Novxanı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kənd
Novxanı
AzerbaijanAbseron.PNG
Abşeron rayonu
Ölkə Azərbaycan
Rayon Abşeron rayonu
Koordinatlar 40°31′71″ şm. e. 49°46′46″ ş. u. / 40.53639° şm. e. 49.77944° ş. u. / 40.53639; 49.77944 Koordinatlar:en saniyəsi >= 60
Koordinatlar: 40°31′71″ şm. e. 49°46′46″ ş. u. / 40.53639° şm. e. 49.77944° ş. u. / 40.53639; 49.77944 Koordinatlar:en saniyəsi >= 60
{{#coordinates:}}: invalid latitude
Əhalisi 4468 nəfər
Saat qurşağı UTC+04:00
Poçt indeksi AZ0119[1]
Rəsmi sayt Novxanı bələdiyyəsi
Xəritəni aç/bağla
Novxanı (Azərbaycan)
Red pog.png

NovxanıAzərbaycan Respublikasının Abşeron rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Qaynaqlara görə hələ 500 il əvvəl indiki Novxanıdan bir qədər aralı, Binəqədi duz gölünün xəzrisində "Siyan" adlı kənd olub. "Siyan" sözü "yanmaq" sözü ilə bağlı olub. "Sis", "his", "tüstü" sözünün deformasiyaya uğramış variantı kimi yozulur "hisyandıran" kimi mənalandırılır. Bu kənd XVII əsrin ortalarından dəniz suyunun artması (bəzi mənbələrdə güclü zəlzələ) nəticəsində batmış, əhali indi Aşağıbaş adlanan yerdə məskunlaşmışdır. Bu kənddə tikilmiş yeni evlərə "təzə evlər"- farsca "nov xanı" adı verilmişdir ki, sonralar kənd bütövlükdə Novxanı adlandırılmışdır.

Toponimikası[redaktə | əsas redaktə]

Abşeron r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Abşeron yarımadasındadır. Oykonim İran dillərindəki noıı (yeni, təzə) və xanə (ev, məskən) sözlərindən ibarət olub, “yeni evlər”, “yeni kənd” mənasındadır. Yaşayış məntəqəsi bir neçə kilometrlikdəki qəd. bir kəndin əhalisinin XVI əsrin axırlarında indiki yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.[2]

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Novxanı həm zahirən, həm də mental cəhətdən Abşeronun başqa kəndlərinə çox oxşasa da fərqli cəhətləridə vardır. Kəndin qədim hissəsində qalmış ev və həyətlərə diqqət yetirdikdə görürük ki, hər bir həyətdə su quyusu və tövlələr, habelə xırman, bostan məhsulları saxlamaq üçün anbarlar vardır. Novxanı kəndinin əncir və üzümü başqa kəndlərdən fərqlənir. Binaların və həyətlərin quruluşundan belə məlum olur ki, insanlar əsasən əkinçilik və maldarlıqla məşğul olmuşlar. Novxanıda demək olar ki, hamının evində xalça, palaz toxunub, parçadan, zər baftadan tikmələr tikilib. Yerli əhalinin özəl xüsusiyyətləri haqqında danışarkən bir fakt tez-tez vurğulanır ki, novxanılılar heç vaxt bağa çəpər çəkməz, həyətə qıfıl vurmazlarmış. Milli adətlərdən xeylisi bu günə gəlib çıxmasa da, bir qismi qorunmaqdadır. Məsələn, bağa köçəndə, bağdan geri qayıdanda "Yurd halvası " çalınır, bağa gedənlər üçün aparılırmış. Kənddə əsasən xəmir və ət xörəklərinə üstünlük verilir. Əvvəllər çox işlənən balıq xörəkləri indi az işlənir. Çünki bir vaxtlar insanlar istədiyi balığı vətəgələrdən gətirirdilər. İndi həmin balıq növlərini tapmaq çətindir. Kənddə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Mirzəbala Məmmədzadə, Seyid Hüseyn, Ümgülsüm, Oqtay Sadıqzadəl, Kamil Balakişiyev, Ruhulla Qafil, Həbib Balasadıqoğlu, Əzim Əzimzadə, Lütfi Zadə, Mehdi Hüseynzadə, Süleyman Rüstəm, M. Nəcəfov, A. Əlizadə, S. Orucov, N. Fərmanzadə kimi şəxsiyyətlər çıxmışdır.Novaxanıda M.Hüseynzade adina 1 saylı tam orta məktəb var. Abşeron nemətlərindən olan zəfəran, badampüstə sovxozlar ləğv edildiyindən yalnız fərdi həyətlərdə yetişdirilir. Novxanıda XVII əsrə aid Şah Sultan Hüseyn məscidi"Hacı Səfəralı" məscidi vardır. Qarabağ savaşında 52 novxanılı iştirak edib. Onlardan 5 nəfəri şəhid olub.

Məşhur şəxsləri[redaktə | əsas redaktə]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Şəkilləri[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Novxanı ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Poçt indeksi
  2. Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
  3. Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629