Şimal maqnit qütbü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Yeri əhatə edən maqnit dalğası.

Şimal maqnit qütbü — xəyalı olaraq yer qabığında 90° həmdəvərində hərəkət edən yerin maqnit qüvvəsinin təsirindən yaranan maqnit qütbü.

Yerləşməsi[redaktə | əsas redaktə]

Şimal maqnit qütbünün hərəkət istimaqəti.

Maqnit qütbləri ilə Coğrafi qütblər eynilik təşkil etməyərək üst-üstə düşmür. XVII əsrdə şimal maqnit qütbü Arktikanın buzlaqları üzərində indiki Kanada sərhədlərinə yaxınlaşırdı. Bu o deməkdir ki, Kompasın əqrəbi şimalı təqribi göstərir. .

Hər gün maqnit qütbü ellip sayağı trayektoriya çızaraq hərəkət edir.[1] Maqnit qütbü il ərzində şimal və şimal-qərb istiqamətində 10 km hərəkət edir.[2] Bu səbəbdən maqnit qütbü daimi bir yerdə qalmır və dəqiq olmur. XX əsrdən qütb Taymır yarımadası istiqamətinə yönəlmişdir. 2009-cı ildə maqnit qütbünün hərəkət surəti 64 km təşkil etmişdi[3].

Şimal maqnit qütbünün əks hissəsində Cənub maqnit qütbü yerləşir. Əks tərəf isə Arktikanın əksi olan Antarktida ərazisində istiqaməti ilbəil dəyişir.

Şimal maqnit qütbü[4][5] (2001) 81°18′N 110°48′W / 81.300°N 110.800°W / 81.300; -110.800 (2004) 82°18′N 113°24′W / 82.300°N 113.400°W / 82.300; -113.400 (2005) 82°42′N 114°24′W / 82.700°N 114.400°W / 82.700; -114.400 (2010)[6] 85°00′00″N 132°36′00″W / 85.00000°N 132.60000°W / 85.00000; -132.60000 (2012)[6] 85°54′00″N 147°00′00″W / 85.90000°N 147.00000°W / 85.90000; -147.00000
Cənub maqnit qütbü[5][7] (1998) 64°36′S 138°30′E / 64.600°S 138.500°E / -64.600; 138.500 (2004) 63°30′S 138°00′E / 63.500°S 138.000°E / -63.500; 138.000 (2007) 64°29′49″S 137°41′2″E / 64.49694°S 137.68389°E / -64.49694; 137.68389 (2010)[6] 64°24′00″S 137°18′00″E / 64.40000°S 137.30000°E / -64.40000; 137.30000 (2012)[6] 64°24′00″S 137°06′00″E / 64.40000°S 137.10000°E / -64.40000; 137.10000

Qütblər[redaktə | əsas redaktə]

Maqnitin bir qurtaracağı şimalda istiqamətlənir. Digər istiqaməti isə cənubadır. Maqnitlər bir birini itələmə xüsusiyətinə malikdirlər. Buda o anlama gəlir ki, əslində şimal maqnit qütbü Cənub maqnit qütbüdür.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1831-ci ildə ingilis qütb araşdırmaçısı Con Ross Kanada Arktik arxipelaqında maqnit qütbünü aşkarlayır. Burada maqnit əqrəbinin vertikal olaraq 90° bərabər idi. 1841-ci ildə Con Rossun əmisi oğlu Ceyms Ross cənub maqnit qütbünə çatır.

2005 ci il Ottava qeomaqnit laboratoriyası rəhbəri Karri Nyuit bəyan edir: 400 il müddətində Kanada ərazisində yerləşən Şimal maqnit qütbü Kanadanı tərk etmişdir. XVII əsrdən Kanada Arktik arxipelaqı ərazisində yerləşirdi. Halhazırda isə Kanada sərhəddindən 200 kilometrlik iqtisadi zonanı tərk etmişdir. Belə bir fərziyə var ki, illik sürəti 64 km olarsa 2040-2045 ci illərdə maqnit qütbü Taymır yarımadasına çatır.[8]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Astonet > Yerin Şimal maqnit qütbü.
  2. Elm xəbərləri — Şimal Maqnit Qütbü Kanadanı tərk etdi.
  3. «Şimal Maqnit qütbu Rusiya istiqamətinə yonəlib»
  4. Geomagnetism — North Magnetic Pole, Canada Natural Resources website, retrieved May 2007
  5. 5,0 5,1 Десятичные данные месторасположения в источниках отличаются от обычных координат, так как десятичные данные в, например, 81.3N, −110.8W, соответствуют координатам в 81°18′0″ N, 110°48′0″ W, где минуты′ и секунды″ в десятичных данных составляют десятые доли от 60 минут или секунд (то есть, например, 81,3°N это 81 градус и 0,3 от 60 минут (30 % от 60 минут составляет 18 секунд, значит 81 град. 18 минут 00 секунд с.ш.); ср. 81°18′N 110°48′W / 81.300°N 110.800°W / 81.300; -110.800)
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Data Analysis Center for Geomagnetism and Space Magnetism Graduate School of Science, Kyoto University Центр анализа данных геомагнетизма и космического магнетизма Высшей школы наук, Университет Киото
  7. South Magnetic Pole. Commonwealth of Australia, Australian Antarctic Division, 2002.
  8. ЗАО ИД «Komsomolskaya pravda», 10 iyun 2005, 19:41. Şimal maqnit qütbü Rusiyaya gəlir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]