглы
  3. Sloveniyalı yazıçı "Mixaylo" haqda roman yazıb
  4. Н. Габибов (живопись, театрально-декорационное искусство, графика), Д. Новрузова (скульптура), Р. Эфендиев (декоративно-прикладное искусство), А. Саламзаде, В. Мурадов (архитектура). Искусство Азербайджанской Советской Социалистической Республики // История искусства народов СССР / Под ред. Б. В. Веймарна, Л. С. Зингера. — Изобразительное искусство, 1984. — Т. IX. — С. 170.
  5. Azərbaycan Hərb Tarixi Muzeyində Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Mehdi Hüseynzadənin 95 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirilmişdir: [tədbirdə “Təxəllüsü Mixaylo” və “9-cu korpus” sənədli filmləri nümayiş olunmuşdur] //Azərbaycan.- 2013.- 28 dekabr.- S.11.
  6. Mehdi Hüseynzadə adına stadionlarVikipediya saytı
  7. Novxanı bələdiyyəsi tərəfindən Mehdi Hüseynzadənin heykəli qoyulmuş və kənd əhalisinin istifadəsinə verilmişdir
  8. Sevinj Ahmadova (29 Октября 2007). "В Словении открыли бюст легендарного азербайджанца «Михайло»". Информационное агентство Bakililar.AZ. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2007-12-29 tarixində. https://web.archive.org/web/20071229224840/http://news.bakililar.az/news_v_slovenii_otkryli_10936.html.
  9. Эльгюн Нифталиев (24.12.2013). "По случаю 95-летнего юбилея отважного сына азербайджанского народа Мехти Гусейнзаде в словенском посёлке Чепован открыт мемориальный комплекс". Халг газети. http://www.xalqqazeti.com/ru/news/news/13706.
  10. AzərTAc (17.11.2017). "Sloveniyanın Maribor şəhərində Mehdi Hüseynzadənin abidəsi açılıb" (az). Youtube.com. https://www.youtube.com/watch?v=B7VfhUu0yLs. İstifadə tarixi: 2017-11-17.